Құрметті пайдаланушылар!

Әдебиетті дарынды тұлғалар жасайды. Ал жарататын халық. Ендеше ұлт рухы мен уақыт бойына тұмар қып таққан сөз өнерін жаратушылар хақындағы түсініктерімізді тереңдетіп, ұрпақ, ұлт, уақыт жайлы әсерлеріміз бен толғамдарымызды байыта түсер біздің «Қарағанды өлкесінің әдеби атласы» өз оқырмандарын табарына сенімдіміз.

Қарағанды – қойнауы кенге, төскейі астық пен малға толы құтты қоныс қана емес, білімі мен ғылымы, мәдениеті мен руханияты дамыған, өнер қонған өрісті өңір, талай-талай таланттар туған тұғырлы мекен.

Сарыарқаны бойлай саяхаттаған көптеген ақын жазушыларымыз біздің «шағын отанымыз» туралы поэтикалық жыр жолдары, жолай жазылған белгілер, қызықты естеліктер қалдырған.

 

Толығырақ

Дорогие друзья!

Представляем вашему вниманию новый проект Карагандинской областной универсальной научной библиотеки им. Н.В. Гоголя «Литературный атлас Карагандинской области», посвященный литературной жизни области.

Проект осуществляется в рамках программы «Туған жер», предложенной Главой государства в програмной статье «Взгляд в будущее: модернизация общественное сознание» (12 апреля 2017г.). Президент обращает особое внимание  на такие вопросы, как «организация серьезной краеведческой работы в сфере образования, экологии и благоустройства, изучение региональной истории, восстановление культурно-исторических памятников и культурных объектов местного масштаба» и говорит о том, что «лучшая форма патриотизма - это изучение истории родного края в средних школах».

Цель проекта:

● Создание систематизированного информационного ресурса, посвященного литературной жизни Карагандинской области в ее разнообразии, ее прошлом и настоящем;

● Повышение интереса к чтению, истории, культуре и литературному наследию, оставленному нашими выдающимися уроженцами;

● Воспитание патриотизма и любви к своей малой родине, приобщение к духовным ценностям нашего края.

При разработке проекта использовались традиционные и электронные ресурсы областной библиотеки и участников проекта, в том числе, научные издания, краеведческие исследования, биографические очерки, фотографии и видеоматериалы, описания населенных пунктов, связанных с жизнью и творчеством известных поэтов и писателей, памятные места.

Мы познакомим вас с хроникой литературной жизни, пройдем по улицам города, названными именами писателей, по литературным экспозициям музеев. Вы сможете прочитать полнотекстовые литературные произведения о Караганде.

Разработчики проекта надеются, что создание «Литературного атласа» поднимет на новый уровень общественный интерес к литературной культуре региона, привлечет внимание к малоизученным темам и к вопросам продвижения литературного туризма.

Библиотека приглашает к сотрудничеству Карагандинский филиал Союза писателей Казахстана, литературные объединения и клубы, преподавателей и студентов филологического факультета КарГУ им.Е.А.Букетова, университета «Болашак», краеведов, архивы и музеи и всех, кто понимает важность распространения знаний о своей малой родине и готов предоставить любые сведения и информацию для пополнения ресурса.

 

Разработчики проекта – отдел краеведения и  отдел автоматизации ОУНБ им.Н.В.Гоголя (Телпекбаева С.О. и Чен А.А.)

Информационное наполнение – отдел краеведения (Телпекбаева С.О. и Медведкова С.А.)

Дизайн и программное обеспечение – отдел автоматизации (Абрамчук Е.А.)

Құрметті пайдаланушылар!

Әдебиетті дарынды тұлғалар жасайды. Ал жарататын халық. Ендеше ұлт рухы мен уақыт бойына тұмар қып таққан сөз өнерін жаратушылар хақындағы түсініктерімізді тереңдетіп, ұрпақ, ұлт, уақыт жайлы әсерлеріміз бен толғамдарымызды байыта түсер біздің «Қарағанды өлкесінің әдеби атласы» өз оқырмандарын табарына сенімдіміз.

Қарағанды – қойнауы кенге, төскейі астық пен малға толы құтты қоныс қана емес, білімі мен ғылымы, мәдениеті мен руханияты дамыған, өнер қонған өрісті өңір, талай-талай таланттар туған тұғырлы мекен.

Сарыарқаны бойлай саяхаттаған көптеген ақын жазушыларымыз біздің «шағын отанымыз» туралы поэтикалық жыр жолдары, жолай жазылған белгілер, қызықты естеліктер қалдырған.

Қарағанды облыстық Н.В.Гоголь атындағы бірнеше жылдар бойы облысымыздың әдеби өміріне арналған мәліметтерді жинау және жүйелеумен айналысқан. Ең алғашқы тәжірибелердің бірі «Өлкеңді сүйе біл» атты әдістемелік-библиографиялық көрсеткіші (1967) болды. Бұл жинақта Қарағанды облысының жазушылары мен ақындары туралы қысқаша мағұлматтар жинақталған.

Сонымен бірге кітапхана көп жылдар ішінде «Орталық Қазақстан жазушылары» әдістемелік-библиографиялық материалдар (1973), филология ғылымдарының кандидаты Ю.Д.Нестеров құрастырған «Караганда в художственной литературе и публицистике» атты библиографиялық көрсеткіші (1982), «Халық жазушысы» Ғ.Мұстафиннің 90 жылдығына арналған әдістемелік-библиографиялық құрал (1992), «Жайық Кәгенұлы Беқтұров» библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші (1992), Бұқар жырау Қалқаманұлының 325 жылдығына арналған «Ұлағат сөзі ұрандай жырау» (1993) атты әдістемелік-библиографиялық құрал, С.Ерубаевтың 80 жылдығына арналған «Мәңгілік жыршысы» атты жаднама (1994), Қ.Аманжоловтың 80 жылдығына арналған «Өлеңмен қаптатармын отты селін» библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші (1996) шығарылған. Ал 2000 жылы «Әдеби Қарағанды» атты библиографиялық көрсеткіште советтік кезеңнен басталып қамтылған, өмірі мен шығармашылығы Қарағандымен байланысты сөз шеберлері туралы мағұлматтар жинақталған.

Сіздерге ұсынып отырған бұл интернет-ресурстың мақсаты көпшілік оқырмандарды Қарағанды жазушылары мен ақындарының шығармашылығымен таныстыру және қашықтықта өлкетанулық құжаттарға қол жеткізу. Онлайн оқу.

«Қарағанды өлкесінің әдеби атласы» - өлкенің әдеби өмірі туралы  бұл жол сілтеуіш барлығы жағынан алуан түрлі.  Үнемі толықтырылып отыратын ресурс  Қарағандының әдебиетшілері туралы, биографиялық және библиографиялық ақпаратын, Қарағанды әдебиетінің тарихи өткені мен  заманауи жай-күйі қамтылған.

Материалдарды жинақтауда Н.В. Гоголь атындағы кітапхананың каталогы мен өлкетану картотекасы және облыс  ОКЖ-ның қорларынан алынған өлкетану материалдарының, мұрағаттан алынған фотоқұжаттар негізінде дайындалды.

Тұлғалардың өмірі мен шығармашылығы туралы әдебиеттер алфавит бойынша орналасқан. Шығармалар жинағы, таңдамалы шығармалары, жинақтары, жеке басылымдары, сонымен қатар жинақтарда, альманахтарда, облыстық және аудандық газет пен журналдарда басылған мақалалары барлық әдебиеттер толық мүмкінділігімен көрсетілген.

«Қарағанды өлкесінің әдеби атласы» кітап оқуға,  Қарағанды өлкесінің  әдеби мұрасына деген қызығушылығын оятуға бағытталған, әдеби өмірдің аймақтық  энциклопедиясы ретінде  Қазақстанның Әдеби картасының ажырамас бөлігі  бола алады.

Мақсатты шараларға пайдалануда «Қарағанды өлкесінің әдеби атласы» айтарлықтай көмегі болары сөзсіз.

Дәулетхан Әбілхайырұлы​

Дәулетхан Әбілхайырұлы 1952-жылы Монғолияның Баян Өлгий аймағының Цэнгэл сұмынының Аққол өлкесінде дүниеге келген. Бастауыш мектеп бітірген. Ақынның «Дала дидары», «Ой өрнегі», «Соны соқпақ» атты өлең жинақтары Баян-Өлгий аймағының жергілікті баспасынан жарық көрген.

1984-жылы аймақтық«Шұғыла» журналының сыйлығын алды, 1988 жылы ақындар арасында өткізілген мүшайраның жеңімпазы, 1990 жылғы жыр сайысында 2-орынды иеленген.

2015 жылы Абай ауданында өткізілген «Абай–дара, Абай дана қазақта» атты ұлы ақынның 170-жылдық мерейтойында үшінші орынды иеленген.

1992 жылы ата-мекенге қоныс аударған. Өлеңдері аудандық "Абай-ақиқат" газеті беттерінде жарияланған. Қарағанды обылысы, Абай ауданы, Есенгелді ауылында тұрады. Зейнеткер.

Әдебиеттер:

Әбілқайырұлы Д. Елбасына тағзым / Д.Әбілқайырұлы // Туған жер тынысы. Абай ауданы ақындарының өлең-жырлары. – Қарағанды, 2008. – 13-24 б.

Әбілқайырұлы Д. Менің елім / Д.Әбілқайырұлы // Ауылдан сәлем! Ауыл ақындарының өлең-жырлары. - Баян-Өлгий аймгийн СХТ «V таван жилийн гавшгайч» хэвлэх үйлдвэрт хэвлэв», 1977ж. - 59-74 б.

Әбілқайырұлы Д. Ой өрнегі: Өлеңдер. - Баян-Өлгийн аймгийн «Жана Өмир» сонины С.Х-ийн Хэвлэх үйлдвэр, 1984ж. -  87 б.

Әбілқайырұлы Д. Соны соқпақ: өлеңдер. – Баян-Өлгий аймақтық Социалистік Еңбек Баспаханасы, 1991. – 111 б.

Даулетхан А. Дала дидары / А. Даулетхан // Тансаг тал. - Баян-Өлгий аймгийн СХ, «V таван жилийн гавшгайч» Хэвлэх үйлдвэрт хэвлэв, 1979ж. - 3-46б.)

Өндөгиний тухай домог / Д.Абилхайрын // Өлгийн зохиолчдын бүтээлийн дээжис. - Улсын хэвлэлийн газар Улаанбаатар, 1989ж. - 144-147 б.

***

Әбілқайырұлы Д.  Алтын ханы алаштың // Орталық Қазақстан. - 2006. - 7 қаңтар. - 2  б.

Әбілқайырұлы Д. Елбасына тағзым // Абай-ақиқат. - 2007. - 7 желтоқсан (№49). – 5 б.

Әбілқайырұлы Д. Он жылдық Тәуелсіздік сенің арқаң // Абай-Ақиқат. - 2001. - 15 желтоқсан.

Әбілқайырұлы Д. Оралмандар мектебі // Абай хабаршысы. - 2000. - 26 ақпан.

Әбілқайырұлы Д. Супер әже- 2004 // Қарқаралы. - 2004. - 20 наурыз.

Әбілқайырұлы Д. Шалғай ауылдағы шат думан // Абай-ақиқат. - 2010. – 26 наурыз  (№15). – 2 б.

Елшібай Сұлтанбекұлы

Елшібай Сұлтанбекұлы 1952 жылы Жаңаарқа ауданындағы Желтау, Қабантау, Тасқары деген тауларының  арасындағы Елшібай тауының етегіндегі көңде, мал баққан қойшының отбасында дүниеге келген.  1959 жылы қыркүйекте Өркендеу елді мекеніндегі сегіз жылдық мектептің табалдырығын аттады.  Осы мектепті 1967 жылы бітіріп совхоз орталығы Ынталыдағы он жылдық мектептің тоғызыншы сыныбында оқиды. 1968-1969 жылдар аралығында отбасының жағдайына байланысты бір жыл оқуға бара алмай қалады. Осы 1968 жылы көктемде көп жыл төсек тартып ауырып жатқан анасы қайтыс болады. Бір жыл үзілістен соң 1969-1970 жылдар аралығында Алматы қаласындағы І.Жансүгіров атындағы 2 мектеп-интернатында оқуын жалған, 1970 жылы онжылдық білім алып шығады. Осы мектеп қабырғасында жүріп «Қазақстан пионері» балалар газеті беттеріне алғашқы тырнақ алды өлеңдері шығады. Кейін 1971-1972 жылдарда аудандық, облыстық газеттерінде де өлеңдері шығып жүрді.

Түрлі себептермен біраз уақыт өлең өлкесінен алыстап кетіп, кейінде, араға аттай 30 жыл салып төрт мүшелден асқан шағында қаламмен қайта табысады.

Бүгінде аудандық «Абай-ақиқат» газеті мен республикалық «Азия-Транзит» әдеби-танымдық альманағында, жәнеде басқа басылымдарда да өлеңдері жиі жарық көріп жүр. 1974 жылдан бері механизатор болып жұмыс істеп келеді. Қазіргі таңда Агрогородок ауылында тұрады, зейнеткерлікке шыққан. 

Әдебиеттер:

Сұлтанбекұлы Е. Дауыс: Өлеңдер жинағы. – Қарағанды, 2011. – 151б.

Сұлтанбекұлы Е. Өзім - өз үнім / Е.Сұлтанбекұлы // Туған жер тынысы. Абай ауданы ақындарының өлең-жырлары. – Қарағанды, 2008. – 49-60б.

***

Сұлтанбекұлы Е. Әлемдік тіл // Абай-ақиқат. - 2014. - 30 мамыр (№21). – 9 б.

Сұлтанбекұлы Е. Бала Мәди // Қазақстан пионері. - 1970.- 23 қыркүйек.

Сұлтанбекұлы Е. Ел үшін // Жаңа Арқа. – 1992.

Сұлтанбекұлы Е. Далама // Жаңа Арқа. - 1970.- 12 желтоқсан

Сұлтанбекұлы Е. Жан айқай // Азия транзит. - 2005.-  №7.-29б.

Сұлтанбекұлы Е. Жаратқан ием қасымда // Абай-ақиқат. - 2016.-15 қазан (№41). – 10 б.

Сұлтанбекұлы Е.Жеңіс // Азия транзит. - 2005.-  №6.-9 б.

Сұлтанбекұлы Е. Жетелейді үміт // Жаңа Арқа. - 1971.- 10 сәуір.

Сұлтанбекұлы Е. Жоқ Тәңірден ешкім әзір құтылған // Азия транзит. - 2004.-  №5.-14-15 б.

Сұлтанбекұлы Е. Жыр дәптерінен // Степногорск ақшамы. - 2006.- 14 қыркүйек.-7б.

Сұлтанбекұлы Е. Көрпеңе қарай көсілсең // Жас Алаш. – 1970.

Сұлтанбекұлы Е. Махаббат // Абай-ақиқат. - 2014. - 17 мамыр (№19). – 13 б.

Сұлтанбекұлы Е. Олимптің ән // Абай-ақиқат. - 2012.- 24 тамыз (№32). – 16 б.

Сұлтанбекұлы Е. Санада бұрқырайды ой бораны // Азия транзит. - 2003.-  №2.-22-23б.

Сұлтанбекұлы Е. Сезім // Орталық Қазақстан. - 1971.- 30 мамыр.

Сұлтанбекұлы Е. Сонар // Абай-ақиқат. - 2004.- 10 қантар (№1). – 2 б.

Сұлтанбекұлы Е. Сыр // Қазақстан пионері. – 1970.

Сұлтанбекұлы Е. Табиғаттың сұлуы // Жаңа Арқа. – 1970.

Сұлтанбекұлы Е. Таразыда // Абай-ақиқат. - 2003.- 5 сәуір (№42). – 2 б.

Сұлтанбекұлы Е. Туған жер толғанысы // Абай-ақиқат. - 2003.- 18 қазан (№42). – 2 б.

Сұлтанбекұлы Е. Ұйықтатпады мені тағы жыр буып // Абай-ақиқат. - 2004.- 6 наурыз. – 4 б.

Сұлтанбекұлы Е. «Ұлт келбеті әдеп, иман айдыным» // Азия транзит. - 2004.-  №12.-14-15 б.

Сұлтанбекұлы Е. 8- Наурыз Әйелдер күні // Абай-ақиқат. - 2003.- 8 наурыз (№9). – 2 б.

Зағыпар Шәкентаев

Зағыпар Шәкентаев 1956 жылы Жаңаарқа ауданының Сәкен Сейфуллин атындағы ауылының «Жаңаталап» ауылында дүниеге келген.

Ол Саран қаласындағы Абай атындағы мұғалімдер училищесін, Жезқазған қаласындағы педагогикалық институтты бітіріп шыққан соң еңбек жолын мұғалім болып бастады. Жастардың сауық-сайрандары мен өнер кештерінің бел ортасында жарқырап жүретін жалындаған жас жігіт бірден көзге түсіп, 1981 жылы Қарағанды қаласының сол кездегі Совет аудандық комсомол комитетіне жауапты қызметке шақырылды. 1985 жылы комсомол комитетінің жолдамасымен Қарағанды облыстық оқу бөліміне қызметке жіберілді. Біраз жыл облыстық атқару комитетінде жауапты қызмет атқарды. Содан кейін облыстық білім беру департаментінде бас инспектор болып абыройлы еңбек етті. 1999-2008 жылдар аралығында ол Қарағанды қаласындағы №41 орта мектептің директоры болды. Содан кейін Бұқар жырау ауданының білім беру бөліміне басшылық жасады. Ал бүгінде Абай ауданының жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің басшысы.

Зағыпар Шәкентаев – Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері. Оның сыршыл жүрегінен туған өлеңдері, мөлтек әңгімелері мен новеллалары мерзімді баспасөз беттерінде үзбей жарияланып келеді. Зақаңның қаламынан шыққан өлеңдері бірталай топтама жинақтарға енген. Ал 2006 жылы «Қазығұрт» баспасынан оның «Керқұла көңіл, керемет күндер» атты жеке жыр жинағы жарық көрді.

Зағыпар ағамыздың өлеңдеріне жазылған әндер де баршылық. Солардың арасынан «Алау гүл» деген әсем әнді Ақжол Мейірбеков бастаған еліміздің танымал әншілері үлкен сахналардан орындап жүр.

Әдебиеттер:

Шәкентаев З. Керқұла көңіл керемет күндер...: Өлең-жырлар. – Алматы Қазығұрт, 2006. – 158 б.

Шәкентаев З.Татулықтың тал бесігі // Жетіген: Ұжымдық жинақ. – Астана «Фолиант», 2014. – 329-368.

***

Шәкентаев З. Алтын ұяға қамқорлық - ертеңгң қамқорлық // Орталық Қазақстан. - 2001. - 21 қараша.

Шәкентаев З.  "Күндерді сол бір, сағынам!" // Орталық Қазақстан. - 2013. - 2 шілде (№ 110/111). - 8 б.

Шәкентаев З.  "Өнеге, өнер жетеді, ән менен жырдың мекені" // Жаңаарқа. - 2009. - 26 қыркүйек (№ 48/50). - 8 б.

Шәкентаев З. "Лингва" мектептерге көмек көрсетуде. // Орталық Қазақстан. - 2000. - 5 ақпан.

Шәкентаев З.  Үркердей үркіп таңдағы... // Жұлдыз. - 2013. - № 5. - 32-33 б.

Шәкентаев З. туралы:

Балташұлы Е. Іңкәр жүрек лүпілі // Орталық Қазақстан. - 2007. - 17 наурыз. - 8  б.

Ермекбаев Т. Азамат асулары  // Орталық Қазақстан. - 2016. - 9 қаңтар (№ 3/4). - 8 б.

Жақанов І.  Аққудың кәусар әуезі // Қасым. - 2012. - № 1. - 147-159 б.

Наурызәлі Т.  Ән болып жаралдың...  // Егемен Қазақстан. - 2009. - 29 сәуір (№ 150-153). - 14 б.

Ібрахым  Ісләмұлы

Ібрахым  Ісләмұлы, 1947 жылы Жаңарқа ауданы Атасу кентінде туған. Мамандығы дәрігер, Қарағанды медицина институтының түлегі (1970). Өлкетанушы. Еңбек жолын қиыр Шығыста әскери дәрігер болып бастаған (1970-1972). Ұзақ жылдар Жаңаарқа аудандық тораптық ауруханаларда жемісті қызмет етті. Міндетті медициналық сақтандыру мекемесінің Жаңаарқа филиалының директоры болды (1995-1997). Жаңаарқа ауданы әкімінің орынбасары (1992-1995, 1997-2006) қызметн абыроймен атқарды. 2006 жылдан Қарағанды облысы Абай ауданы әкімінің орынбасары қызметін атқарды. . Ел мен жер тарихына  қатысты бірнеше қітап-жинақтардың авторы. Зерттеу мақалалары мен публицистикалық материалдары еліміздің беделді басылымдарында көптеп жарияланған. ҚР Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

Ібрахым Ісләмовтың кітаптары мен жазушы туралы мақала:

Аршабеков, Т. Жаңаарқа ауданының топонимикасы /  Т.Т.Аршабеков, М.С.Жакин, І.І.Ісләмов. – Қарағанды: Гласир баспасы, 2011. – 444б.

Ісләмұлы, І. Қасиетті мекен Қараағаш / І.Ісләмұлы, С.Балташұлы, Ж.Қызбалаұлы. –Қарағанды: «Гласир», 2009. – 352б.

Аршабеков, Т. Жер жаннаты- Жаңаарқа /  Т.Аршабеков, М.ҚожахметІ.Ісләмов. – Қарағанды: «Гласир» баспасы, 2011. – 428б.

Алтай шежіресі / құраст. І.Ісләмов. – Алматы: «Темірқазық» баспасы, 2014. – 1020б.

Ісләмов І. ҚАРЛАГ (Қарағанды еңбекпен түзету лагері) = КАРЛАГ (Карагандинский исправительно-трудовой лагерь) / І. Ісләмов, И.Кондрашов. – Қарағанды, 2011. – 72б.

Қарағанды облысы Долинка кентіндегі саяси қуғын-сүргін құрбандарын есте сақтау мұражайы=Музей памяти жертв политических репрессий п.Долинка = Museum of the memory of victims of political repressions of Dolinka of Karaganda region / құраст. І.Ісләмов. – Долинка кенті, 2012. – 40б.

Туған жер тынысы: Абай ауданы ақындарының өлең-жырлары / құраст.І.І.Ісләмов, Ж.Қ.Оспан. – Қарағанды: «ЕС-баспа» ЖШС, 2008. – 204б.

Ісләмов І. Майдангерлерге тағзым=Поклон вам, фронтовики / І.Ісләмов, Ю.Демьянова. – Қарағанды: Арко, 2010. – 168б.

Несіпбай, А. Зерек зейін зейнеті // Абай-ақиқат. – 2017. – 14 қаңтар (№2). – 4б.

Жеңіс Қашқынов

Жеңіс Қашқынов 1942 жылғы 4 наурызда Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы, бұрынғы «Қуаныш» ауылында туған. 1959 жылы астанадағы С.М.Киров атындағы №12 қазақ орта метебін, 1964 жылы ҚазМу-дің филология факультетін бітіріп шығады. Алғашқы кезде республикалық «Ленишіл жас» газетінде істеп, 1965 жылдан қазақ радиосында қызмет атқарып келді. Одан кейін «Мектеп» баспасында жұмыс істеді.

Жеңіс Қашқынов өлеңді мектепте оқып жүрген кезден жаза бастаған. Алғашқы өлеңдері 1959 жылы республикалық «Пионер» («Ақ желкен»), «Қазақстан  пионері» («Алау») газеттерінде жарық көрді. Балаларға арналған тұңғыш «Кешкі күн» аталатын кітапшасы 1967 жылы, ал «Қоңыраулы сағат» атты бір томдығы 1989 жылы жарық көрді. Бүгінде он бірге тарта жыр кітаптарын шығарған автор өлеңдері орыс, украин, өзбек, молдаван, грузин, қырғыз, ұйғыр тілдерінде аударылды. Ол сондай-ақ, бірқатар бауырлас жырларды ана тілімізге аударды.

Жеңіс Қашқыновтың өлең өлкесінде қаламының ұшталып қанатының қатаюына  «Орталық Қазақстан» газеті ерекше ықпал етті.

Ж.Қашқынов шығармашылығының басты тақырыбы – халқымызыдың мәрттігі мен ерлігін жырлауға арналған. Бұған дәлел С.Сейфуллин жайлы «Қызыл сұңқар» атты балладасы мен Ақтоғай ауданынан шыққан, кешегі жаумен шайқаста ерлікпен қаза тапқан Кеңес Одағының Батыры Қ.Нұржанов жайлы жазған прозалық поэзиялық шығармалары дәлел. Қ.Нұржанов жайлы жиырма жылдан артық уақыт бойы деректер мен материалдар жинап «Батыр Қазыбек Нұржанов» (1971 ж.) очерк кітабын, «Батырдың анасы» (1978 ж.) атты поэмасын қалың жұртшылыққа сыйға тартты.

Жеңіс Қашқынов ақындығымен қоса, мақала, очерктер, ой-толғамдарын ортаға салып, газет-журналдарға бұрын да жазып жүрген қаламгер тәуелсіздік таңы арайлап атқанда тарихи тақырыптарға батыл барды. Жалаң тұрғыдан емес, зерделі зерттеулерді салыстыра, бұрындары елден естігендерін толықтыра отырып жұрт кәдесіне ұсынды. 1994 жылы тарихи тақырыптарға жазған мақалалар мен очерктер топтамалары үшін Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты атанды. Жазушы өз шығармашылығын екі сала бойынша дамытып жалғастырады. Тарихи тұлғалардың кескін-келбетін, іс-әрекеттерін, халқы үшін аямай жұмсаған күш-қайратын көрсететін жарқын бейнелерін 2001 жылы шыққан «Алыптар мен арыстар» деп аталатын өлеңдер мен дастандардан тұратын жыр жинағында сомдады.  

Ж.Қашқыновтың өлең жолдарына сия бермейтін ел намысын жыртып, туған жерін кеудесін қалқан етіп жаудан қорғаған қаһармандардың ерліктерін кеңінен көрсету мақсатында проза жанрына бой ұруы тегін емес. 2002 жылы «Жібек жолы» баспа үйінен шыққан «Атыңнан айналайын атамекен» аталатын кітабында Балқаш пен Қарағанды арасындағы сайын даланы найзаның ұшы, білектің күшімен қорғаған батырлар, жалынды жырларымен елдің рухын көтерген арынды ақындар, би-шешендер, Алаш көсемдері, көрнекті ғалым, мемлекет қайраткерлері, майталман еңбек ерлері туралы деректі әңгімелер, толғаулары, портреттері енген.

Сонымен бірге «Ақжолтай Ағыбай батыр» (1996 ж.) туындысы жастарды Отанын шексіз сүюге баулитыны сөзсіз.

Жазушы 30 жылдан аса Балқаш көлінің әсем көрінісін жырлап қана қоймай, суының тартылып, балығының азаюына байланысты көптеген проблемалық мақалалар жазып, Қазақ радиосы арқылы: «Балқаштың бағын байламаңдар!» деп қалың елге үн тастаған.

Әдеби газет-журналдар мен бірнеше жыр мүшәйраларының жеңімпазы, Ақтоғай ауданының Құрметті азаматы.

Жеңіс Қашқынов Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты, «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен, грамоталармен марапатталған.

2006 жылдың қаңтар айында 64 жасқа қараған шағында қайтыс болды.

Ж.Қашқыновтың шығармалары:

Қашқынов Ж. Абай мен ару. // Жыр тәңірі / құраст. Ғ. Қайырбеков ; ред. М. Жұмағалиев. - Алматы : Өнер, 1995. - 103 б.

Қашқынов Ж. Атыңнан айналайын атамекен: деректі әңгімелер, толғаулар, портреттер / Ж. Қашқынов, 2002. - 200 б.

Қашқынов Ж. Диқан мерейі: Поэмалар мен өлеңдер.- Алматы: Жазушы, 1983.- 72 б.

Қашқынов Ж. Қазыбек Нұржанов: очерк / Ж. Қашқынов, 1972. - 24 б.

Қашқынов Ж. Найзатас: Поэмалар мен өлеңдер.- Алматы: Жазушы, 1977.- 72 б.

Қашқынов Ж. Он тоғызыншы биіктік: поэмалар мен өлеңдер / Ж. Қашқынов, 1988. - 53 б.

Қашқынов Ж. Соқпақтар: Өлеңдер, толғаулар, балладалар.- Алматы: Жазушы, 1973.- 64 б.

***

Қашқынов Ж. Абылайдың жауға шапқан қос батыры // Азия Транзит. - Қарағанды, 2001 . - №11.- 21-24 б.

Қашқынов Ж. Ағыбай - бөлтірік тоғаны // Орталық Қазақстан. - 2002. - 15 мамыр

Қашқынов Ж. Ақтоғайым - алтыным... // Орталық Қазақстан. - 2006. - 11 ақпан.- 8 б.

Қашқынов Ж. Алты арыс // Қарқаралы. - 1993. - № 9/10. - 58-60 б.

Қашқынов Ж. Апайтөс батыр - Жалаңтөс// Азия Транзит.- Қарағанды, 2002.-N2.-39-42 б.

Қашқынов Ж. Арман асуында: Өлең-очерк // Орталық Қазақстан.- 1967.- 1 қазан

Қашқынов Ж. Арыстардың құт мекені: Ақтоғай ауданының арыстары туралы // Орталық Қазақстан. - Қарағанды, 2000. - 17 мамыр

Қашқынов Ж. Атыңнан айналайын, Қарқаралы: Жыр дәптерінен // Орталық Қазақстан. - 2004. - 19 тамыз.- 12 б.

Қашқынов Ж. Ауылдың аптал азаматы // Орталық Қазақстан. - 2004. - 21, 24 ақпан.- 6, 4 б.

Қашқынов Ж. Байрон-Лермонтов-Қасым // Қасым. - 2014. - № 1. - 23-30 б.

Қашқынов Ж. Балаларға базарлық: Жыр дәптерінен // Орталық Қазақстан. - 2003. - 18 желтоқсан.- 5 б.

Қашқынов Ж. Балқашым - қасиетті, киелі көл: жыр дәптерінен // Орталық Қазақстан. - 2005. - 24 қыркүйек.- 10 б.

Қашқынов Ж. Баһадүрдің сом тұлғасы // Орталық Қазақстан. - 2002. - 6 қараша.- 11 б.

Қашқынов Ж. Бұқар баба  // Орталық Қазақстан. - 1993. - 15 мамыр

Қашқынов Ж. «Бұл ғасыр менен екі-ақ жас үлкен» // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 14 маусым.-5 б.

Қашқынов Ж. Ғабиден аға - ұлағатты дана: Жазушы Ғ.Мұстафиннің туғанына - 100 жыл // Орталық Қазақстан. - 2002. - 12 қазан.- 10 б.

Қашқынов Ж. Ғашықпын туған жеріме // Орталық Қазақстан. - 2012. - 3  наурыз. - 7 б.

Қашқынов Ж. Дала данышпандары // Қазақ батырлары.- 2003.- желтоқсан(N12).-6 б.

Қашқынов Ж. Диктор Мырзабек Қуатбеков // Тоқырауын тынысы. - 2015. - 23 қаңтар. - 7 б.

Қашқынов Ж. Егіз шумақтар // Қазақ әдебиеті. - 2003. - 19 желтоқсан.- 11 б.

Қашқынов Ж. Елу ерім // Орталық  Қазақстан.- 1995.- 28 қырк.

Қашқынов Ж. Еңбек торысы // Орталық Қазақстан.- 2000.- 6 қыркүйек

Қашқынов Ж. Еңбектің қара нары // Орталық Қазақстан. - 2004. - 18 мамыр.- 6 б.

Қашқынов Ж. Әлемхан // Азия транзит. - 2001. - № 12. - 53 б.

Қашқынов Ж. Әнім Қарағанды // Орталық Қазақстан. - 2004. - 26 ақпан.- 12 б

Қашқынов Ж. Қамқор болған әкедей // Орталық Қазақстан. - 2002. - 27 қараша.- 11 б.

Қашқынов Ж. Қарақұла қабыланы // Орталық Қазақстан. - 2003. - 21 маусым.- 6 б.

Қашқынов Ж. Қарт мекенім - Қарқаралы // Орталық Қазақстан. - 2004. - 19 тамыз.- 7 б.

Қашқынов Ж. Қасиетті, киелі Қарқаралы// Орталық Қазақстан.- 2000.- 8 қаңтар

Қашқынов Ж. Қасымның туған жері - Қызыл Көшен //Орт.Қазақстан. - 2005. - 20 қаңтар.- 14 б.

Қашқынов Ж. Қасымсың, сол баяғы бір Қасымсың // Орталық Қазақстан. - 2001. - 14 шілде

Қашқынов Ж. Қос әулие // Шет шұғыласы. - 2009. - 17 қыркүйек (№ 39). - 4 б.

Қашқынов Ж. Қыран мен жылан // Тоқырауын тынысы. - 2015. - 8 мамыр (№ 21). - 6 б.

Қашқынов Ж. Қыс суреттері // Советтік Қарағанды. - 1962. - 16 декабрь (№ 296). - 4 б.

Қашқынов Ж. Мен осындай елде өстім // Советтік Қарағанды. - 1961. - 17 ақпан (№ 38). - 3 б.

Қашқынов Ж. Не сыбаға тартады жаңа ғасыр? // Қазақ әдебиеті. - 2005. - 1 шілде(N26).- 9 б.

Қашқынов Ж. Оның сүрлеу соқпағы // Орталық Қазақстан.- 2001.-16 маусым

Қашқынов Ж. Отаным // Советтік Қарағанды. - 1962. - 28 октябрь (№ 257). - 3 б.

Қашқынов Ж. Сол бір кез әлі есіме көп келеді... // Қасым. - 2012. - № 6. - 78-84 б.

Қашқынов Ж. Софының соқпағы // Қазақстан ZAMAN. - 2002. - 20 желтоқсан.- 6 б.

Қашқынов Ж. Табыну // Орталық Қазақстан. - 2004. - 7 қазан.- 11 б

Қашқынов Ж. Талаптың ұстап міндім дүлдүл атын // Тоқырауын тынысы. - 2012. - 19 наурыз (№ 11/12). - 7 б.

Қашқынов Ж. Тастанбек // Орталық Қазақстан.- 2001.-17 қаңтар

Қашқынов Ж. Тектіден текті туар // Азия Транзит. - 2003 . - №8. - 37-39  б.

Қашқынов Ж. Темеш – Дәмеш // Орталық Қазақстан.- 1995.- 14 қаңт.

Қашқынов Ж. Тоқырауын топжарғандары // Орталық Қазақстан. - 2005. - 24 наурыз.- 10 б.

Қашқынов Ж. Туған жер - атамекенім // Орталық Қазақстан. - 1998. - 3 ақпан (№ 13). - 6 б.

Қашқынов Ж. Туған жер // Советтік Қарағанды. - 1961. - 1 ақпан (№ 31). - 3 б.

Қашқынов Ж. Туған жерге ту тіктім // Жұлдыз.- 2002.- N3.-3-4 б.

Қашқынов Ж. Ұлтжанды ақын // Орталық Қазақстан. - 2003. - 23 тамыз.- 8 б.

Қашқынов Ж. Хан Кене, Ер Ағыбай, Батыр Науан // Қазақстан сарбазы.- 2002.- 12 наурыз.-

6 б., Орталық Қазақстан.- 2001.-1 қыркүйек, Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.-N11.-19, 20 б.

Қашқынов Ж. Шайтанкөл, Қасым ақын - егіз ұғым // Орталық Қазақстан.- 2002.-5 қаңтар,  Қасым. - 2012. - № 6. - 79 б.

Қашқынов Ж. Шашасына шаң жұқпаған Шашекең // Орталық Қазақстан.- 2001.-4 шілде,  Заман. - 1996 . - №36 (қыркүйек)

Қашқынов Ж. Шежіре бауырмалдыққа баулиды// Орталық Қазақстан.- 2000.-2 тамыз

Қашқынов Ж. Шежіреші // Сарыарқа. - Жезқазған, 2002. - 19 шілде

Ж.Қашқыновтың шығармашылығы туралы:

Әдеби Қарағанды: Библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова, 2000. - 89 б.

Қашқынов Ж. Ағалар жүрген жолменен // Балалар бағының бағбандары: анықтамалық / құраст. Ш. Күмісбайұлы. - Алматы: Балалар әдебиеті, 2008. – 172-175 б.

Қашқынов Жеңіс // Қазақстан жазушылары: ХХ ғасыр. Анықтамалық. – Алматы: «Ана тілі» баспасы ЖШС. 2004.- 185 б.

Қашқынов Жеңіс // Қазақстан жазушылары: анықтамалық : 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы : Ан Арыс, 2009. - 234 б.

Қашқынов Жеңіс // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы : Атамұра, 2006. - 372 б.

Қашқынов Жеңіс // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиогр. анықтамалық.- Алматы, 1987.- 347 б.

***

Ақын Жеңіс Қашқынов – 50 жаста // Қазақ әдебиеті.- 1992.- 13 наурыз, Орталық Қазақстан.- 1992.- 28 ақпан

Әлімбаев М. Бала танымдылығын арттырады // Орталық Қазақстан.-2004.- 15 қаңтар.-8 б.

Болғанбаев Н. Қарағандыдан көше аттары берілсе // Орт. Қазақстан. - 2006. - 20 шілде. - 5  б.

Бөкен А.  Сеңді бұзған сол аға // Орталық Қазақстан. - 2012. - 3  наурыз (№ 37/38). - 7 б., Тоқырауын тынысы. - 2012. - 7 қыркүйек (№ 39). - 5 б.

Жанысбай С. Ақтоғай ақ Жеңісін алқалады // Орталық Қазақстан. - 2012. - 3 қараша (№ 185/186). - 8 б.

Жанысбай С. Ақынын ардақ тұтты // Орталық Қазақстан.- 2002.- 7 қыркүйек.-9 б.

Жанысбай С. Арқаның ақ Жеңісін ұмытпайық // Орталық Қазақстан. - 2012. - 3  наурыз (№ 37/38). - 7 б.

Жеңіс Қашқынов: некролог// Орталық Қазақстан.- 2006.- 3 қаңтар.-7 б., Қазақ әдебиеті.- 2006.- 6 қаңтар(№1).-15 б.

Кептербаев С. «Ауылым - арман әнім» // Орталық Қазақстан.-2003.- 25 желтоқсан.-6 б.

Қасым тойында қанат қаққан жұлдыздар // Қарқаралы.- 2001.- 29 қыркүйек

Қирабаев С. Балажан ақын // Орталық Қазақстан.- 2002.-2 наурыз

Негимов С. Елдік пен ерлікті жырлаған // Орталық Қазақстан.- 2002.-2 наурыз

Негимов С. Жырлары жанды баураған // Орталық Қазақстан.- 1992.- 11 ақпан

Негимов С. Қасымды ұстаз санаған // Қарқаралы.- 1991.-21 желт.

Негимов С. Құнды туынды // Орталық Қазақстан.- 2002.- 21 желтоқсан.-10 б.

Негимов С. Оқырманын қуантатын туынды // Орталық Қазақстан.- 2003.- 6 қараша.-8 б.

Негимов С. Тоқырауынның тұйғыны // Қазақстан ZАМАН. - 2003. - 17 қаңтар (№ 3). - 6 б.

Омарұлы Ә. Жеңіс ақынның жыр кеші // Сарыарқа.- Жезқазған, 2002.- 24 шілде

Оспанов С. Ақжарма жырлар // Орталық Қазақстан.- 2002.-2 ақпан

Рахметолла О.             Ағаның жарқын бейнесі // Тоқырауын тынысы. - 2012. - 19 наурыз. - 6 б.

Сейітов С. Сәт - сапар  // Советтік Қарағанды. - 1962. - 28 октябрь (№ 257). - 3 б.

Серік Ақсұңқарұлы

Арқаның ақиық ақыны Серік Ақсұңқарұлы 1950 жылы 29 наурыз күні Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданындағы «Қызыларай» сохозында дүниеге келген. 1986 жылдан КСРО Жазушылар одағының мүшесі.

1974 жылдан баспасөз орындарында қызмет істеген: Ақтоғай «Арқа еңбеккері», Талды аудандық «Шұғыла» газеттерінің тілшісі, бөлім меңгерушісі, 1981-1989  жылдары Қарқаралы аудандық «Коммунизм таңы» (қазіргі «Карқаралы») газетінің бөлім меңгерушісі, одан кейін облыстық «Орталық Қазақстан», 1990 жылдан Қазақстан Жазушылар одағы облысаралық бөлімшесінің хатшысы. Ал 2000 жылдан бастап Қазақстан Жазушылар одағы Қарағанды облыстық бөлімшесінің директоры болып тағайындалды. Шығармашылық жастардың республикалық «Жігер» фестивалінің (1980 ж.) лауреаты, Қазақстан Республикасы Президентінің стипендиаты.

Серік Ақсұңқарұлы өлеңді 13 жасынан бастап жазған. Ол–бүгінде әдеби орта мен қалың оқырманның ілтипат-құрметіне бөленген «Көктем тынысы» («Жазушы», 1975), «Қарлығаш» («Жалын», 1977), «Жиырмасыншы ғасырдың жиырма сәті» («Жалын», 1984), «Жез тасқын» («Жазушы», 1987), «Қызыларай» («Жалын», 1990), «Ғасыр кардиограммасы» («Жазушы», 1990) жыр жинақтарының авторы.

С.Ақсұңқарұлының «Қазақстан» баспасынан 2000 жылы «Адам ата-хауа ана» рух кітабы жарық көрді. Бұл кітапқа ақынның 1967-1998 жылдар аралығында жазған жырлары топтастырылған. Қазақ ауылының тыныс-тіршілігі ғана емес, ғаламдық, яғни жер жүзілік өзекті де өміршең мәселелерді арқау еткен ақын ойы ұшқыр да асқақ. Келісті де көркем оймен өрілген өлең жолдары оқырманын қалың ойға жетелеп, қашанда ұлттық, елдік мәселелермен тығыз сабақтасып жатады. Аталған өлең кітабының басты құндылығы–ұлттық рухты серпілтуі мен оянған ойға кең өріс, соны серпін беруінде.

Әдебиеттер:

Ақсұңқарұлы С. Шығармалары /С. Ақсұңқарұлы.- Алматы: «Қазақстан» БҮ» ЖШС,2014. Т.1: УА, Ақсораң.-2014.-400 б. (Сарыарқа кітапханасы)

Ақсұңқарұлы С. Шығармалары /С. Ақсұңқарұлы.-Алматы: Қазақстан БҮ ЖШС, 2014. Т. 2: Алас.-2014.-400 б. (Сарыарқа кітапханасы)

Ақсұңқарұлы С. Адам ата-Хауа Ана. Рух кітабы.-Алматы.ЖШС-«Қазақстан» баспа үйі» 2000.-432 бет.

Ақсұңқарұлы С. Төбемнен жауһар жауып тұр... Өлеңдер мен поэмалар.-Алматы: «Қазығұрт» баспасы, 2005.-232 б.

Ақсұңқарұлы С. Өмір деген-Күнді айналу. Өлеңдер мен хамса.-Алматы: Жазушы, 2005.-192 

Ақсұңқарұлы С. Қара орман. Өлеңдер.-Алматы, «Ел-шежіре» ҚҚ.2012.-384 б.

Ақсұңқарұлы С. Ұзан: Өлеңдер. Серік Ақсұңқарұлы. –Алматы: ЖК  «Нұрақынов», 2014.-412

Ақсұңқарұлы С.Жез тасқын: Өлеңдер мен поэма.-Алматы: Жазушы, 1988.-72 б

Абзал Бөкен​

Абзал Бөкен (Абзалбек Бөкенов) 1949 жылы 1 ақпанда Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы, қазіргі Нарманбет ауылында дүниеге келген. 1966 жылы Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетіне оқуға түсіп, оны 1972 жылы бітіріп шықты. Бір жылдай облыстық «Орталық Қазақстан» газетінде қызмет атқарды. 1973-1976 жылдары туған ауылы Қарасудағы сегіз жылдық мектепте мұғалім болды. Бұдан кейінгі уақыттарда аудандық «Ленин жолы», «Жалын» баспасы, «Егемен Қазақстан», «Парасат», ел аралық «Заман-Қазақстан», халықаралық «Түркістан» секілді баспа, басылым орындарын-да қызмет етті. Алғашқы өлеңі 1967 жылы «Уақыт» деген атпен аудандық «Арқа еңбеккері» газетінде жарияланды. Одан бері «Бас-тау», «Жалгыз желкен», «Разбег», «Ғасыр қанатында», «Сүмбіле», «Салбуырын», «Шың мен шыңырау» және «Төр» атты кітаптары жарық көрген. Бір топ өлеңі «Екі мың жылдық дала жыры» атты антологияға енген. Ол - Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері комитеті жариялаған «Жалын» жабық конкурсының (1977), бірнеше жыр мүшәйрасының жүлдегері. Ақтоғай ауданының тұмар әніне айналып,  қырық жыл бойы шырқалып келе жатқан «Ақтоғай - алтын бесігім» атты әннің (мәтін) авторы. Қазақстан Журналистер одағының, халықаралық «Алаш» әдеби сыйлықтарының лауреаты. Ақтоғай ауданының Құрметті азаматы.

Әдебиеттер:

Бөкен А. Шың: Өлеңдер, толғаулар, поэмалар  /Абзал Бөкен.- Астана: Фолиант, 2014.-400 бет.

Бөкен А. Шың мен шыңырау.- жыр кітабы.-Алматы: «Жазушы», 1999.-344 бет.

Бөкенов А. Салбуырын: Өлеңдер мен толғаулар.-Алматы: «Жазушы», 1991.-128 бет.   Бөкен А. Төр: Жыр кітабы.-Алматы: -«Жазушы»,2009.-240 бет        

Мүбарак Жармағанбет​

Мүбарак Жармағанбетұлы 1949 жылы 23-ші қарашада Ақтоғай ауданы Сарытерек ауылында дүниеге келген. Табиғатынан тума талант, дарын иесі М.Жармағанбетұлының бүкіл ғұмыры баспа сөзбен, оның ішінде аудандық «Арқа еңбеккері» қазіргі «Тоқырауын тынысы» газетімен тығыз байланыста өтті. 1973 жылы аудандық газеттің ауыл шаруашылығы бөлімінің тілшісі ретінде еңбек жолын бастаған М.Жармағанбетұлы газеттің бөлім меңгерушісі, жауапты хатшысы, редакторы міндеттерін атқарды. Аудандық радиохабардың ұйымдастырушысы, облыстық «Жезқазған туы» газеттің меншікті тілшісі аудандық «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы болды. 1996 жылдан бастап «тоқырауын тыныс» газетінің редакторы болып қызмет атқарды.

Ақжарқын адал, үлкенге ізетті, кішіге қамқор, еліне сыйлы. М.Жармағанбетұлы аудандық экономикасы мен мәдениетін көтеруге елеулі үлес қосты. Аудан халқы М.Жармағанбетұлын қалымды қаламгерлік қабілетімен жақсы таниды. Аудандық, облыстық баспасөз беттеріндегі М.Жармағанбетұлы жариялаған туындылар оқырмандардың көңілінен шығып, жүректі жаулап жататын. Жүрегі де жаны да нәзік М.Жармағанбетұлы елі ардақ тұтқан перзентінің бірі еді.

М.Жармағанбетұлы 1998 жылы 7-ші желтоқсанда ауыр науқастан қайтыс болған. Мүбарак (Үмітай) Жармағанбетұлы ақындар көшіндегі дара жолы ұрпағымен жалғасып келеді. Жыр ғұмырын жалғастырушы ұлдары Бағдат пен Еркебұлан.

Оралбек  Жүнісұлы​

Журналист Оралбек  Жүнісұлы 1954 жылы 10 қаңтарда Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданындағы Ақсораң шыңының етегіндегі  Шабанбай би ауылында дүниеге келген.

Журналистік еңбек жолын 1974 жылы Ақтоғай аудандық «Арқа еңбеккері» газетінде бастаған. Республикалық «Ауыл» газетінің Қарағанды, Жезқазған облыстарындағы меншікті тілшісі, Приозерный аудандық «Ленин жолы», «Ленинский путь» газеттерінің бөлім меңгерушісі, Балқаш қалалық «Балқаш өңірі», «Сырлас» газеттерінің бас редакторы болып жемісті қызмет атқарды. Балқаш қалалық телестудиясында да еңбек еткен. Жалпы,  журналистика саласында 43 жылдан астам үзіліссіз еңбек етіп келеді. «Сағынатын күн туар», «Бұғылы мен Тағылының текті ұлы»,«Қыстың ұзақ таңы атты», «Мені есіңе ала жүр», «Шаңқай түс», «Алма ағашы гүлдегенде», «Алтын аймақтың адамдары», «Жұлдыздар із тастап ағады», «Ел мен жер», тағы басқа кітаптары жарық көрген.

1992 жылдан бері Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі.

Қазақстан Журналистер Одағының арнайы дипломымен, Қарағанды облысы әкімінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Қарағанды облысы әкімінің «Алтын сұңқар» сыйлығының иегері. 

1997 жылы облыстық «Орталық Қазақстан» газетінің Балқаш қаласындағы меншікті тілшісі.

2001 жылдан бастап, «Орталық Қазақстан» газетінің Балқаш, Ақтоғай, Шет, Приозерск аймағындағы  меншікті тілшісі.

Қазақстан тәуелсіздігінің өсу, өркендеу, дамуына Балқаш, Приозерск қалаларының, Ақтоғай, Шет өңірі адамдары да айтарлықтай үлес қосып келеді. Журналистің аталған кітаптарында осы өңірлердегі сан-салалы мамандық иелерінің қажырлы еңбектері көркем тілмен баяндалған. Халықтың рухани мәдениетін көтеруге қалам қайратымен ат салысып жүр.

О.Жүнісұлы ҚР-сы Мәдениет саласының үздігі, «Ұлт мақтанышы» медалінің иегері,сондай-ақ жас ұрпақ тәрбиелеудегі ұстаздар еңбегін көрсеткені үшін ҚР-сы Білім және ғылым министрлігінің «Ы.Алтынсарин» төсбелгісімен марапатталған.

Ал,2016 жылы ҚР-сы Тәуелсіздігінің 25 жылдығына орай Қарағанды облысы әкімінің Құрмет грамотасымен марапатталды.    

Отбасылы, немерелері өсіп келеді.

Әдебиеттер:

О. Жүнісұлы . Мені есіңе ала жүр.  Караганда,2005г.-208 стр. АО «Карагандинская Полиграфия » 2005 г.

О. Жүнісұлы. Алтын аймақтың адамдары.-Қарағанды, 2006-144 бет. «Қарағанды Полиграфиясы» АҚ. 2006 ж.

О. Жүнісұлы. «Қыстың ұзақ таңы атты» Қарағанды қаласы. Қарағанды Полиграфиясы ААҚ 2002 жыл. 

 

Серғазы Кенжеғараұлы​

Серғазы Кенжеғараұлы 1950 жылғы 15 мамырда Ақтоғай ауданында туылған 1967 жылы Балқаштағы № 2 қазақ орта мектебін бітірген. Қарқаралы зоотехникалық-мал дәрігерлік техникумын Ақмола ауыл шаруашылық институтын тәмамдаған.

Ұзақ жылдардан бері ауылшаруашылығы және басқару салаларында еңбек етіп келеді. 2000 жылдан Қарағанды облыстық еңбек және халықты әлеуметтік қорғау департаменті бойынша мемлекеттік еңбек инспекторы.

Серғазыда арғы аталарынан келе жатқан емшілік қасиет те бар. Орталық Қазақстан емшілері Орталығы ұлттық емді қолданушы бакалавр-халық емшісі атағын берген.

Зайыбы Мағираш екеуі 7 бала тәрбиелеп, ґсіріп отыр.

Әкесі Кенжеқара Жїкіжанұлы (1911 — 1991 жж) мен анасы Кәмпитбала Тохметқызы (1924 — 1989 ж.) елге сыйлы адамдар болды. Кенжекен ұзақ жылдар шаруашылық партия, кеңес орындарында қызмет атқарған ел басқарған. ата-баба дәстїрін берік ұстаған зерделі азамат ретінде танылған. Осындай шежірені жинақтап, ұрпаққа ұсынуға әлденеше рет әрекет жасаған Әкенің Аллаһ қолдар, әруақ  жебер ойын баласы іске асырып отыр.

Әдебиеттер:

Дадан Тобықты (өмір) шежіресі. Жезқазған, «Полиграфия» ААҚ ,2002.-283 б.

Құрастырушы және шығарушы: Серғазы Кенжеқараұлы

Қасымхан Қаленов​

Ақтоғай ауданының Шабанбай ауылында 1932 жылдың 21 қыркүйегінде туған. Ол еңбек жолын мектепте оқи жүріп жалғастырған. 1952 жылы мұғалімдер институтын, 1962  жылы педагогикалық институтты бітірген.  1952-55 жылдары аудандық оқу білімінің бастығы, мектеп инспекторы, 1955-57 жылдары аудандық  партия комитетінің саяси ағарту кабинетінің меңгерушісі. 1957-60 жылдары  Сјуле сегіз жылдық мектебінің директоры.

1961-64 жылдары аудандық "Қызылту" газетінің редакторының орынбасары, білім меңгерушісі, 1964-70 жылдары аудандық партия комитетінің үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі, хатшысы қызметін атқарды.

1970-76 жылға дейін аудандық оқу бөлімі жайындағы јдістемелік кабинетінің меңгерушісі.

1976-80 жылдары Ғ. Бөкейханов атындағы орта мектептің директоры. 1981-85 жылдары облыстық "Жезқазған туы" газетінің Ақтоғай-Шет аудандары бойынша меншікті тілшісі, 1985-92 жылдары Ақтоғай сырттай оқытатын орта мектебінің директоры болып қызмет атқарып, зейнеткерлікке шыққан.

Қасымхан Қаленовты Отан соғысы жылдары еңбек еткені үшін "Еңбектегі ерлігі үшін", "Тың игергені үшін", Ұлы Отан соғысының 30,40,50 жылдағы медальдарымен марапатталған. Ауданның құрметті  азаматы (1999 ж.), Қазақ республикасы халық ағарту ісінің озаты (1974 ж.). Ол ұстаз, қайырымды қаламгер, ақын. Ауданда ақындар айтысын ұйымдастырушы, өзі де жиырмаға жуық ақындар сайысына түскен.

Әдебиеттер:

Қаленов Қ Басеке-Қарағанды: «TENGRI  LTD» 2012 ж. 408 б. 

Ілияс Мұқаев​

Ілияс Мұқаев 1982 жылы Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы, Айыртас ауылында дүниеге келген. Жырлары Қарағанды қаласында жарық көрген «Қалам құдіреті», «Дүниеге келер әлі талай Қасым», «Сен неткен бақытты едің, келер ұрпақ!» ұжымдық жинақтарға енген. 2011 жылы ҚР Байланыс және Ақпарат министрлігінің «Әдебиеттің маңызды түрлерін басып шығару» бағдарламасы бойынша «Ғұмырымның көктемі» атты тұңғыш жыр жинағы «Жалын» баспасынан жарық көрген. Республикалық Бұқар жырау, Төлеген Айбергенов, Нұрлан Мәукенұлы атындағы әдеби сыйлықтардың иегері.

Әдебиеттер:

Мұқаев Ілияс  Ғұмырымның көктемі. өлеңдер./Ілияс Мұқаев.-Алматы: «Жалын » баспасы ЖШС, 2011.-112 б.

Тұңғышбай Мұқан

1946 жылдың 1 қазанында Қоңырат ауданы Калинин колхозында туған. Қарағанды педагогикалық институтының филология факультетін бітіріп, еңбек жолын мұғалім болудан бастап, комсомол комитетінде, аудандық мәдениет бөлімінде режиссерлық, басшылық қызметте болған. «Ақтоғай халық театрының», «Тоқырауын толқындары» ансамблінің негізін қалауға айрықша ат салысып, Бүкілодақтық және Республикалық байқаулардың лауреаты атанған. Өнердегі еңбегі үшін «Құрмет белгісі» орденімен марапатталған.

Аудандық кәсіптік техникалық училищесін басқарған жылдарында «Білім беру ісінің үздігі», Ы.Алтынсарин төс белгісінің иегері болып, Білім министрінің Құрмет грамотасын алған. Ауданның қоғамдық саяси өміріне араласқаны үшін Қазақстан Республикасы Президентінің Құрмет грамотасымен, Алғыс хаттары мен ҚР Конституциясының 10 жылдығы, ҚР Тәуелсіздігінің 20 жылдығы мерекелік медальдарымен марапатталған.

Аудан тарихын жинақтап зерделеудегі өлкетанушылық жұмыстары үшін Қазақстан Республикасы Мәдениет комитетінің құрмет грамотасын алған. «Ел тарихы – рухани қазына», «Ақтоғай өнерінің шамшырақтары» аты кітаптары жарық көрген.

Әдебиеттер:

Тұңғышбай Мұқан. Ел тарихы-рухани қазына (Тарихи-танымдық кітап. Мағлұматтар мен деректер) «Нұрсая» баспаханасы,-Балқаш қаласы. 2016 .-165 бет.

Мұқан Т Ақтоғай археологиялық-этнографиялық мұражайы. Қазақша-орысша тілде. Қарағанды қаласы. «Форма плюс» баспаханасы 2013.-106 б.

Аманқұл Мұсатайұлы

Аманқұл Мұсатай баласы,1927 жылдың наурыз айында Көкше теңіз - атақты Балқаш көлінің теріскейінде, Бектауата тауының күнгей бетінде,Сарыөзек деген ата-қоныс қыстақта дүниеге келген.

Танымал өлкетанушы, ұстаз,суретші Аманкұл Мұсатайұлы,оның еңбек жолы, шығармашылығы, оқырманға ұсынылып отырған осы кітап, Орталық Қазақстан аймағының көне тарихы мен ескерткіштері сөз болғанда баса айтылатын ерекше тақырып бар.Оның өзі бірнеше құрамдас бөліктерден тұратын күрделі тақырып.

Аманқұл Мұсатайұлы-Әлкей Марғұланның шәкірті,академик ғалым өзі басқарған Орталық Қазақстан экспедициясының Арқа жеріндегі құрметті мүшесі.

1986-1993ж аралығында Аманкұл Мұсатайұлы Ақтоғай ауданындағы мұражайда басшылық қызметін атқарған.

Аманкұл Мұсатайұлы 1950-1970-ші жылдары Орталық Қазақстан зкспедициясы жұмыстарына тікелей қатысып отырды. Ғалымдармен бірге тек Балқаш, Актоғай маңы ғана емес, Қаркаралы, Шідерті өлкелеріндегі зерттеулерге қатысты, Ұлытау, Арғанаты өңірлерінің ескерткіштерін көрді. Шет, Ағадыр төңірегін де көп аралады.

Аманкұл Мұсатайұлы далалық зерттеулеріне жиі қатысып жүрген Орталық Қазақстан экспедициясының алғашқы кезеңдегі жұмыстарын ұйымдастырған және атқарған аса көрнекті ғалым.

Ақтоғай кентінде ширек ғасыр орта мектепте ұстаз болып,бейнелеу өнері пәнінен дәріс берген Аманқұл Мұсатайұлы жүздеген жасөспірімді білім мен өнерге баулып,үлкен өмірге ұшырды. Сонымен қатар,оның аудандық өлкетану музейін бірнеше жыл дайындап, ашу ісіне белсене қатысқанын айтпай кетуге болмас.

Әдебиеттер:

Мұсатайұлы А. Тағылым (Археолог Әлкей Марғұланмен  кездесуден естеліктері).-Алматы: «Өнер» баспасы, 2007.-128 б

Серік Сағынтай 

Серік Сағынтай 1976 жылы 11 желтоқсанда Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданында дүниеге келген.

1992 жылы Қоңырат ауылында Қазыбек Нұржанов атындағы орта мектепті тәмамдап, Жезқазғандағы О.Байқоңыров атындағы университеттің тарих-шет тілдер факультетіне түседі.

1997 жылы университетті бітірген соң, Ақтоғай аудандық «Арқа еңбеккері» (Тоқырауын тынысы) газетіне әдеби қызметкер болып орналасқан. 2000 жылдан Балқаш қалалық «Балқаш өңірі» газеті редакторының орынбасары, облыстық «Балқантау» газетінің бас редакторы, республикалық «Айқын», «Алаш айнасы» газеттерінің Қарағанды облысындағы меншікті тілшісі қызметтерін атқарған. Қазір республикалық «Қасым» әдеби-қоғамдық журналының Бас редакторы.

«Шабыт» Халықаралық фестивалінің лауреаты. Бірнеше республикалық жыр мүшәраларының жүлдегері. «Жазу», «Фәни құс» атты жыр жинақтары «Қарға» атты әңгімелер жинағы жарық көрген. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.

Әдебиеттер:

Сағынтай С. Құс қайтару: өлеңдер /Серік Сағынтай -Алматы: «Айғаным» баспа үйі,2015.-190 б.

Сағынтай С. «Жазу». Астана -2007.-90 б.

Сағынтай С Қарға: Әңгімелер.-Астана: Профи Медиа, 2011.-144 б.

Қуандық Саденов

Ақын, сазгер, журналист. 1961 жылы Қарағанды облысы Ақтоғай ауданының «Бірлестік» колхозында (кейіннен «Жамшы» кеншарының бөлімшесі) дүниеге келген. 1984 жылдан Балқаш қаласында тұрады. 1985-1990 жылдары «Балқашты түстімет» Б құрылыс-жөндеу цехында ағаш шебері, 1991-1999 жылдар аралығында «Балқаш өңірі», 2000-2002 жылдары «Сырлас» газеттерінде еңбек еткен. Қазір «Пульс» газетінде қызмет жасайды. 2003 жылы Қарағанды қаласындағы «Арко» баспасынан «Жырлайды жүрек» өлеңдер жинағы, 2009 жылы «Құлық Жалаңтөс (Соқыр) батыр ұрпақтарының шежіресі» кітабы жарық көрген. Жиырмаға тарта әндердің авторы. 2011 жылы Алматыдағы «Меломан» фирмасынан «Алтын анам» деп аталатын алғашқы аудиоальбомы жарыққа шықты. 1987 жылы «Халық шығармашылыѓының бүкілодақтық II фестивалінің лауреаты» төсбелгісімен, 1989 жылы Жезқазған қаласында өткен облыстық «Байқоңыр даусы», 1990 жылы облыстық «Ұлытау үні» фестивальдерінің, 1989 жылы желтоқсан айында Шымкентте өткен Орта Азия мен Қазақстанның жанұялық ансамбльдері фестивалінің Құрмет грамотасымен марапатталған. 1998 жылы Балқаш қаласында Тәуелсіздік күні мерекесіне орай ұйымдастырылған қалалық ақындар мүшәйрасының бас жүлдегері.

Әдебиеттер:

Саденов Қ Жырлайды жүрек. өлеңдер мен әндер. –Қарағанды, 2003-60 бет.

Мүсіркеп Сейдахмет

Мүсіркеп Әлімжанұлы Сейдахмет 1955 жылдың 6 желтоқсанында Қарағанды облысы Ұлытау ауданының Шеңбер ауылында туған. Қостанай облысының Арқалық ауданында есейіп ер жеткен, қазір Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданында тұрады. Ақын «Қанат қақты» атты жыр жинағының авторы өлеңдері әр деңгейлі мерзімдік басылымдарда жарияланып жүр. Ақтоғай аудандық «Тоқырауын тынысы» газетінде қызмет етеді.

Әдебиеттер:

Сейдахмет М. Ә. Ақжарма: Жыр жинағы /М.Ә. Сейдахмет.-Астана: Профи-Медиа, 2014.-128 б.

Сейдахмет М. Қанатқақты. Қарағанды-2008 127 б.

Сейдахмет М. Ә. Аһ, Дариға: Жыр жинағы /М. Ә. Сейдахмет. –Астана: Профи-Медиа, 2014.-134 б.

Дәулетәлі Стамбеков

Дәулетәлі Стамбеков 26 қаңтарда Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы, Қоңырат ауылында туған. Еңбек жолын совхозда қатардағы жұмысшы болып бастаған. 1968 жылы «Арқа еңбектері» аудандық газетіне аға әдеби қызметкер болып орналасады. Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тамамдаған (1974). Республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінде, кейін республикалық «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газетінде, «Жазушы» баспасында қызмет етті.

«Алтын бесік», «Мазасыз маусым», «Нұрлы әлем», «Революцияға рахмет», «Бұлақтар даланы аңсайды», «Жұмағым мен тамұғым» атты өлеңдер мен поэмалар жинақтары жарық көрді.

Ол орыс классиктері мен достас елдердің айтулы ақындарының өлең, поэмаларын аударуға ат салысқан. Б.Кенжеев, Б.Қанапияновтардың кітаптарын қазақ тіліне аударды.

«Жалын» баспасы мен Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап сауда істері жөніндегі мемлекеттік комитеті жариялаған жабық конкурстың бірнеше дүркін жүлдегері. Қаныш Сәтбаевтың 100 жылдығына орай өткен жыр мүшәйраның жеңімпазы.

Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты (1999).

Әдебиеттер:

Стамбеков Д. Құнанбайдың құдіреті // Жыр тәңірі / құраст. Ғ. Қайырбеков; ред. М. Жұмағалиев. - Алматы: Өнер, 1995. - 119 б.

Стамбеков Д. Қызыл бидай: өлеңдер мен поэмалар. - Алматы: Жазушы, 1985. - 102 б.

Стамбеков Д. Мазасыз маусым // Қанат қақты. - Алматы: Жазушы, 1974. - 207 б.

Стамбекұлы Д. Бір тамшы ғұмыр. - Алматы: Сөздік-словарь, 2014. - 239 б.

Стамбекұлы Д. Ғұмырымның баяны /құраст. Ф. Б. Закарина. - Алматы: «Баспалар үйі», 2011. - 158 б.

Стамбекұлы Д. Жұмағым мен тамұғым. - Алматы: Сөздік-Словарь, 1999. - 304 б.

Стамбекұлы Д. Шығармалары. - Астана: Фолиант, 2013 -(Сарыарқа кітапханасы).

1 т. Ғұмырымның баяны: өлеңдер, поэмалар және балладалар. - 335 б.

2 т. Өлеңдер. - 330 б.

***

Стамбеков Д. Қайта оралып жүрермін жас шағыма... // Қазақ әдебиеті. - 2009. - 12-18 маусым (№ 26). - 9 б.

Стамбеков Д. Тоқырауын // Тоқырауын тынысы. - 2008.- 9 қыркүйек (№ 36/37). - 6 б.

Стамбеков Д. Сен менен басқаның қызғанбасын // Жалын. - 1976. - № 4. - 115 б.

Стамбеков Д. Қаламсабым - қанжарды кезенгенім... // Қасым. - 2012. - № 1. - 5-12 б.

Стамбекұлы Д. Ақырзаман // Орталық Қазақстан. - 2008. - 6 желтоқсан. - 8 б.

Стамбекұлы Д. Соңғы кезең жырлары // Жалын. - 2004. - №2. - 46-48  б.

Стамбекұлы Д. Соңғы кезең жырлары // Тоқырауын тынысы. - 2007. - 18 мамыр (№ 20). - 8 б.

Стамбекұлы Д. Шайтанкөл Сұлушаштың көл айнасы // Орталық Қазақстан. - 2000. - 29 наурыз.

Стамбекұлы Д. Өтеді уақыт, өмір де... // Жұлдыз. - 2011. - № 2. - 133 - 136 б.

Стамбекұлы Д. Ақынның көз жасы // Қасым. - 2011. - № 2. - 55 б.

Стамбекұлы Д. Жақсылыққа сенемін жаным толы // Тоқырауын тынысы. - 2012. - 13 шілде (№ 30). - 4 б.

Д. Стамбеков туралы әдебиеттер:

Стамбеков Дәуітәлі (1947-1999) // Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық. - Алматы: Ана тілі, 2004. - 389 б.

Стамбеков Дәуітәлі (1947-1999) // Қазақстан жазушылары: анықтамалық: 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. - 368 б.

Жыр тәңірі [Мәтін] / құраст. Ғ. Қайырбеков ; ред. М. Жұмағалиев. - Алматы : Өнер, 1995. - 155 б. - ISBN 5-89840-628-X : 9.60 тг.

 Ұлы Абайдың туғанына 150 жыл

Стамбеков Дәуітәлі (26.01. 1947 – 07.06. 1999) // Қазақ әдебиеті: энциклопедиялық анықтамалық / ред. И. Н. Тасмағамбетов. - Алматы: «Аруна Ltd» ЖШС, 2005. - 480 б.

***

Ақсұңқарұлы С. Дәуітәлі қайтқанда // Орталық Қазақстан. -2013.-18 шілде (№ 120/121).- 10 б.

Ақсұңқарұлы С. Дәуітәлінің «Жұмағы мен тамұғы» // Орталық Қазақстан. - 2015. - 11 шілде (№ 112). - 6 б.

Ақсұңқарұлы С. «Қазақфильмнен өткенде, көзімді жұмам тас қылып»  // Орталық Қазақстан. - 2008. - 31 қаңтар. - 5  б.

Д. Стамбеков туралы әдебиеттер:

Стамбеков Дәуітәлі (1947-1999) // Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық. - Алматы: Ана тілі, 2004. - 389 б.

Стамбеков Дәуітәлі (1947-1999) // Қазақстан жазушылары: анықтамалық: 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. - 368 б.

Стамбеков Дәуітәлі (26.01. 1947 – 07.06. 1999) // Қазақ әдебиеті: энциклопедиялық анықтамалық / ред. И. Н. Тасмағамбетов. - Алматы: «Аруна Ltd» ЖШС, 2005. - 480 б.

***

Ақсұңқарұлы С. Дәуітәлі қайтқанда // Орталық Қазақстан. -2013.-18 шілде (№ 120/121).- 10 б.

Ақсұңқарұлы С. Дәуітәлінің «Жұмағы мен тамұғы» // Орталық Қазақстан. - 2015. - 11 шілде (№ 112). - 6 б.

Ақсұңқарұлы С. «Қазақфильмнен өткенде, көзімді жұмам тас қылып»  // Орталық Қазақстан. - 2008. - 31 қаңтар. - 5  б.

Қабыл Боранбаев

Қабыл Боранбаев 1915 жылы Павлодар облысы, Баянауыл ауданында (қазіргі Қарағанды облысы, Бұқар жырау ауданы, Жаңақала ауылы) кедей шаруа отбасында туған. Ол мектеп есігін тұңғыш рет 1928 жылы ашқан. 1932 жылы колхоз жастары мектебінің 4 сыныбын бітіріп, қазақстандық жастар одағының мүшесі болып Қазақстан комсомолы Орталық Комитетінің жолдамасымен Қарағанды көмір өндірісіне жіберілген. 1932-1933 жылдары Қарағандыдағы №3 шахтада еңбек етті. 1936-1943 жылдары Қарағанды облысында, балқаш қаласында мектеп мұғалімі, директоры, Түркістан педучилищесінде директордың орынбасары, 1946-1952 жылдары ҚазТАГ-та редактор, «Пионер» журналында редактордың орынбасары, 1952 жылдан ұстаздық қызметте болды.

Өлеңдері республикалық баспасөзде 1937 жылдан бастап жарияланып, алғашқы жинағы «Дәурен» 1949 жылы жарық көрді. Кейін «балалар шаттығы» (1949), «Ант» (1950), «Достар отряды»,(1955), «тапқыр бала» (1971), «Дән дария» (1977), т.б. өлең кітаптары шықты.

Н.Некрасовтың, В.Маяковскийдің, К.М.Симоновтың, Ғ.Ғұламаның жекелеген өлеңдерін, И.Василенконың «Жұлдызша» повесін аударған.

 

Қ.Боранбаевтың шығармалары:

 

Боранбаев Қ. Алтын күз. - Алматы : Жазушы, 1988. - 148 б.

Боранбаев Қ. Ант: Өлеңдер жинағы.- Алматы, 1949.- 52 б.

Боранбаев Қ. Дәурен: Өлеңдер жинағы.- Алматы: ҚМКӘБ, 1950.- 61 б.

Боранбаев Қ. Дос отряды: Өлеңдер.- Алматы: ҚМКӘБ, 1955.- 74 б.

Боранбаев Қ. Жаңарған жазық. - Алматы: Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1962. - 92 б.

Боранбаев Қ. Тапқыр бала. Мектеп жасына дейінгі балаларға арналған.- Алматы: Жазушы, 1971.- 16 б.

 

***

Боранбаев Қ. Бейбітшілік жеңеді // Лениншіл жас. - 1950. - 5 июль (№ 78). - 3 б.

Боранбаев Қ. Деп білемін // Әдебиет және искусство. - 1948. - № 8. - 35 б.

Боранбаев Қ. Досыма // Әдебиет және искусство. - 1948. - № 2. - 71 б.

Боранбаев Қ. Еңбек – мақаббат // Лениншіл жас. - 1947. - 23 июль (№ 56). - 3 б.

Боранбаев Қ. Ертеңі бір ертегі // Советтік Қарағанды. - 1962. - 29 август - 3 б.

Боранбаев Қ. Жеңіс жолы // Әдебиет және искусство. - 1948. - № 5. - 28 б.

Боранбаев Қ. Жылқышы // Лениншіл жас. - 1948. - 18 сент. (№ 74). - 4 б.

Боранбаев Қ. Жылқышы // Социалистік Қазақстан. - 1949. - 10 май (№ 90). - 4 б.

Боранбаев Қ. Келді сынақ // Лениншіл жас. - 1947. - 21 май (№ 38). - 3 б.

Боранбаев Қ. Ленин тірі // Әдебиет және искусство. - 1950. - № 1. - 4 б.

Боранбаев Қ. Сыр // Әдебиет және искусство. - 1949. - № 2. - 40 б.

 

Қ.Боранбаевтың шығармашылығы туралы:

Әдеби Қарағанды: библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова. - Қарағанды : б.ж., 2000. - 89 б.

Балалар бағының бағбандары: анықтамалық / құраст. Ш. Күмісбайұлы. - Алматы: Балалар әдебиеті, 2008. - 293 б.

Боранбаев Қабыл // Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық. - Алматы: Ана тілі, 2004. - 100 б.

Боранбаев Қабыл // Қазақстан жазушылары: анықтамалық : 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. - 105 б.

Боранбаев Қабыл // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. Р.Н. Нұрғалиев. - Алматы: Қаз.сов.энцикл., 1990. - 137 б.

Боранбаев Қабыл // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. – 189-190 б. 

Қабыл Боранбаев // Орталық Қазақстанның жазушылары: методикалық - библиографиялық материалдар. - Қарағанды: [б. и.], 1973. – 17 б.

 

***

Айнабеков М. «Отырсам еңбекші елдің ортасында» // Орт.Қазақстан.- 1985.- 3 тамыз

Асқарова М Жас дәуренді жырлады // Орталық Қазақстан. - 2005. - 1 қыркүйек. - 16 б., Сарыарқа. - Ботақара. - 2005. - 25 маусым

Әлімбай М. Қазақы қалжыңның қырғиы // Қазақ әдебиеті. - 2004. - 13 тамыз.

Жанғожин А. Ардақтады ақынын туған жері // Орталық Қазақстан. - 2006. - 21 қаңтар. - 8  б.

Исмаилов Т. Қ. Боранбаевтың өлеңдер жинағы // Социалистік Қазақстан. - 1950. - 27 окт. (№ 242). - 3 б.

«Кеудесі жақсылардың алтын сандық...» // Сарыарқа. - Ботақара. - 2005. - 16 шілде

Мамалинова А. "Ел ақынын ұлықтады" // Сарыарқа. - Ботақара. - 2011. - 22 қазан (№ 42). - 10 б.

Нәрешұлы Р. Жаны жайсаң жан еді // Орталық Қазақстан.- 1995.- 5 қыркүйек

Нәрешұлы Р. Жас дәуренді жырлаған // Орталық Қазақстан.- 1995.- 21 қараша, Сарыарқа.- 1995.- 21, 28 қазан, 4, 11 қараша

Рауандин Е. Жүрегі ыстық - жасынан // Орталық Қазақстан. - 2006. - 21 қаңтар. - 8  б.

Спатайұлы Қ. Дүркілдеді Арқада Қабыл тойы // Сарыарқа.- 1995.- 21 қазан

Темірбаев А. Халықпен бірге мәңгі жасайды // Орталық Қазақстан. - 2006. - 21 қаңтар. - 9 б.

Түспекова Г. Мерейтой иесі-80 жаста // Сарыарқа.- 1995.- 2 қырк.

Шаймұханов Д. Балғындар жүрегіне жол тапқан // Орталық Қазақстан. - 2006. - 21 қаңтар. - 9  б.

Жазушы Асан Жұмаділдин (10 мамыр 1927 – 2004)

Жазушы Асан Жұмаділдин 1927 жылы 10 мамырда Жезқазған облысы, Жаңаарқа ауданында туған. Аудан орталығындағы қазақ орта мектебінің 8-сыныбын 1941 жылы бітіреді. Ел басына түскен Ұлы Отан соғысы ауыртпашылығы салдарынан жасөспірім азамат вольфрам кенін өндіретін Қызылтау руднигінде шахтер болып еңбек жолын бастайды. 1943 жылы Қарағаш ауылдық советіне қарасты Ынталы орталау мектебіне мұғалім болып орналасады. 1948 жылы Қарағанды мұғалімдер институтына түсіп, оның тіл-әдебиет факультетін айрықша дипломмен аяқтап, 1950 жылы Қарағанды педагогикалық институтын бітірді. Біраз жыл халық ағарту саласында істеген. 1950 жылы Жаңарқа аудандық оқу бөліміне мектеп инспекторы болып тағайындалады. Араға жыл салып ол ауданның Ақтүбек ауылындағы жеті жылдық мектептің директоры болып еңбек етеді. Алғаш 1946 жылы тұңғыш «Жаңаaрқа» деген өлеңінің облыстық «Советтік Қарағанды» газетінің бетінде жариялануы оның өмірінде үлкен бетбұрыс жасайды.

Облыстық, аудандық газет беттерінде өлең, әңгіме, очерктері жиі жариялана бастаған А.Жұмаділдинді  сол кездегі облыстық «Советтік Қарағанды» газетінің редакциясы қызметке шақырады. 1960-64 жылдары және мұнан кейін арада жеті жылдай аудандық оқу бөлімінде инспектор болып, 1973 жылдан 1987 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін аудандық  «Жаңаарқа» газетінің редакциясында бөлім меңгерушісі болып қызмет етеді.

Табиғи таланты мен еңбексүйгіштігінің арқасында ол шығармашылықтан қол үзбей «Өмір» әдеби-этнографиялық журналының тұңғыш нөмірін шығарудан бастап, ғұмырының соңғы күндеріне дейін редакторы болды.

А.Жұмаділдин бірнеше медальдар мен Құрмет грамоталарымен марапатталған. Совет милициясы шығармалары бойынша республикалық әдеби конкурста «Тергеу әлі аяқталған жоқ» атты повесі екінші бәйге алған.

Оның «Келіншек» повесі (1968), «Сең бұзылғанда» повесть, әңгімелері (1972), «Қайырлы сапар» повесі (1977), «Жұмысшы әулеті» повесі (1981), «Құт құбыры»  деректі повесі (1982) жарық көрген.

Қаламгер Асан Жұмаділдин 2004 жылы 29 наурызда дүниеден өтті.

Әдебиеттер:

Жұмаділдин А. Ақжол қажы. - Алматы: KenіePress Medіa, 2004. - 276 б.

Жұмаділдин А. Байдалы би. - Алматы: Кенже Пресс, 1999. - 116 б.

Жұмаділдин А. Жаңаарқа. - Алматы: Kenje Pzess Media, 2009. - 299 б.

Жұмаділдин А. Жаңаарқа: дерекнама. - Алматы: Кенже-Пресс-Медиа, 2003. - 521 б.

Жұмаділдин А. Жұмысшылар әулеті. - Алматы: Жалын, 1981. - 182 б.

Жұмаділдин А. Инемен қазған құдық. - Алматы: Кенже-Пресс-Медиа, 2002. - 175 б.

Жұмаділдин А. Келіншек. - Алматы: Жазушы, 1968. - 69 б.

Жұмаділдин А. Қайырлы сапар. - Алматы: Жазушы, 1977. - 206 б.

Жұмаділдин А. Құт құбыры. - Алматы : Жалын , 1982. - 116 б.

Жұмаділдин А. Шығармалары / А. Жұмаділдин ; құраст. С. Бексейіт; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2014. - 411 б.

Өмір: әдеби-этнографиялық журнал:1992 жылдан бастап шығады / бас ред. А. Жұмаділдин. - Жаңаарқа: Кенже-Пресс, 2000 - №1(5)-2000. - 160 б.

Өмір: әдеби-этнографиялық журнал:1992 жылдан бастап шығады / бас ред. А. Жұмаділдин. - Жаңаарқа: Кенже-Пресс, 1994 - №3-1994. - 173 б.

***

Жұмаділдин А. Абылай мен Уәли хандардың өліміне көңіл айту // Азия Транзит. - 2002 . - №7. - 13-15  б.

Жұмаділдин А. Азаматтар // Советтік Қарағанды. - 1961. - 10 июнь (№ 136). - 3 б.

Жұмаділдин А. Аманат // Орталық Қазақстан. - 2002. - 8, 12, 15, 19, 22 маусым.

Жұмаділдин А. Битабар балуан // Жұлдыз. - 2002. - №9. - 131-142  б.

Жұмаділдин А. Жайнайды өмір жаңаша // Советтік Қарағанды. - 1961. - 18 март (№ 66). - 3 б.

Жұмаділдин А. Оралған // Азия Транзит. - 2003 . - № 12. - 6-9  б; 2004 . - № 4. - 14-18 б; №2. - 14-18 б; Азия Транзит. - 2006. - №11/12. - 20-24 б; Азия Транзит. - 2007. - №5/6. - 17-33 б.

Жұмаділдин А. Рухани ұстаз болған «Орталық» // Орталық Қазақстан. - 2000. - 14 қазан.

Жұмаділдин А. Тәуелсіздікке тарту // Жаңаарқа. - 2001. - 22 желтоқсан.

А.Жұмаділдиннің шығармашылығы туралы әдебиеттер:

Бексейіт С. Ғасырластарым. - Қарағанды: Арко, 2005. - 200 б.

Жұмаділдин Асан (1927-2004) // Қазақстан жазушылары: анықтамалық: 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. - 363 б.

 Жұмаділдин Асан (1927-2004) // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. – 271 б.

Мұқышұлы Ұ. Жарқын бейнесі жадымызда // Жаңаарқа. - 2005. - 9 сәуір. - 2  б.

Бексейіт С. Ауылдың Дюмасы // Орталық Қазақстан. - 2009. - 16 шілде (№ 105). - 6 б.

Әбікенов Ә. Оқырмандар дерекнамамен танысты // Жаңаарқа. - 2006. - 5 тамыз. - 3  б.

Жарылғапова Г. Б. Туған өлке жайлы танымдық ойын // Жаңаарқа. - 2006. - 29 сәуір. - 4  б.

Мұқышұлы Ұ. «Жаңаарқа» дерекнамасы - мағұлматы мол туынды // Орталық Қазақстан. - 2003. - 23 желтоқсан. - 6  б.

Серік Смайылұлы Қирабаев

Серік Смайылұлы Қирабаев 1927 жылы 23 наурызда Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы, Атасу ауылында туған. 1951 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын бітіргеннен кейін аспирантурада оқи жүріп, Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасының аға редакторы, «Әдебиет және искусство» журналының бөлім меңгерушісі болып істеген. 1952-1955 жылдары «Пионер» журналында редактор, 1955-1958 жылдары «Социалистік Қазақстан» (қазіргі (Егемен Қазақстан») газетінде меңгеруші, редакциялық алқа мүшесі болды. 1958 жылдан Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында 30 жыл бойы доцент, профессор, филология факультетінің деканы, қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, институт ректорының оқу ісін басқаратын орынбасары қызметтерін атқарды. 1988-1995 жылдары Қазақ КСР ғылым академиясының М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының директоры болып істеді. Қазір сол институтта бөлім меңгерушісі. Филология ғылымының докторы (1964), профессор (1966), КСРО Педагогика ғылымдары академиясының корреспондент мүшесі (1968), ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі (1994), Қазақстан және Қырғызстан республикалары ғылымының еңбек сіңірген қайраткері (1977,1995), ҚазақстанРеспубликасы Мемлекеттік сыйлығының иегері (1996).

Қазақ әдебиетінің өзекті мәселеріне арналған сын мақалалары мен рецензиялары 1948 жылдан бастап жарық көре бастады. Содан бергі уақытта 800-ден астам әдеби сын, ғылыми мақалалары мен еңбектері жарық көрді. С.Көбеевтің жазушылық жолы жайында кандидаттық диссертация қорғады (1957), «Сәкен Сейфуллин» монографиясы негізінде докторлық диссертация (1964) қорғады. «Жүсіпбек Аймауытов» атты кітабы ҚР Ұлттық ғылым академиясының Ш.Уәлиханов атындағы сыйлығына ие болды (1994).

1952 жылдан бері қазақ әдебиетінен орта мектепке арналған (IX-X сыныптар) оқулықтар жазумен шұғылданып келеді.

Ол КСРО Жоғарғы Аттестациялық Комиссияның сараптамалық кеңесінің мүшесі, Қазақстан ЖАК-тың төралқа мүшесі, Қазақ энциклопедиясының редакция алқасының мүшесі және әдебиет жөніндегі кеңестің төрағасы болған. КСРО Жазушылар одағы басқармасы тексеру комиссиясының, КСРО Жазушылар одағы жанындағы Сын кеңесінің мүшесі, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының мүшесі, одақтың хатшысы, төралқа мүшесі, сын кеңесі төрағасы болып бірнеше жыл істеген. Көп жылдар бойы Қазақстан Білім министрлігі жанындағы оқу-әдістемелік кеңесінің әдебиет секциясының төрағасы ретінде орта және жоғары мектепке арналған оқулықтар мен бағдарламаларды жаңғырту, жетілдіру ісіне басшылық жасады. «Қазақ әдебиеті және мектеп», «Қазақ әдебиеті оқулығына методикалық нұсқау» (Қ.Мырзағалиевпен бірге), т.б. көптеген оқулықтары жарық көрді.

«Еңбек Қызыл Ту», «Халықтар Достығы» ордендерімен, көптеген медальдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталған. «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2005), «Отан» орденінің иегері (2007).

 

Әдебиеттер:

Қирабаев С. Ақын өнегесі // Даланың дархан дүлдүлі: [жинақ] / ред. К. Қ. Мәсімов. - Астана: [б. ж.], 2012. - 373 б.

Қирабаев С. Ғұлама // Қасқабасов С. Таңдамалы: ғылыми басылым.- Астана: Фолиант.-3-10б.

Қирабаев С. Екі томдық шығармалар жинағы. - Алматы: Жазушы, 1992. - 544 б.

Қирабаев С. Екі томдық шығармалар жинағы. 1-том: Сәкен Сейфуллин: Монография. - Алматы: Жазушы, 1991. - 448 б.

Қирабаев С. Әдебиет және дәуір талабы. - Алматы : Жазушы, 1976. - 298 б.

Қирабаев С. Әдебиетті қайта оқу. - Алматы: Балауса, 2010. - 318 б.

Қирабаев С. Жүсіпбек Аймауытов. - Алматы: Ана тілі, 1993. - 224 б.

Қирабаев С. Кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиеті. - Алматы: "Білім", 2003. - 288 б.

Қирабаев С. Октябрь және қазақ әдебиеті. - Алматы: Жазушы, 1968. - 288 б.

Қирабаев С. Өмір тағылымдары. - Алматы: Білім, 2006. - 477 б.

Қирабаев С. Өмір тағылымдары. - Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2015. - 442 б.

Қирабаев С. Өнер өрісі. - Алматы: Жазушы, 1971. - 270 б.

Қирабаев С. Өрлеу жолында. - Алматы: Көркем әдебиет баспасы, 1960. - 290 б.

Қирабаев С. Революция және әдебиет. - Алматы: Жазушы, 1977. - 376 б.

Қирабаев С. Сәкен Сейфуллин. - Алматы: Жазушы, 1974. - 430 б.

Қирабаев С. Сәкен Сейфуллин. - Алматы: Қаз. мем. көркем. әдеб. бас, 1962. - 441 б.

Қирабаев С. Сәкен Сейфуллин. - Алматы: Қазақ мемлекет баспасы, 1964. - 76 б.

Қирабаев С. Спандияр Көбеев. - Алматы: Қаз. мем. көркем. әдеб. бас, 1958. - 158 б.

Қирабаев С. Талантқа құрмет. - Алматы: Жазушы, 1988. - 248 б.

Қирабаев С. Талап пен талғам // Майтанов әлемі: ғылыми мақалалар мен естеліктер жинағы / құраст.: А. Майтанов, Е. Қаныкейұлы. - Алматы: Әдебиет әлемі, 2013. - 216 б.

Қирабаев С. Тәуелсіздік және әдебиет. - Алматы: Әдебиет әлемі, 2013. - 414 б.

Қирабаев С. Тәуелсіздік рухымен. - Астана: Фолиант, 2002. - 504 б.

Қирабаев С. Ұлт тәуелсіздігі және әдебиет. - Алматы: Ғылым, 2001. - 488 б.

Қирабаев С. Фариза Оңғарсынова // Оңғарсынова Ф. Толық шығармалар жинағы. - Алматы: Сардар, 2015 – 6- 20 б.

Қирабаев С. Шығармалары; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант. - (Сарыарқа кітапханасы). 1 т.: Әдеби зерттеулер, сын мақалалар. -  2013. - 414 б., 2 т.  -  2013. - 454 б.

Қирабаев С. Шындық және шығарма. - Алматы: Жалын , 1981. - 252 б.

Уақыт және қаламгер. Сегізінші кітап / құраст. С. Қирабаев. - Алматы: Жазушы, 1981.- 267 б.

***

Кекілбаев Ә. Шырқыраған шындық пен жарқыраған сұлулық / Ә. Кекілбаев, С. Қирабаев, Н. Оразалин // Қазақ әдебиеті. - 2014. - 31 қаңтар - 6 ақпан (№ 5). - 1 б.

Қирабаев С. Адал азамат, қарымды қаламгер // Жалын. - 2010. - № 12. - 14 - 15 б.

Қирабаев С. Айтыс асыл қазына // Егемен Қазақстан. - 2003. - 18 наурыз. - 3  б.

Қирабаев С. Академик Абдуллин // Егемен Қазақстан. - 2014. - 19 қыркүйек (№ 183). - 9 б.

Қирабаев С. Ақын, қайраткер // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2002. - 26 қыркүйек.

Қирабаев С. Алашорда және қазақ әдебиеті // Егемен Қазақстан. - 2007. - 7 қараша (№347). - 5  б., Абай. - 2011. - № 2. - 6-11 б.

Қирабаев С. Асанәлі // Егемен Қазақстан. - 2012. - 28 маусым (№ 356/357). - 5-6 б.

Қирабаев С. Асқар // Егемен Қазақстан. - 2000. - 28 наурыз.

Қирабаев С. А.Пушкин шығармаларының аудармасы туралы // Әдебиет және искусство. - 1952. - № 1. - 101 б.

Қирабаев С. Әбен мен Гүлнар // Егемен Қазақстан. - 2015. - 25 қараша (№ 226). - 11 б.

Қирабаев С. Әдебиеттің абзал торысы // Егемен Қазақстан. - 2014. - 10 сәуір (№ 69). - 6 б.

Қирабаев С. Әлем Астанамен бірге тыныстайды // Егемен Қазақстан. - 2010. - 20 қазан (№ 433/434). - 2 б.

Қирабаев С. Балажан ақын // Орталық Қазақстан. - 2002. - 2 наурыз.

Қирабаев С. Баяғы Қасым - бір Қасым // Қазақ әдебиеті. - 2011. - 13-19 мамыр (№ 19). - 12 б ; 20 - 26 мамыр (№20). - 6 б., Қасым. - 2011. - № 1. - 74 б.

Қирабаев С. Біздің Зекең // Егемен Қазақстан. - 2012. - 6 желт. (№ 802/806). - 5 б.

Қирабаев С. Біртуар // Егемен Қазақстан. - 2010. - 6 қаңтар (№ 2/3). - 3, 4 б.

Қирабаев С. Бүгінгі өлең // Қазақ әдебиеті. - 2014. - 24-30 қаңтар (№ 4). - 12 б., Орталық Қазақстан. - 2012. - 22 қыркүйек (№ 160/161). - 5 б.

Қирабаев С. Ғабиден туралы сөз // Егемен Қазақстан. - 2002. - 24 желтоқсан. - 4  б.

Қирабаев С. Ғали туралы сөз // Егемен Қазақстан. - 2013. - 17 тамыз (№ 192). - 5 б.

Қирабаев С. Ел мен жер киесі // Егемен Қазақстан. - 2014. - 27 қараша (№ 232). - 5 б.

Қирабаев С. Елуінші жылдардың бас кезінде... // Орталық Қазақстан. - 2001. - 8 қыркүйек.

Қирабаев С. Ерді елі тәрбиелейді  // Тоқырауын тынысы. - 2011. - 18 ақпан (№ 7). - 5 б.

Қирабаев С. Естеліктер // Жұлдыз. - 2003. - №8. - 103-121  б.

Қирабаев С. Жазушылар Одағы мен халық бір организм: мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, филология ғылымдарының докторы, академик С. Қирабаевпен сұхбат / сұхбаттасқан Ә. Байбол // Қазақ әдебиеті. - 2014. - 31 қазан - 13 қараша (№ 46). - 5 б.

Қирабаев С. Жамбылды жаңаша тану // Егемен Қазақстан. - 2016. - 6 ақпан (№ 24). - 9 б.

Қирабаев С. Жаны нұрға бөленген // Парасат. - 2002. - №5. - 4-8  б.

Қирабаев С. Жастық жігері қайтпаған // Қазақ әдебиеті. - 2014. - 9-15 мамыр (№ 19). - 7 б.

Қирабаев С. Жұбан // Қазақ әдебиеті. - 2010. - 6-12 тамыз (№ 30). - 1, 6 б.

Қирабаев С. Жұлдызды шаңырақ: академиктер әулеті / С. Қирабаев, Ә. Бейсенова // Дала мен қала. - 2012. - 5 қараша (№ 45). - 10 б.

Қирабаев С. Замана жыршысы // Қазақ әдебиеті. - 2011. - 24-30 маусым (№ 25). - 6 б.

Қирабаев С. Зәкиді сағыну // Мәдени мұра = Культурное наследие. - 2009. - № 3. - 17-19 б.

Қирабаев С.  Идеясыз жинақ // Социалистік Қазақстан. - 1948. - 24 окт. (№ 212). - 4 б.

Қирабаев С. Қабыкенім менің // Орталық Қазақстан. - 2009. - 17 наурыз (№ 39). - 3 б.

Қирабаев С. Қазақ поэзиясының кейбір мәселелері // Әдебиет және искусство. - 1952. - № 3. - 121 б.

Қирабаев С. Қазақ телеөнерін түлеткен / С. Қирабаев, М. А. Құл-Мұхаммед // Қазақ әдебиеті. - 2016. - 20-26 мамыр (№ 21). - 7 б.

Қирабаев С. Қазақстан. Тәуелсіздік. Назарбаев // Егемен Қазақстан. - 2015. - 3 шілде (№ 124). - 5, 6 б.

Қирабаев С. Қасым - қазақтың ұлттық ақыны // Орталық Қазақстан. - 2011. - 8 қыркүйек (№ 147/148). - 3 б.

Қирабаев С. Қолымның сыртынан сүйді: ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері С. Қирабаевпен сұхбат / сұхбаттасқан Ы. Дәбей // Қазақ әдебиеті. - 2012. - 23-29 наурыз (№ 12). - 1,4 б.

Қирабаев С. Қыран қанатты ақын // Орталық Қазақстан. - 2001. - 21 шілде.

Қирабаев С. Мәлік Ғабдуллин // Mangi El. - 2015. - № 6. - 136-141 б.

Қирабаев С. «Мейрамсопы – Қарқабат» // Қазақ әдебиеті. - 2010. - 31 желт. (№ 52). - 11 б.

Қирабаев С.  «Мен өзім көпті көрген ақсақалмын...» / С. Қирабаев, С. Мақпыров, Б. Ыбырайым, А. Ісмақова // Қазақ әдебиеті. - 2011. - 25 ақпан - 3 наурыз (№ 8). - 1, 6 б.

Қирабаев С. Мұхтар Әуезовті бүркеншік есіммен сынаған адаммын: академик С. Қирабаевпен сұхбат / Сұхбаттасқан М. Шапиян // Жұлдыздар отбасы. - 2015. - № 15. - 20-24 б.

Қирабаев С.  Мінезді талант // Егемен Қазақстан. - 2011. - 27 тамыз (№ 395/399). - 6 б.

Қирабаев С.  Оны «поэт-хулиган» дегендер де болды / сұхбаттасқан  М. Шапиян // Жұлдыздар отбасы. - 2011. - № 16. - 28-29 б.

Қирабаев С. «Өлеңімдегі өртімді өшіріп, сірә, алмаймын» // Қазақ әдебиеті. - 2013. - 1-7 қараша (№ 44). - 10 б.

Қирабаев С. Өлең-жыр - Фаризаның өмір // Ана тілі. - 2000. - 28 маусым(N15). - 7  б.

Қирабаев С.  Поэзия падишасы // Дала мен қала. - 2011. - 13 маусым (№ 23). - 10 - 11 б.

Қирабаев С. Рух тәуелсіздігінің ақыны // Егемен Қазақстан. - 2012. - 19 қыркүйек (№ 609/614). - 5, 6 б.

Қирабаев С. Сүю мен жеккөрушілік сезімі // Қазақ әдебиеті. - 2014. - 26 қыркүйек-2 қазан (№ 38/39). - 9 б.

Қирабаев С. Тәуелсіздік идеясы және «ұлтшылық» әдебиет // Ақиқат. - 2009. - № 1. - 58-66 б.

Қирабаев С. Темірбек Нарком // Егемен Қазақстан. - 2013. - 3 тамыз (№ 182). - 7 б.

Қирабаев С. Тұлға // Мәдени мұра = Культурное наследие. - 2011. - № 6. - 31-35 б.

Қирабаев С. Тұмаш // Қазақ әдебиеті. - 2015. - 20-26 наурыз (№ 11). - 7 б.

Қирабаев С. Тұмашым менің // Қазақ әдебиеті. - 2012.  - 21-27 қыркүйек (№ 39). - 7 б.

Қирабаев С. Ұлтжандылық // Егемен Қазақстан. - 2015. - 10 қараша (№ 215). - 10 б.

Қирабаев С. Ұлтжандылық немесе жазушы Қоғабай Сәрсекеев шығармашылығы жайлы бір үзік сыр // Қазақ әдебиеті. - 2010. - 9-29 шілде (№ 27). - 7 б.

Қирабаев С. Фариза // Егемен Қазақстан. - 2014. - 5 наурыз (№ 44). - 5 б.

Қирабаев С. Шыншыл қиял  жоқшысы // Қазақ әдебиеті. - 2010. - 29 қазан-4 қараша (№ 42). - 8 б ; Ақиқат. - 2013. - № 6. - 70-75 б.

С.Қирабаев туралы әдебиеттер:

Әдеби Қарағанды: Библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова, 2000. - 89 б.

Қирабаев Серік // Қазақстан жазушылары: анықтамалық : 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. - 235 б.

Қирабаев Серік // Қазақстан жазушылары: ХХ ғасыр. Анықтамалық. – Алматы: «Ана тілі» баспасы ЖШС. 2004.- 184 – 185 б.

Қирабаев Серік // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиогр. анықтамалық.- Алматы, 1987.- 348-349 б.

Қирабаев Серік Смайылұлы (1927)  // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. - 372 б.

***

Ақын А. Дүлділі дархан даланың / А.Ақын, Е.Балташұлы, С.Алпысұлы, Т.Майбас, С.Жанысбай // Орталық Қазақстан. - 2002. - 20 қараша. - 1-7  б.

Ақыш Н. Жеке тұлғалар туралы шындық // Қазақ әдебиеті. - 2007. - 17 тамыз - 23 тамыз (№33). - 10  б.

Бейсенова Ә. Үйде академик емес, әйелмін: академик Ә. Бейсеновамен сұхбат / сұхбаттасқан Қ. Мұратқызы // Жұлдыздар отбасы. - 2015. - № 15. - 25-27 б.

Дәуітұлы С. Әдебиет майданының маршалы академик Серік Қирабаев 80 жаста // Президент және Халық. - 2007. - 16 наурыз (№11). - 6  б.

Ералина С. Алаштың мақтан етер арда ұлы // Жаңаарқа. - 2012. - 7 сәуір (№ 16). - 6 б.

Жақсыбаев А. Тағылымы мол еңбек // Егемен Қазақстан. - 2007. - 18 мамыр. - 6  б.

Қамзабекұлы Д. Сан қырлы Қирабаев // Егемен Қазақстан. - 2012. - 21 наурыз. - 10 б.

Қасқабасов С. Академик // Дала мен қала. - 2012. - 16 сәуір (№ 16). - 8 б.

Мақпыров С.   Ұстаз ұлағаты // Жалын. - 2007. - №2. - 15-17  б.

Тебегенов Т. Қазақ өркениетінің көрнекті тұлғасы // Қазақ әдебиеті. - 2007. - 2-8 наурыз. - 7  б.

Хамзин М. С.Қирабаев - сан қырлы талант // Орталық Қазақстан. - 2007. - 26 сәуір. - 3  б.

Ыбырайым Б. Академик Серік Қирабаев: «Дәуір шындығынан тыс әдебиет жасалмайды» // Қазақ әдебиеті. - 2005. - 25 ақпан. - 6  б.

Жазушы Ақселеу Сейдімбеков (12 желтоқсан 1942 – 2009)

Ақселеу Сланұлы Сейдімбеков Қарағанды облысының Жаңаарқа ауданына қарасты бұрынғы «Дружба» ауылында  1942 жылдың 12 желтоқсанында дүниеге келген.

1959 жылы Жаңаарқа ауданының В.И.Ленин атындағы №1 қазақ орта мектебін бітіріп, сол жылы комсомолдық жолдамамен «Атасу» колхозының мал жайылымына (қазіргі «Қызылтау» совхозы) шопан болып келеді. Бұл жұмысты үш жыл атқарып, 1962 жылы С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетіне түседі. 1963 жылы Совет Армиясы қатарына шақырылады. Әскери міндетін өтеп қайтқан соң, оқуды әрі қарай жалғастырып, 1968 жылы университетті бітіріп шығады. Сол жылы республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетіне әдеби қызметкер болып қабылданады да, кешікпей Орталық Қазақстан облыстары бойынша осы газеттің меншікті тілшісі болады. Мұнан әрі Қарағанды облыстық «Орталық Қазақстан» газетінде жауапты хатшы, республикалық «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінде әдебиет және өнер бөлімінің меңгерушісі болып қызмет атқарады. 1983-1988 жылдары  республикалық «Білім және Еңбек» ғылыми көпшілік журналының бас редакторы қызметін атқарды. 1987-1997 жж. Қазақ КСР ҒА-ның М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында лаборант, бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарады. 1997-1998 жж. Ы.Алтынсарин атындағы Білім проблемалары институтының директоры, 1998-1999 жж. ҚР Президенттік Мәдени орталығы директорының ғылым жөніндегі орынбасары болып қызмет атқарды. 2000 жылдан бастап Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде журналистика кафедрасының меңгерушісі. Филология ғылымдарының докторы, профессор. Астана қалалық студенттер мен жастардың «Аудитория» газетінің Бас редакторы.

Ақселеу Сейдімбеков 1971 жылдан КПСС мүшесі. 1972 жылдан СССР Журналистер одағының мүшесі. 1988 жылдан ҚазССР ҒА-ның Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметкер, «Әлем» альманағының бас редакторы. «Ақиық» (1972), «Қыр хикаялары» (1977), «Тауға біткен жалбыз» (1979) атты әңгімелер мен повестер жинағы, «Күңгір-күңгір күмбезедер» (1983) ғылыми-көпшілік очерктер кітабы, «Кеніш» (1979), «Серпер» (1982) атты очерктер жинағы, қазақтың қара өлеңіне арналған «Мың бір маржан» монографиясы (1989), «Қазақ әлемі» атты оқу құралы (1997) жарық көрді. Бірқатар шығармалары орыс тілінде «Аққыз» (1986) деген атпен басылды.

Гомердің әйгілі «Илиада», «Одиссея» (1974) поэмаларымен қазақ оқырмандары Ақселеу Сейдімбековтың аудармасы арқылы танысты. Оларды қара сөз жүйесіне келтіріп аударған. «Алпамыс» (1979) эпосын қара сөзбен жазып шықты.

Ақселеу Сейдімбековтың әңгіме, повестері орыс, қырғыз, өзбек, венгр, неміс тілдерінде жарық көрді.

Қазақстан Жазушылар одағы сыйлығының лауреаты (1989) және Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының жүлдегері (1979). «Құрмет» орденінің иегері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері (2004).

Ақселеу Сейдімбек 2009 жылдың 16 қыркүйек күні Астана қаласында қайтыс болды. Жазушының өсиеті бойынша, Ақселеу Сейдімбек Жаңаарқа ауданының орталығы Атасу кентінің іргесіндегі Қарауылтөбеге жерленді. 19 күнгі қаралы митингке Астана қаласының әкімі Иманғали Тасмағамбетов, Асанәлі Әшімов, Алдан Смайыл, Ғалым Жайлыбай, Серік Тұрғынбеков қатысып, сөз сөйледі.

Желтоқсан айында Ақселеу Сланұлы Сейдімбектің туған күніне орай Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде дәстүрлі «Сейдімбек оқулары» өтеді.

Әдебиеттер:

Сейдімбеков А.  Аққыз // Беласқан: повестер жинағы. - Алматы: Жалын, 1981.- 3 кітап / құраст. Д. Исабеков. - 1981. – 61-110  б.  

Сейдімбеков А.  Аққыз: Повестер мен әңгімелер.- Алматы: Атамұра, 2002.- 201 б.

Сейдімбеков А. Қазақтың ауызша тарихы шежірелік деректерді пайымдау. - Астана: Фолиант, 2008. - 726 б.

Сейдімбеков А. Аққыз.- Алматы: Жазушы, 1991.- 368 б.

Сейдімбеков А. Алыстан келген асыл мұра // Бұқар жырау тағылымы: әдеби-сын мақалалар мен зерттеулер жинағы / ҚР білім және ғылым министрлігі, Е. А. Бөкетов атын. Қарағанды мемлекеттік университеті, «Тұлғатану» ғылыми-зерттеу орталығы; құраст.: С. Б. Жұмағұлов, А. Б. Жұмағұлов. - Қарағанды: TENGRI LTD, 2015. - 357-366 б.

Сейдімбеков А. Бір атым насыбай // Көкпар: этнографиялық әңгімелер / құраст. Б. Сарбалаев. - Алматы: Балауса, 1992. - 312 - 323 б.

Сейдімбеков А. Кеніш: Қарағанды облысы туралы кітап.- Алматы: Жалын, 1979.- 112 б.

Сейдімбеков А. Күңгір-күңгір күмбездер.- Алматы: Жалын, 1981.- 239 б.

Сейдімбеков А. Қазақ әлемі: Оқу қуралы.- Алматы: Санат, 1997.- 464 б.

Сейдімбеков А. Қазақтың күй аңыздары: Автореферат /ҚР Ғылым Мин.- ҒА М.О.Ауезов атын. әдебиет және өнер ин.-ты.- Алматы, 1997.- 35 б.

Сейдімбеков А. Қазақтың күй өнері- Астана: Күлтегін, 2002.- б.

Сейдімбеков А. Қазақтың қасиетті мұрасы // Назарбекұлы С. Тоғыз томдық шығармалар жинағы. - Алматы: Жазушы, 2011 -  8 т. - 138-140 б.

Сейдімбеков А. Қыр хикаялары.- Алматы: Жалын, 1977.- 159 б.

Сейдімбеков А. Ойтолғақ: жарияланбайтын жазбалар. - Алматы: Жалын, 1997. - 272 б.

Сейдімбеков А. Серпер.- Алматы: Жазушы, 1982.- 207 б.

Сейдімбеков А. Сонар. - Алматы: Жалын, 1989.- 352 б.

Сейдімбеков А. Тауға біткен жалбыз.- Алматы: Жалын, 1979.- 206 б.

Сейдімбеков А.  Ұлттық идея: тарихи тағдыры мен болашағы / А. Сейдімбек, Х. Әбжанов, Қ. Салғараұлы. - Астана: Фолиант, 2012. - 245 б.

Сейдімбеков  А. Шығармалары / ақылдастар алқасы Б. Әбдішев; ред. Қ. Асанов; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант. - (Сарыарқа кітапханасы).

1 т. Повестер, эпостың баяны және әңгімелер. -  2013. - 380 б.

2 т. Ойтолғақ: күнделіктер. -  2013. - 300 б.

Сейдімбеков А. Шығармалары: алты томдық / А. Сейдімбек. - Астана: Фолиант, 2010 - (Таным-Дария).

1 т. Повестер, әңгімелер, ертегілер, сценарийлер, очерктер, ән-күйлер / алғы сөздін авт.  Қ. Салғараұлы. -  2010. - 780 б.

2 т. Қазақ әлемі : этномәдени пайымдау. -  2010. - 810 б.

3 т. Қазақтың күй өнері. -  2010. - 827 б.

4 т. Қазақтың ауызша тарихы: шежірелік деректерді пайымдау. -  2010. - 726 б.

5 т. Мақалалар, пікірлер, сұхбаттар. - 2010. - 873 б.

6 т. Аудармалар. -  2010. - 576 б.

***

Сейдімбек А. Абылай хан: көне шындыққа жаңа көзқарас// Орталық Қазақстан.- 2005.- 10 наурыз.-13 б.

Сейдімбек А. «Азаттық жолында қазақ халқы қансырап бақты, бірақ қаза болған жоқ»: дайындаған Г. Бектас // Түркістан. - 2013. - 31 қазан (№ 43). - 3 б.

Сейдімбек А.  Ақын-елдің айнасы // Орталық Қазақстан.- 2005.- 5 ақпан.-10 б.

Сейдімбек А. Ақан мен академик // Қасым. - 2012. - № 4. - 148-151 б.

Сейдімбек А. Ахметқызы Аңқыз (1997-1986): Күй-шежіресі // Азия Транзит.-2001.- №1.-13-15 б.

Сейдімбек А. Әйел - Ана // Қасым. - 2012. - № 4. - 186-188 б.

Сейдімбек А. Байғозы батыр// Егемен Қазақстан.-2005.- 22 шілде.-3 б.

Сейдімбек А. Байғозы батырға құрмет // Орталық Қазақстан.- 2001.- 23 мамыр

Сейдімбек А. Бар елге мағлұм болған асыл заты // Егемен Қазақстан.- 2005.- 4 қазан.-4 б.

Сейдімбек А. Біздің Пушкин // Егемен Қазақстан.- 2000.- 11 қаңтар

Сейдімбек А. Бір әннің жай-жапсары: немесе «Көшпенділер" фильмінде айтылатын «Балапан қаз» әні  туралы.// Қазақ әдебиеті.- 2006.- 20 қаңтар(N3).-4-5 б.

Сейдімбек А. Гимн көшпелілерде пайда болған: Қаламгер А.Сейдімбекпен әңгіме / әңгімелескен Т.Майбас// Орталық Қазақстан.- 2004.- 16 желтоқсан.-8 б.

Сейдімбек А. Гумилев: 2004 жыл - Қазақстандағы Ресей жылы// Егемен Қазақстан.- 2004.- 1 қазан.-7 б.

Сейдімбек А. Дәуір толғағының тұлғасы // Егемен Қазақстан.- 2002.- 27тамыз.-4 б.

Сейдімбек А. Ералыұлы Мәмен // Орталық Қазақстан. - 1992. - 23 мамыр (№ 102). - 3 б.

Сейдімбек А. Ерлікке тағзым: Наймантайұлы Байғозы батырдың туғанына 300 жыл// Дала мен қала.- 2005.- 22 шілде.-2 б.

Сейдімбек А. Есім де елдіктің айғағы// Егемен Қазақстан.- 2006.- 7 маусым (№128).-6 б.

Сейдімбек А. Жошы хан мазары // Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.-N9.-33-37 б.

Сейдімбек А. Кетбұға // Орталық Қазақстан. - 1992. - 18 қыркүйек (№ 182). - 4 б; 19 қыркүйек (№183). - 3 б.

Сейдімбек А. Күй және күйші // Қасым. - 2012. - № 4. - 111-127 б.

Сейдімбек А. Қазақ десе, қабырғам қайысады: [17 қараша 2008 жылы А. Сейдімбектен алған сұхбат] / Сұхбатасқан Ж. Шәмші // Мәдениет. - 2015. - № 7. - 42-43 б.

Сейдімбек А. «Қазақтың ғұмыры-күй ғұмыр»: Қаламгер А.Сейдімбекпен әңгіме / әңгімелескен Т.Майбас// Орталық Қазақстан.- 2004.- 30 қараша.-4 б.

Сейдімбек А. Қалыңмал және жасау // Үркер. - 2015. - № 6. - 37-39 б.

Сейдімбек А. Қамқорлық - шапағатын көрдім // Орталық Қазақстан. - 2000. - 11 қараша (№ 167/168). - 6 б.

Сейдімбек А. Қаракөзайымның диуана болуы // Қасым. - 2012. - № 4. - 26-36 б.

Сейдімбек А. Қарға тамырлы қазақ // Қасым. - 2012. - № 4. - 3-14 б.

Сейдімбек А. Қарға–тәңірінің елшісі //Ана тілі.- 1996.- №7 (ақпан)

Сейдімбек А. Қаршыға// Егемен Қазақстан.- 2001.- 19  қазан.-3 б.

Сейдімбек А. Қатерлі идеялар немесе саяси жалдаптықтың сыры неде? // Егемен Қазақстан.- 2000.- 6  маусым, Азия Транзит.- 2000.- №6.- 4-10 б.

Сейдімбек А. Қорқыт // Орталық Қазақстан. - 1991. - 5 қазан (№ 230). - 5-6 б.

Сейдімбек А. Мәдениет туралы ойлау-үйлесімді өмір туралы ойлау // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 13 қыркүйек.-7 б.

Сейдімбек А.  ...Мен классикалық көшпелі өмір салтын көрген жалғыз адаммын!: этнолог-ғалым А.Сейдімбекпен сұхбат / сұхбат. Ж.Қалыбай // Жұлдыздар отбасы. - 2008. - № 4. - 14-18 б.

Сейдімбек А. Нұрлы Нұра // Орталық Қазақстан. - 1986. - (27 шілде) (№ 172). - 4 б.

Сейдімбек А. Өзекті ой, өміршең идея иесі // Егемен Қазақстан.- 2002.- 2 қазан.-5 б.

Сейдімбек А. Сарымалай // Орталық Қазақстан. - 1992. - 30 қыркүйек (№ 189). - 3 б.

Сейдімбек А. Социалистік мәдениет және Сәкен мұрасы / А.Сейдімбек, Х.Әбжанов// Орталық Қазақстан.- 2004.- 5, 7 қазан.-4, 9 б.

Сейдімбек А. Тәттімбет Қазанғапұлы // Орталық Қазақстан.- 2001.-31 қазан

Сейдімбек А. Түркологияның толымды табысы// Егемен Қазақстан.- 2005.- 21 маусым.-8 б.

Сейдімбек А. Ұлт және мәдениет: Қазақстан  мемлекеттік сыйлығының иегері Ақселеу Сейдімбекпен  сұхбат / сұхбаттасқан О.Жолдыбайұлы // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 23 қыркүйек.-6-7 б.

Сейдімбек А. Ұлттық идея // Қазақ  әдебиеті.- 2003.- 15 август.-4-5 б.

Сейдімбек А. Халықтың Ғабдолласы// Орталық Қазақстан.- 2006.- 20 сәуір.-13 б.

Сейдімбек А.  1974 ж. Күнделік дәптер: Мұра // Мысты өңір.- Жезқазған,2004.- 20 тамыз.-6 б.

Сейдімбеков А. Асанқайғы Сәбитұлы. Сүйінішұлы Қазтуған // Орталық Қазақстан.- 1991.- 11 қазан

Сейдімбеков А. Жүрек жылуы // Орталық Қазақстан.-2005.- 19 наурыз.-8 б.

Сейдімбеков А. Жынды Ысқақ // Азия Транзит.- Қарағaнды, 1999.-№23-15 б., 2004.- N1.-53 б.

Сейдімбеков А. Қаламбетұлы Өскенбай // Орталық Қазақстан.- 1992.- 1 шілде

Сейдімбеков А. Қаламының бабы-халқының қамы // Орталық Қазақстан.- 1990.- 28 шілде

Сейдімбеков А. Қарт пен канал // Жұлдыз.- 1974.- №6.- 127 б.

Сейдімбеков А. Қарт пен канал // Лениншіл жас.- 1971.- 15 қаңтар

Сейдімбеков А. Қауша // Орталық Қазақстан.- 1973.- 14 шілде

Сейдімбеков А. Тәттімбет // Орталық Қазақстан.- 1992.- 13, 14 наурыз

Сейдімбеков А. Ұстаз мерейі биік болса, шәкірт отаншыл. // Орталық Қазақстан.-2004.- 30 наурыз.-2 б.

А.С.Сейдімбектің шығармашылығы туралы:

Ақатаев С.  Тереңнен тартқан тамырлар. - Алматы: Жазушы, 1988.- 160 б.

Ақселеу Сейдімбек: Библиографиялық көрсеткіш Библиографический указатель / Құраст. М.Б.Шындалиева; Бас ред. М.Ж. Жолдасбеков.- Астана: KUL TEGІN, 2002.-   96 б.

Алаштың Ақселеуі / құраст. П. Өтепова. - Астана: Фолиант, 2012. - 433 б.

Алаштың аяулы Ақселеуі / ред. Ә. Күлімбетов. - Алматы: Қазығұрт, 2011. - 294 б.

Аупбаев Ж. Ғұмыр-дария: Очерк, сұхбат, эссе.-Алматы: Санат, 1997.

Әдеби Қарағанды: библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова. - Қарағанды: б.ж., 2000. - 89 б. - (Облыстық кітапхана-өлкетану орталығы).

Жолдасбеков М. Күнделік сөйлейді. - Астана: Күлтегін, 2012. - 325 б.

Жұмаділдин А. Инемен қазған құдық: Кенже-Пресс-Медиа, 2002.- б.

Жүзден - жүйрік, мыңнан - тұлпар (1934 - 2009)  = Лауреаты государственных премий (1934 - 2009) / Б. Т. Жұмағұлов. - Алматы : Қазақ университеті, 2009. - 392 б.

Кемел М.  Ақселеу асуы // Өзіме сабақ: ой-қазына антологиясы. - Астана: Нұра-Астана, 2011. – 97-317 б.

Қазақстан өнері: Жылнама / Қожахметова М.- Алматы: Өнер, 1990.

Қалибекова С. Ж. Ақселеу Сейдімбектің әдеби шығармашылығы: автореферат. - Астана: Л. Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2010. - 24 б.

Қирабаев С. Әдебиетті қайта оқу. - Алматы: Балауса, 2010. - 318 б.

Мұра / құраст. М. Сәрсекеев. - Алматы: Жазушы, 1990. - 256 б.

Сейдімбек Ақселеу (1942-2009) // Қазақстан жазушылары: анықтамалық: 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. - 352 б.

Сейдімбек Ақселеу //Қазақстан жазушылары XX ғасыр: Анықтамалық.- Алматы: Ана тілі, 2004.- 276 б.

Сейдімбек Ақселеу Сланұлы // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы : Атамұра, 2006. - 469 б.

Сейдімбеков Ақселеу // Қазақ ССР. 4 томдық қысқаша энциклопедия. Т. 4. Тіл, әдебиет, фольклор, өнер, архитектура.- Алматы, 1989.- 524 б.

Сейдімбеков Ақселеу // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиограф. анықтамалық.- Алматы, 1987.- 550- 551 б.

Шындалиева М.  Очерк табиғаты Астана: Елорда, 2002.

Шындалиева М. Уақыт және суреткерлік шеберлік. - Астана: Нұра-Астана, 2008. - 288 б.

Ысқақұлы Д. Қазақ әдебиеттанушылары: энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2013. - 493 б.

***

Абдрахманов С. Ақселеу // Егемен Қазақстан. - Астана, 2011. - 25 мамыр (№ 217/220).- 13 б.

Айтбайұлы Т. Ахасы еді қазақтың // Жас Алаш. - Алматы, 2010. - 25 мамыр (№ 41). – 5 б.

Айтұлы Н. Ағаны жоқтау // Орталық Қазақстан. - 2016. - 9 сәуір (№ 62). - 3 б.

Ақселеу / дайындаған Б. Түкібай // Mangi El. - 2015. - № 3. - 120-125 б.

Ақселеу оқулары // Қасым. - 2015. - № 6. - 181-192 б.

Ақселеу Сейдімбек  // Дәстүр. - 2014. - № 5. - 17 б.

Ақселеу Сланұлы Сейдімбек // Жаңаарқа.- Атасу, 2009.- 19 қыркүйек - 4 б.

Ақселеу Сланұлы Сейдімбек // Орталық Қазақстан. - 2009. - 17 қыркүйек (№ 141). - 4 б.

Ақсұңқарұлы С.  Ақселеу Сейдімбекке  // Орталық Қазақстан.- 2002.- 23 қараша.-8 б.

Ақсұңқарұлы С. Алаштың Ақселеуі // Орталық  Қазакстан. – 1992. – 2 қазан

Ақсұңқарұлы С. Қазақтануға қарымды үлес // Орталық Қазақстан.- 1994.- 8 қараша

Ақсұңқарұлы С. Қайран, Ахаң // Орталық Қазақстан. - 2012. - 21 тамыз (№ 141). - 4 б.

Ақсұңқарұлы С. Қалайша шөгіп кеттің, қара нарым... // Орталық Қазақстан. - 2009. - 17 қыркүйек (№ 141). - 4 б.

Ақын А. Жақсыменен өткізген жарты күн // Теміртау.- 2005.- 19 мамыр.-2 б.

Алаштың Ақселеуі / дайындаған Б. Түкібай // Түркістан. - 2012. - 13 желт. (№ 50), №13: Қоныс «Түркістанның» көші-қон қосымшасы. - 9 б.

Алдашева Р. Туған жердің төрінде төгілейін...// Теміртау.- 2005.- 28 сәуір.-2 б.

Аманбаев Қ. Қазақтар әлемі // Орталық Қазақстан.-2001.-24 қазан

Аманжол Д. Алаш руханиятының ардағы Ақселеу Сейдімбек оқулары қолға алынса // Орталық Қазақстан. - 2010. - 20 қараша (№ 191).- 3 б.

Аманжолов Ә. Ұлы даланың сүйікті перзентінің басына ескерткіш тас қойылды // Жаңаарқа. - 2009. - 31 қазан (№ 55). - 1 б., Орталық Қазақстан. - 2009. - 10 қараша (№ 172).- 4 б.

Арынұлы С. Алаштың Ақселеуі енді жоқ, амал қанша! // Орталық Қазақстан. - 2009. - 22 қазан (№ 161).- 6 б.

Әбдіхалық Ж. «Ақселеуге жаздым хат...» // Егемен Қазақстан.- 2011.-26 қаңтар.- 8 б.

Әбдішев Б. Т. Қарағанды - қазақтың қазынасы: Қарағанды облысының әкімі Б. Әбдішевпен сұхбат / сұхбаттасқан А. Сәулебектегі // Дала мен қала. - 2013. - 10 қазан (№ 41). - 8 б.

Әйнекбайұлы С. Арқада Ақселеудің кеші өтеді // Орталық Қазақстан.- 2005.- 21 сәуір.-16 б.

Әлжантегі Т. Асқар тау ешқашан да аласармайды... // Орталық Қазақстан. - 2012. - 23 тамыз (№ 142/143). - 5 б.

Әлиман Ж. Ақселеу жүлдесінің жүгі ауыр // Орталық Қазақстан. - 2015. - 22 қазан (№ 170/171). - 1 б.

Бекмаханұлы И. «Алаштың алтын сандығы» // Орталық Қазақстан.- 2010.-26 қазан.- 4 б.

Бексейіт С. Біртуар асыл аға // Орталық Қазақстан. - 2012. - 23 тамыз (№ 142/143). - 5 б.

Бексейіт С. Қош бол, біртуар асыл аға! // Орталық Қазақстан.-2009.-17 қыркүйек.- 4 б.

Бердалина Т. Қош бол, асыл Азамат! // Орталық Қазақстан.-2009.-19 қыркүйек.- 8 б.

Бөкен А.  Алыстап кеткен ақ көкем // Орталық Қазақстан.-2012. - 23 тамыз (№ 142/143). - 4 б.

Бөкен А. Ақселеу қайтқанда // Орталық Қазақстан. - 2012. - 23 тамыз (№ 142/143). - 4 б.

Бөкен А. Терезе: поэзия // Қасым. - 2012. - № 4. - 45-50 б.

Ғабең ғибраттары: А.Сейдімбектің күнделіктерінен // Қасым. - 2012. - № 4. - 63-65 б.

Дәулетбекұлы М. Алаштың Ақселеуі // Шет шұғыласы. - 2012. - 13 желт. (№ 50). - 3 б.

Досжан Д. Ұлы соғыныш туралы // Мәдени мұра.-Астана, 2009. - № 6.- 103-105 б.

Ерман Ж. Қағаздай аппақ Ақселеу аға // Қасым. - 2012. - № 4. - 130-136 б.

Ермекбаев С. «Даланың ақселеуі қайтадан көгерер, Алаштың Ақселеуін енді кім берер?!» // Орталық Қазақстан. - 2013. - 7 желтоқсан (№ 213/214). - 10 б.

Есали А. Ұлт руханиятын қайта түлету-ұлы мұрат // Егемен  Қазақстан.-2005.- 28 қаңтар.-3 б.

Жазушы, әнші, һәм күйші // Жаңаарқа. - 2012. - 18 тамыз (№38). - 4 б.

Жайлыбай Ғ. Қош бол, аға! // Орталық Қазақстан. - 2009. - 17 қыркүйек (№ 141).- 4 б.

Жақан Ә. Заңғар қаламгер мерейтойына арналған турнир // Азия Транзит.- 2002.- N7.-3 б.

Жақыпов Г. Т. Ақселеу - алашқа ортақ тұлға // Жаңаарқа. - 2012. - 8 қыркүйек (№ 41). - 4 б.

Жанғожин А. Қайнаған өмір ортасында / А.Жанғожин, Е.Лұқпан// Орталық Қазақстан.- 2001.-29  тамыз

Жахин С. Ықыластың «Ерден» күйі және басқа да  сазгерлер жайлы ойлар // Сарыарқа.- Жезқазған, 2001.-30 маусым

Жолдасбеков М.  Іргелі зерттеу // Егемен Қазақстан.- 2003.- 7 қаңтар.

Жолдасбеков М. Ардақтымыз, асылымыз болатын // Мәдени мұра.-Астана, 2009.-№ 6.- 100 б.

Жөкенұлы Қ. Сегіз қырлы, бір сырлы // Жаңаарқа.- 2002.- 28 қыркүйек

Жүністегі К. Бақұл бол, бауырым // Орталық Қазақстан. - 2009. - 17 қыркүйек (№ 141).- 4 б.

Жүнісұлы О. Ақселеу - Алаш жүрегінде // Орталық Қазақстан. - 2013. - 10 қаңтар (№ 3). - 1 б.

Игенберлин Е.  Ақселеудің 60 жылдық мерейтойына // Жаңаарқа.- 2003.- 29 наурыз

Исаберлина Ғ. Ұлы даланың арымас абызы // Жаңаарқа. - 2012. - № 39. - 2 б.

Кәріп Ө. Мәртебелі сыйлыққа лайықты еңбек / Ө.Кәріп, Ы.Тәукей// Орталық Қазақстан.- 2004.-18 желтоқсан.-12 б.

Кәріпұлы Ө. Тас мүсіні құлжаның томсарады // Орталық Қазақстан. - 2014. - 20 наурыз (№ 53/54). - 6 б.

Кекілбаев Ә. Ақселеу - арман, ақжелең шабыт // Мәдени мұра. - Астана, 2009. - № 6.- 102 б.

Кекілбайұлы Ә. Талантты ұрпақтың тағылымды келбеті // Егемен  Қазақстан.- 2002.- 29 қараша.-5 б.

Келес М. Ұлт ұлағатының ұйтқысы // Қазақстан әйелдері.- 2004.- N7.-4-5 бет.

Көкетаев Т.  Ақселеу - Алашқа ортақ тұлға //Орталық Қазақстан.- 2012.-12 сәуір (№ 60). - 3 б.

Көкетаев Т. Аңыздың ақыры... немесе Ақселеумен қоштасу // Орталық Қазақстан. - 2009. - 17 қыркүйек (№ 141).- 4 б.

Көкетаев Т. Дариға - дәурен немесе Ақселеу жайлы аңыз // Қасым. - 2012. - № 4. - 107-110 б.

Күлмағанбетов Е. Күлтегін бабамыздың рухы қолдасын // Орталық Қазақстан.- 2001.-14 шілде

Қабдеш және Ебней...: А.Сейдімбектің күнделіктерінен // Қасым. - 2012. - № 4. - 37-39 б.

Қайырбай Қ. Алаштың ардақты азаматы // Әдемі-Ай. - Алматы, 2010. - № 1.- 5 б.

Қанафин Н. Ақселеу биігіне талпынып... // Орталық Қазақстан. - 2015. - 17 қазан. - 1 б.

Қасым М. Ұлттық салт - дәстүрді ұлықтаған жан // Жаңаарқа.- 2012.-1 қыркүйек (№ 40). - 1 б.

Қирабаев С. Менің Ақселеуім // Егемен Қазақстан.-Астана, 2009.- 12 желтоқсан.- 5 б.

Қош бол Алаштың Ақселеуі // Тіл. - 2009. - № 7. - 38-41 б.

Құланбай Ә. Мемлекеттік наградалар тапсырды //Егемен Қазақстан.- 2003.- 14 желтоқсан.-1-2 б.

Құлқыбаев Ғ.  Ақселеу асулары // Орталық Қазақстан.-2002.- 23 қараша.-8 б.

Құлмағамбет Е. Сарыарқа саңлағы // Орталық Қазақстан.- 2002.- 23 қараша.-9 б.

Құрмансейітова Т. Алаш. Арқа. Ақселеу - үшеміндей рухтың желбіретті байрағын // Орталық Қазақстан. - 2012. - 28 тамыз (№ 146). - 1 б.

Құрмансейітова Т. Өрелі өнегені өрнектеген... // Орталық Қазақстан.-2012.- 16 қазан. - 3 б.

Майбас Т.  Сәкен серілігін дәлелдеді //Орталық Қазақстан.- 2002.- 26 маусым

Мемелекеттік сыйлық берілді// Жас Алаш.- 2004.- 16 желтоқсан.-5 б.

Мемлекеттік наградалар тапсырылды // Қазақ әдебиеті.- 2003.- 19 желтоқсан.-2 б.

Меңдеке Ә. АқселеуСейдімбек // Жас Алаш.- 2004.- 29 маусым.-1-3 б.

Мұқашев Қ. Жазушы Ақселеу Сейдімбеков. «Әлем» альманағының бас редакторы, жазушы, ғалым Ақселеу Сейдімбековпен сұхбат // Қарағанды жастары. - 1990. - 3 тамыз (№ 30). - 7 б.

Мұсабеков Е. Ақаңның аманаты // Орталық Қазақстан. - 2014. - 7 маусым (№ 105/106). - 10 б.

Мұсабеков Е. Ақселеу биігінде Алаштың күйігі бар //Орталық Қазақстан.-2012.-5 қаңтар.-1 б.

Нұржекеұлы Б. Ақиқат тарих тереңі не жетелейді // Егемен Қазақстан.- 2003.- 20 ақпан.- 4 б.

Нұртайұлы Ә. Мемлекеттік сыйлық берілді// Жас Алаш.- 2004.- 16желтоқсан(N151).-5 б.

Нысанбаев Ә.  Қазақтың ауызша тарихы- тарихи сана айғағы // Қазақ әдебиеті. - 2009. - 3-9 сәуір (№ 12).

Оразбай Е. Арқа елі ардақтады Ақселеуін! // Орталық Қазақстан.- 2005.- 26   сәуір.-4 б.

Оралбайұлы Ө. Ұлытаудың басында ұлыған жел... // Егемен Қазақстан.-2014.-4 ақпан. - 7 б.

Оспанов С. Қарағанды жайында жаңа кітап // Орталық Қазақстан.- 1979.- 3 наурыз

Өлді деуге бола ма, айтыңдаршы... // Жаңаарқа. - 2012. - 18 тамыз (№ 38). - 1 б.

Өмірбекқызы Р. Арқаның арысы - Ақселеу // Жаңаарқа. - 2012. - 1 қыркүйек (№ 40). - 2 б.

Рақымов Б. Арқаның алтын сандығы  // Орталық Қазақстан.- 2002.- 23 қараша.-9 б.

Рахым Б. Селеулі дала сені іздейді! // Орталық Қазақстан. - 2010. - 9 қыркүйек (№ 146).- 5 б.

Сағынтай С. Алаштың Ақселеуі атамекеніне жерленді // Орталық Қазақстан. - 2009. - 22 қыркүйек (№ 144).- 4 б.

Салғараұлы Қ. Ұлтжанды // Егемен Қазақстан.- 2002.- 23 қазан.-3 б.

Салғараұлы Қ. Шын асыл иілмей сынады // Қасым. - 2012. - № 4. - 40-44 б.

Салықов К. Ақындықтың патшасы // Орталық Қазақстан. - 2009. - 31 қазан (№ 166/167).- 6 б.

Салықов К. Әр сөзі даналықтың өлшеміндей // Орталық Қазақстан.- 2012.-23 тамыз. - 10 б.

Салықов К. Дарқан дарын // Жаңаарқа. - 2012. - № 39. - 1 б.

Салықов К. Күмбір-күмбір күмбездер басылды үні // Орталық Қазақстан. - 2009. - 19 қыркүйек (№ 142/143).- 8 б.

Сариева Р. Ақселеу Сланұлының жеке қоры // Егемен Қазақстан. - Астана, 2009. - 9 желтоқсан (№ 410/412).- 6 б.

Сәрсенбай Қ. «Дәурен-ай!» // Орталық Қазақстан. - 2013. - 19 қазан (№ 177/178). - 8 б.

Сәулебектегі А. Ақселеудің асы // Дала мен қала. - 2012. - 27 тамыз (№ 35/36). - 9 б.

Сегізбай К. Айнымай түсер ақиық // Жас  Алаш.- 2002.- 16 қараша.-5 б.

Сегізбайұлы К. Дос // Егемен Қазақстан. - 2012. - 12 желт. (№ 818/823). - 5 б.

Сметов А. Поэзия, кешір мені, кеш келдім... // Орталық Қазақстан. - 2015. - 15 тамыз. - 6 б.

Сыздықов С. Ақселеу Сейдімбектің «Тәтті тіршілік» әңгімесі // Қазақ тілі мен әдебиеті. - Алматы, 2010. - № 10.- 126-130 б.

Тайшыбай З. Ақселеудің мұрағаттағы бейнесі // Орталық Қазақстан. - Қарағанды, 2010. - 24 шілде (№ 117/118).- 7 б.

Тобаяқов Б. Алаштың арда емген Ақселеуі // Жас қазақ. - Алматы, 2010.- 1 қазан (№ 38). - 12 б., Ел. - 2010. - 12 қазан (№ 40).- 4 б.

Төкебайұлы Е. Жақсының аты өшпейді // Жаңаарқа. - 2011. - 12 наурыз (№ 12).- 5 б.

Туған жердің аршасын да аялаған аға еді // Дала мен қала.- 2009.-21 қыркүйек (№ 37).- 1,11 б.

Хамзин М. Бекзат болмыс иесі еді... // Орталық Қазақстан.-2012.- 23 тамыз (№ 142/143). - 5 б.

Шандоздар шықты шарықтап// Қазақстан әйелдері.- 2001.- N12.-32 б.

Шаншар Н. Арқаның сыр-сандығы еді ғой ол... // Взгляд на события. - 2012. - 19 дек. (№ 158).

Шәмші Ж. Әкемнің айтпаған сөзін Ақаңнан естідім // Мәдениет. - 2013. - № 1. - 49-51 б.

Шәмші Ж. Тау алыстаған сайын асқақтайды // Мәдениет. - 2012. - №8. - 30-33 б.

Ыбырай Ш. Көшпелі мәдениеттің жаңаша пайымдамасы // Егемен Қазақстан. - 2009. - 25 қыркүйек (№ 309/311).- 6 б.

Жазушы Алдан Зейноллаұлы Смайылов

1946 жылы 3 қазанда Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы, Ақтау кеңшарында туған. Қаражал қаласындағы орта мектепті бітірген соң, екі жыл шопан болған. 1970 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген. 1970-1990 жылдары облыстық және республикалық баспасөзде қызмет атқарған. 1990 жылы 10 маусымда Целиноград облыстық «Тіл және мәдениет» қоғамын құруға атсалысып, осы ұйымның төрағасы болып сайланған. Облыстық «Қараөткел» газетінің бас редакторы болған. 1995 жылдан телевидение саласында еңбек еткен. «Қазақстан теледидары мен радиосы» республикалық корпорациясы Астана студиясының бас директоры, ҚЖО-ның Астана қаласындағы бөлімшесінің директоры болған. Қазір ҚР Парламенті мәжілісінің депутаты.

«Тамыздың таңы» (1979), «Ақ жалын» (1982), «Сағынып келген көктем» (1987), «Найзақара» (1989), «Арқаның Бетпақ деген даласы бар» (2000), "Тамұқтан келген адам"(2005) кітаптарының авторы.

Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2006). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты (2005).

Үйленген. Жұбайы - Саухат Жұмагүл Берденқызы (1949 жылы туған). Ұлы - Смайыл Еркебұлан Алданұлы (1972 жылы туған).

А.Смайыловтың шығармалары:

Смайыл А. Арқаның Бетпақ деген даласы бар. - Астана: Елорда, 2000. - 320 б.

Смайыл А. Астана ғасырлары. - Астана: Педагогика - Пресс, 2010. - 414 б

Смайыл А. Жаһан және адам. - Алматы: Құс жолы, 2008. - 476 б.

Смайыл А. Тарих таңдаған Астана. - Астана: Полиграфкомбинат, 2014. - 479 б.

Смайыл А. Тұлға. Ұлт. Тағдыр; Қазақстан Республикасы Мәдениет және Ақпарат Министрлігі Ақпарат және мұрағат комитеті. - Алматы: Қазығұрт, 2012. - 317 б.

***

Смайыл А. 2002 // Егемен Қазақстан. - 2011. - 19 наурыз (№ 98/101). - 5 б.

Смайыл А. 79-шы жылдың ызғарлы жазы// Егемен Қазақстан. - 2010. - 26 мамыр (№ 203/206). – 6 б.

Смайыл А. Ақмоладан Астанаға дейін // Егемен Қазақстан. - 2009. - 1 шілде (№ 225). – 5 б.

Смайыл А. Аралбай батыр // Егемен Қазақстан. - 2011. - 26 тамыз (№ 391/394). - 9 б.

Смайыл А. Аралбай батыр зираты - Ұлытауда // Орталық Қазақстан. - 2009. - 28 шілде (№ 112). – 4 б.

Смайыл А. Арқада батыр сирек Аралбайдай // Жаңаарқа. - 2010. - 20 ақпан (№ 11). - 3 б.

Смайыл А. Арқайым шаһары // Егемен Қазақстан. - 2004. - 25 ақпан. - 11 б.

Смайыл А. Астана // Астана. - 2008. - №3. - 46-51 б.

Смайыл А. Баспасөз тәуелсіздігінің мұраты - әділдік // Егемен Қазақстан. -  2008. - 27 желт. (№ 420-421). – 3 б.

Смайыл А. Ғабең және адамтану// Қазақ әдебиеті. - 2005. - 28 қаңтар. -6 б.

Смайыл А. Дағдарысты еңсерудің кепілі - күшті президенттік билік // Егемен Қазақстан. - 2009. - 15 сәуір (№ 135). – 1 б., Астана. - 2009. - № 2. - 10-11 б.

Смайыл А. Дәуірді таң қалдырған даналық // Астана. - 2004. - №1. – 26-33 б.

Смайыл А. Дәуірлік тұлға // Егемен Қазақстан. - 2011. - 2 шілде (№ 281/284). - 2 б.

Смайыл А. Елбасының тарихи ерлігі // Астана. - 2005. - №3. – 4-8 б.

Смайыл А. Елорда - Елбасы ерлігі: дәуірлер тоғысып, ғасырлар жамырайтын Астанамен сырласу // Егемен Қазақстан. - 2006. - 22 қараша (№ 286). – 3 б.

Смайыл А. Елордада тарих бар қазыналы // Егемен Қазақстан. - 2008. - 2 сәуір (№98). - 3 б., Астана. - 2008.; №3. - 56-61 б.

Смайыл А. Елорда-Елбасы ерлігі: Астананың өркендеуі-Қазақстанның өркендеуі // Егемен Қазақстан. - 2005. - 19 мамыр. – 6 б.

Смайыл А. Елорданың даму философиясы // Егемен Қазақстан. - 2008. - 23сәуір (№117-118). – 3 б., Мирас. - 2012. - № 2. - 41-46 б.

Смайыл А. Жақсыдан - шарапат // Егемен Қазақстан. - 2014. - 26 шілде (№ 143). - 5 б.

Смайыл А. Жер-су атаулары: тарихы мен тағдыры // Егемен Қазақстан. - 2013. - 6 желтоқсан (№ 269). - 9 б.

Смайыл А. Қазақстанда неміс автономиясын құруға кімдер мүдделі болды?: Жазушы А. Смайылмен сұхбат: сұхбаттасқан Б. Нұрасыл // Халық сөзі. - 2012. - 24 қаңтар. - 6 - 7 б.

Смайыл А. Құрыш осылай шыныққан // Егемен Қазақстан. - 2012. - 15 тамыз. - 2 б.

Смайыл А. Мәңгілік Елдің тұғыры - мықты мемлекет // Егемен Қазақстан. - 2015. - 25 ақпан (№ 37). - 6 б.

Смайыл А. Мық елінің жалғызы // Егемен Қазақстан. - 2012. - 13 қараша (№ 744/745). - 8 б.

Смайыл А. Олжабай батыр // Егемен Қазақстан. - 2002. - 12 наурыз. - 4 б.

Смайыл А. Отарлау ойраны Алаш жұртын әлсіретіп кетті // Егемен Қазақстан. - 2013. - 11 шілде (№ 168). - 5 б.

Смайыл А. Өрлеу мен өркендеу бағдары // Президент және халық. - 2012. - 9 қараша. - 2 б.

Смайыл А. Сәбеңнен қалған дәптер! // Астана. - 2003. - №4. - 50-53 б.

Смайыл А. Сілкінген Сібір, бұлқынған Дала // Егемен Қазақстан. - 2013. - 15 қаңтар (№ 21). - 5 б ; №22. - 5 б ; №23-28. - 5 б ; №29. - 7 б.

Смайыл А. Тайга // Жұлдыз. - 2004. - №6. - 3-47 б.

Смайыл А. Тасада қалған тағдырлар // Қазақ әдебиеті. - 2009. - 12-18 маусым (№ 26). – 6 б.

Смайыл А. Тәуелсіз Қазақстанның жеті қазынасы // Егемен Қазақстан. - 2013. - 21 желтоқсан (№ 279). - 5 б.

Смайыл А. Телеграф қағазына жазылған махаббат // Азия транзит. - 2003. - № 8. - 7-9 б.

Смайыл А. Тұлғалар табысса, құрлықтар тоғысады // Егемен Қазақстан. - 2012. - 5 сәуір.-4б.

Смайыл А. Түпкі тегіміз-арилер // Астана. - 2003. - №5. - 52-55 б.

Смайыл А. Тірегін тапқан туған тіл // Егемен Қазақстан. - 2013. - 10 қаңтар (№ 14). - 3 б.

Смайыл А. Ұлт - мәдениетімен мәңгілік // Егемен Қазақстан. - 2014. - 29 шілде. - 2 б.

Смайыл А. Ұлтты ұйытар ұлағат: Елбасының «Жылдар мен ойлар» атты пайымдары хақында // Егемен Қазақстан. - 2014. - 5 ақпан (№ 24). - 1, 3 б.

Смайыл А. Ұлттық азаматы болу оңай емес // Егемен Қазақстан. - 2003. - 16 желт. - 3 б.

Смайыл А. Ұлттық идея ұстыны// Егемен Қазақстан. - 2006. - 25 қаңтар. - 4 б.

Смайыл А. Ұлтшылдық // Егемен Қазақстан. - 2008. - 30 қаңтар (№28). - 13 б.

Смайыл А. ЧК туралы бірер сөз // Астана. - 2006. - №4. - 56-57 б.

Смайыл А. Шерлі шежіре шындығы // Егемен Қазақстан. - 2010. - 25 қараша (№ 501). – 5 б.

***

Ахметов Қ. Әдебиеттің құны қанша?: Жазушылар Одағы басқармасының хатшысы, Астана филиалының директоры, жазушы Алдан Смайылмен сұхбат // Қазақ әдебиеті. - 2005. - 11 наурыз. – 12 б.

Смайыл А. Астанамен бірге солтүстігімізге қазақтың тәуелсіз рухы да келді: мәжіліс депутаты, жазушы А. Смайылмен сұхбат / сұхбаттасқан Қ. Қазы // Алаш айнасы. - 2011. - 6 шілде (№ 116). - 6 б.

Смайыл А. З. Нағыз патриот - тұңғыш Президент!: жазушы А. З. Смайылмен сұхбат / сұхбаттасқан Т. Табынұлы // Президент және халық. - 2013. - 29 қараша (№ 49). - 1, 2 б.

Смайыл А. Заң техникасын үйреніп қана заң жасауға болатынына көзім жетті: мәжіліс депутаты, жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың иегері А. Смайылмен әңгіме / әңгімелескен Е. Анықбай // Алаш айнасы. - 2012. - 30 қазан (№ 192). - 6 б.

Смайыл А. Қазаққа керегі - қазақтың ішкі бірлігі. Ол үшін заңның керегі жоқ: ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты А. Смайылмен әңгіме / әңгімелескен С. Сәкен // Алаш айнасы. - 2012. - 7 ақпан (№ 20). - 6 б.

А. Смайыловтың шығармашылығы туралы:

Жұмаділдин А. Смайылов Алдан // Жаңаарқа. Дерекнама. Алматы: Кенже – Пресс-Медиа, 2003. – 137 б.

Смайылов Алдан //// Қазақстан жазушылары 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. – 363 б.

Смайылов Алдан //Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық, 2004. - 389 б.

Смайылов Алдан Зейноллаұлы // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. – 476 б.

***

Алданның мәртебесі: құттықтаймыз! // Орталық Қазақстан.- 2006.- 28 желтоқсан.-1 б.

Әлмашұлы Ж. Өрт қызулы ойлар // Егемен Қазақстан. - 2005. - 10 желтоқсан. – 8 б.

Бексейіт С. Жерлес жазушымыз қайраткер атанды // Орталық Қазақстан.- 2005.- 29 желтоқсан.-16 б.

Желтоқсан - ерлік тарихымыз // Егемен Қазақстан.- 2000.- 16 желтоқсан

Рахымбек С. Адам жайлы ақиқат // Қазақ әдебиеті.-2006.- 4 тамыз (№31).- 12-13 б.

Ақын Жақан Смақов (1932-1975)

Жақан Смақов 1932 жылы Жезқазған облысы, Жаңаарқа ауданы, Ынталы ауылында дүниеге келген. Қазақ Мемлекеттік университетінің филология факультеті журналистика бөлімін бітірген.

1955-58 жылдары Талдықорған облыстық газетінде «Советтік Жетісу» (қазіргі «Жетісу»), «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан»), «Коммунизм таңы» газеттерінде істеді. 1958 жылдан Алматы теледидарының жастар редакциясында қызмет етті. Теледидар хабарларының жаңа түрлері «Ерденнің ертегісі», «Кешкі ертегі», «Спать пора малышам», «Алдардың айласы», «Жан-жануарлар дүниесі», «Бұл сенің әнің», «Ал сурет салайық» сияқты тұрақты көрсетулер ұйымдастырды. Оның «Құсбегі» туралы телефильмі бүкілодақтық экранға шықты.

Ақының алғашқы өлеңі «Пионер» журналында жарық көрді. Оның «Сәбилерге сәлемдеме» (1959), «Қаз-қаз бас» (1960), «Біздің атай Түсекең, қартаймайтын кісі екен» (1961), «Күлдірген» (1962), «Сылдырмақ» (1963), «Жүз бір жұмбақ» (1964), «Бақ-бақ» (1965), «Жаңғырық» (1976)  т.б. кітаптары жарыққа шықты. «Белқараған» әні қазақ радиосының алтын қорына кірді. Туған ауылындағы орта мектепке Жақан Смақовтың есімі берілді.

Әдебиеттер:

Смақов Ж Бөпем // Шынашақ: қазіргі қазақ балалар поэзиясының антологиясы / құраст.: М. Әлімбаев, Қ. Баянбаев. - Алматы: Балауса, 1992. -  218-237

Смақов Ж. Бақ-бақ. - Алматы: Раритет, 2008. - 206 б.

Смақов Ж. Бала Балпаң және оның бес саусағы туралы ертегі. - Алматы: Таймас, 2011. - 11 б.

Смақов Ж. Балапан. - Алматы: Білім, 2011. - 238 б.

Смақов Ж. Қуыршақтар хикаясы- Алматы: Балауса, 1996.- 27 б.

Смақов Ж. Мың махаббат. - Алматы: Жазушы, 1974. - 68 б.

Смақов Ж. Өлеңдер, тақпақтар, ертегілер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, ойындар /Ж. Смақов, Ж. Кәрбозин, Т. Молдағалиев; ред. Е. Өтетілеуов. - Алматы: Балауса, 1992. - 526 б.

Смақов Ж. Сәбилерге сәлемдеме: Өлеңдер. – Алматы: ҚМКӘБ, 1959.

Смақов Ж. Тамшы // Қазақ балалар әдебиетінің классикалық үлгілері: бес томдық. - Алматы: Арда, 2011 – 177-188 б.

Смақов Ж. Туған жерім - Ақдала. - Алматы: Білім, 2011. - 151 б.

Смақов Ж. Шығармалары; құраст. Қ. Асанов. - Астана: Фолиант, 2014.

1 т. : Өлеңдер, жұмбақтар мен жаңылтпаштар.

2 т. : Өлеңдер, толғаулар, аудармалар, пъесалар және әдеби зерттеу. - 291 б.

Ж.Смақовтың шығармашылығы туралы:

Смақов Жақан (1932-1974) // Жаңаарқа: энциклопедия. - Алматы: Темірқазық, 2009. – 412-413 б.

Смақов Жақан (1932-1974) // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. – 477 б.

Смақов Жақан (1932-1975) // Қазақстан жазушылары: Анықтамалық.- Алматы: Ан Арыс, 2009.- 363 б.

***

Ахметова М. Жақан Смақов - балалар әдебиетінің көрнекті өкілі // Жаңаарқа. - 2012. - 15 қыркуйек (№ 42). - 1 б.

Бақтыбаева М. Атымды «Мақпал» деп қойған - Жақан аға // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2003. - 17 қаңтар.

Елубаев Е. «Кілттеріне» қол жеткізген қаламгер // Қазақ әдебиеті.- 2013.-15-21 наурыз. - 10 б.

Омаров Ғ. Балажан ақын Смақов Жақан // Жаңаарқа. - 2012. - 15 қыркуйек (№ 42). - 3 б.

Оспан Ж. Бал тілді, бала мінезді талант // Орталық Қазақстан. - 2012. - 7 тамыз (№ 132). - 5 б.

Рақымов Ы. Есімі ескеріліп, еңбегі еленсе екен... // Орталық Қазақстан. - 2005. - 16 маусым. - 16  б.

Темірбаева Б. Бөбек жүректі, балажан жыршы // Жұлдыз. - 2010. - № 6. - 176-183 б.

Темірбаева Б. Бөбек жүректі, балажан жыршы // Қазақ әдебиеті. - 2012. - 30 қараша - 6 желтоқсан (№ 49). - 8 б.

Ақын Қасым Аманжолов (10 қазан 1911-18 қаңтар 1955)

Қасым Аманжолов 1911 жылы қазіргі Қарағанды облысының Қарқаралы ауданындағы Қызыларай қыстауында дүниеге келген.

1923 жылы Қасымды ағасы Ахметжан Семейдегі бастауыш мектеп-интернатқа түсіреді. Мектептен кейін Қ. Аманжолов Семей мал-дәрігерлік техникумында оқиды. Оны тәмамдағаннан соң Оралдаға педагогикалық институтқа түседі. 1930 жылы Алматыға барып «Леніншіл жас» газетінің редакциясына қызметке тұрады. 1931 жылы Қасым Лениградтағы орман шаруашылығы институтына түседі, бірақ аяқтай алмай, Оралға келіп, «Екпенді құрылыс» газетіне қызметке тұрады. 1933 жылы міндетті әскер қатарына алынып, оны сол Орал қаласында өтейді.

Алғашқы өлеңдерін Қ.Аманжолов Семейде жазған. Олар қабырға газетіне ғана басылып жүрген. Кейін ол дәптері жоғалып кеткен. Сондықтан 1930 жылдарға дейін жазған өлеңдері сақталмаған. 1930 жылы жазған өлеңдері өзі қызмет істеп жүрген «Лениншіл жас», «Қызыл әскер» және «Пионер» газеттерінде жарияланған.

Қ.Аманжоловтың ақын, азамат болып қалыптасуына Орал қаласы үлкен әсер етті. Осы қалада ол ең алғашқы махаббат, жастық жырларын жазды. 1935 жылы әскер қызметінен босасымен Қасым Оралдың театр труппасын ұйымдастырып, өзі көркем басқарушысы болады. Бұл труппа тез өсіп, аз уақыт ішінде театр болып құрылды. Мұндағы ақынның еңбегі өте зор еді. Осы кездері Қ.Аманжолвтың ақындық, әншілік, артистік таланты жұртшылыққа танылды.

1936-1941 жылдары Қ.Аманжолов Алматыға барып, «Социалистік Қазақстан», «Лениншіл жас» газеттерінде, Жазушылар Одағында қызмет істейді. Бұл кездері ол өлеңмен қатар әр түрлі тақырыпқа мақала, очерк, фельетон жазады.

1939-1941 жылдар арасында Қ. Аманжоловтың шығармашылық елеулі өрлеу дәуірі басталады. Осы кездерде жазған «Нар тәуекел», «Дауыл», «Көкшетау», «Орамал», «Заула, заула Турксиб», «Сұлтанмахмұт туралы баллада» сияқты өлеңдерінде өрісті ойлар, терең сезім қуаты, өткір тіл байлығы байқалады. Және де Пушкин, Лермонтов, Шевченко, Байрон, Маяковскийдің шығармаларын қазақ тіліне аударуы Қасымның шығармашылық өнерінің өсу жолын анықтай түседі. Қасым қалың жұртшылыққа өзінің ақындығы, аудармасымен ғана емес, сонымен қоса әнімен, домбра, сырнай, скрипка, пианино тартатын әдемі өнерімен де танылған. Ол өз өлеңіне ән шығаруды өте қызық көрген. «Дариға», «Туған ел» атты өлеңдері бүгінгі жақсы әндер тізіміне қосылады. Қ.Аманжоловтың бірінші өлеңдер жинағы 1938 жылы «Өмір сыры» деген атпен шықты. 1940 жылы Қасым Маяковскийдің он шақты өлеңін аударып 1941 жылы «Бар дауыспен» деген атпен жеке жинақ етіп жариялады.

Қ.Аманжолов тек қана лирик емес, сонымен қоса эпик ақын. «Дүние қандай жап-жарық», «Сақыпжамал», «Күйім тасып барады, күйім тасып», «Жаным сәулем, еркешім, қызыл гүлім» атты өлеңдері Қасымның лириктігін танытса, «Ақын өлімі туралы аңыз», «Боран», «Біздің дастан», «Жамбыл тойында» атты поэмалары оның эпиктігінің дәлелі.

Қ.Аманжолов 1941-1945 жылдары Ұлы Отан соғысына қатынасып, жауға қарсы қолындағы қаруымен де, қаламымен де белсене күресті. Соғысқа аттанар алдында ақын «Мазасыз музыка», «Қоштасу», «Бейсекештің бес ұлы» сияқты патриоттық өлеңдерін жазады. Соғыс майданында жүріп Қасым көптеген лирикалы өлең жазған. «Үстімде сұр шинелім», «Мартбек», «Жеңіс дауысы», «Орал», «Ертіс», «Сибирь», «Сарыарқа» сияқты өлеңдері туған жердің сыр-сипатын, сұлулық бейнесін, соғыс өмірін суреттейді. Ал «Елге хат», «Достар қайда жүрсіңдер?», «Ағайға» деген өлеңдері туған елді, дос жорандарын, ағайын-туыстарын сағынған солдаттың сезім дүниесін жырлайды.

1943 жылғы сұрапыл кезеңде дүниеге келген Қасымның бір ерекше, өлмес туындысы – «Ақын өлімі туралы аңыз» атты поэма. Бұл поэма Қасымның атын аспандатып, ақындық даңқын шырқау шыңға шығарған тұлғалы туынды. Бұл поэма Ұлы Отан соғысының майданында жаудың қоршауында қалып қойып, ерлікпен қаза тапқан Қасымның жақын досы, жас ақын А.Жұмағалиев туралы.

Ұлы Отан соғысы аяқталған соң Қасым майдан өлеңдерін газет-журналдарға көптеп бастырумен қатар жаңа өлеңдер жазды. Осы кездері оның «Біздің дастан» поэмасы жазылып, таңдамалары өлеңдер жинағы «Дауыл» деген атпен жарық көрді. 1949-1952 жылдары Қ.Аманжоловтың «Балбөбек», «Нұрлы дүние» жинақтары «Таңдамалы шығармалар» жинағы басылып шықты.

1947 жылдан бастап Қасым сырқаттанып, ара-тұра жатып қалып жүрді. Бірақ қандай ауыр қалде жатса да, өлең жазуын тоқтатқан жоқ. Сырқаты дендеген кездерде Қасым өлеңдерінде өзінің ақындық өмірі туралы жазатын. Бұған дәлел оның «Өзім туралы» атты өлеңі. Бірақ бұл өлеңді аяқтамай кетті. 1954 жылы қыркүйек-қазан айларында Қ.Аманжолов Қазақстан Жазушыларының ІІІ сьезінің ашылуына қатынасты. Осы жылдың желтоқсан айынан бастап сырқаты мендей түсті. 1955 жылы 18 қаңтарда Қасым мәңгілікке көз жұмды.

Өмірден ерте кеткенімен, Қасымның мәңгі жасайтын асыл жырлары қалды. Сол жырлары ақын атын өлтірмейді. Бұл күнде халықтың сүйікті ақыны Қ.Аманжоловтың жарқын бейнесі ел жүрегінде. Оның шығармалары орыс және басқа да халықтардың тілдеріне аударылған. Қарағандыда Қ.Аманжолов құрметіне көше аталған. Қарқаралы ауданындағы бұрынғы Фрунзе совхозына Қасым Аманжолов есімі берілді. 2011 жылы ақынның 100 жылдық мерейтойы республика көлемінде аталып өтті. Осы жылы Қарағанды қаласында Сәкен даңғылының Кривогуз көшелері қиылысатын тұсында Қасым ескерткіші ашылды. 

Қ.Аманжоловтың шығармалары:

Аманжолов Қ. Шығармалар: 4 томдық. /Құраст. Ғ.Қайырбеков.- Алматы: Жазушы, 1977.

1 т.: Өлеңдер.-1977.- 527 б.

2 т.: Поэмалар.-1978.- 328 б.

3 т.: Аудармалар.-1980.- 264 б.

4 т.: Прозалық және драмалық шығармалар.- 1980.- 255 б.

Аманжолов Қ. Шығармаларының толық жинағы. 3 томдық.- Алматы: ҚМКӘБ.- 1955

1 т., 1930-40 жж.- 568 б.

2 т., 1941 ж..- 550 б.

Аманжолов Қ. Таңдамалы шығармалар: Өлеңдер мен поэмалар. 1 томдық.- Алматы: ҚМКӘБ.- 1961.- 540 б.

Аманжолов Қ. Ақын өлімі туралы аңыз: Өлеңдер мен поэмалар.- Алматы: Жалын, 1982.- 112 б.

Аманжолов Қ. Асуда: Повесть.- Алматы: Жалын.- 1984.- 144 б.

Аманжолов Қ. Біздің дастан: Таңдамалы өлеңдер поэмаларының бір томдығы.- Алматы: Жазушы.- 1960.- 336 б.

Аманжолов Қ. Дариға, сол қыз: өлеңдер мен поэмалар. - Алматы: Раритет, 2006.- 256 б.-(Жыр жауһары)

Аманжолов Қ. Дауылды жылдар дәптері: Өлеңдер мен поэмалар жинағы.- Алматы: ҚМКӘБ.- 1960.- 248 б.

Аманжолов Қ. Дауыл: өлеңдер.- Алматы: Жазушы, 2002.- 128 б.-(Мектеп кітапханасы)

Аманжолов Қ. Екі томдық шығармалар жинағы. 2-том. Аудармалар, драмалық шығармалар / Аманжолов Қ.; құраст. Д. Аманжолова.- Алматы: ТОО Тенгри, 2001.- 424 б.

Аманжолов Қ. Нұрлы дүние: Таңдамалы өлеңдер мен поэмалар.- Алматы: Жазушы, 1991.- 329 б.

Аманжолов Қ. Өлеңдер. /Құраст. С.Дәуітов.- Алматы: Мектеп, 1985.- 162 б.

*****

Аманжолов Қ. Абдолла ақын туралы аңыз: [Өлеңдер] // Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.- N8.-10-13 б.

Аманжолов Қ. Аманжол-Рақымжанның Қасымымын: Өлеңдер // Қарқаралы.- 1991.- №2.- 46-50, 65-67 б.

Аманжолов Қ.Р. Бүгін майдың отыз бірі: [Жауынгер  дәптерінен] // Орт.Қазақстан.- 2001.- 8 қыркүйек, Қарқаралы.- 2001.- 8  қыркүйек

Аманжолов Қ. Балалық шақтан бір елес: Өлең // Қазақ әдебиеті.- 1991.- 5 шілде

Аманжолов Қ. «Достарым, бір ағам бар Тайжан атты…»: Өлең // Орт.Қазақстан.- 1991.- 25 маусым

Аманжолов Қ.Р. Иса ақынмен кездесу // Орт.Қазақстан.- 2001.- 8   қыркүйек

Аманжолов Қ. Елге хат: Өлең // Қарқаралы.- 1991.- N2.- 3 б.

Аманжолов Қ. Естен қалмас бір оқиға; Бүгін майдың отыз бірі /Жауынгер дәптерінен/ // Орт.Қазақстан.- 1991.- 5 шілде

Аманжолов Қ. Есімде… // Қарқаралы.- 1991.- №2.- 26-35 б.

Аманжолов Қ. Жеңіс дауысы: Өлең // Қазақ әдебиеті.- 1985.- 6 қырк.

Аманжолов Қ. Иса ақынмен соңғы кездесу // Орт.Қазақстан.- 1991.- 5 шілде

Аманжолв Қ. «Қара көз, қиылған қас, жазық маңдай…»: Өлең // Қазақ әдебиеті- 1991.- 8 наур.

Аманжолов Қ. Қасыммын, сол баяғы бір Қасыммын //Лениншіл жас.- 1988.- 20-22 шілде

Аманжолов Қ. Өзім туралы; Қазақстан; Сарыарқа; Қарағанды т.б өлеңдері // Орт.Қазақстан.- 1991.- 5 шілде

Аманжолов Қ. Сәскеде сансыз көкек сұңқылдаған: Өлең // Қазақ әдебиеті.- 1985.- 26 шілде

Аманжолов Қ. Туған жер; Өзім туралы: /Өлеңдер/ // Қарқаралы.- 1991.-№2.- 10-13, 18-25 б.

Аманжол Қ. Көз алдымда көк қаршыға // Жұлдыз.- 2001.- N11.-45-47 б.

Аманжолов К.  Өзім туралы: Дастан / Аманжолов К. // Жұлдыз.- 2001.- N9.3-4 б.

Аманжолов Қ. Шер батса кім іздемес туған елін... немесе Мағжанның бір өлеңі жайлы // Жас Алаш.- 2000.- 19 қазан.

Қ.Аманжоловтың шығармашылығы туралы:

Айнабеков М., Ермекбаев Т. «Дабылдатып еді бір дүние»: /Қ.Аманжоловтың 80 ж-қ тойынан репортаж/ // Орт.Қазақстан.- 1991.-30 қазан

Ақсұңқарұлы С. Қазақтың Қасымы - ғаламның жасына немесе ақын туралы сөз: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл// Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.- N8.-3-9 б.

Ақсұңқарұлы С. Қасым туралы сөз // Орт.Қазақстан.- 1991.- 5 шілде, Қарқаралы.- 2001.- 8 қыркүйек

Ақсұңқарұлы С. Қасымның ғасыры басталды: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл / Ақсұңқарұлы, С. // Орт.Қазақстан.- 2001.- 20 қаңтар

Ақсұңқарұлы С. Қасымның тойы қалай өтсе ғанибет болар еді?: [Облыс әкімінің назарына] // Орт.Қазақстан.- 2001.- 2 маусым

Ақсұңқарұлы С. Менің Қасымым: [Қ.Аманжолов туралы эссе] // Орт.Қазақстан.- 2001.- 8 қыркүйек

Ақшолақов Т. Көркем шығарманың эстетикалық табиғаты.- Алматы: Ғылым, 2001.- 338 б.

Ақын құрметіне // Орт.Қазақстан.- 1991.- 25 сәуір

Аманжолв Қасым // Қарағанды.Қарағанды облысы. Энциклопедия.- Алматы, 1990.-101 б.

Аманжолв Қасым //Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин, 2006. - 120 б.

Аманжолв Қасым //Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық, 2004. - 389 б.

Аманжолов Қасым //Қазақстан жазушылары: анықтамалық : 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер, 2009. - 27 б.

Аманжолова Д. Ақын Қасымның махаббаты: Қасым Аманжоловтың жары Сақыпжамал туралы //Қазақ әдебиеті.- 2006.- 14 шілде (N28).- 6-7 б, Орт.Қазақстан.- 2006.- 22 шілде.-7 б.

Аманжолова Д. Дауылпаз ақын: /Қ.Аманжолов туралы/ // Орт.Қазақстан.- 1981.- 16 қаңт.

Аманжолова Д.  Елім деп соққан жүрегі / Аманжолова  Д. // Егемен Қазақстан.- 2001.- 12 қазан.-5 б., Қазақстан сарбазы.- 2001.- 19 қазан.-8 б.

Аманжолұлы Қ. Қасым мен Сырыбай: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 1 тамыз

Амантай А. Қасым атама // Орт.Қазақстан.- 2003.- 4 желтоқсан.-8 б.

Асауов Д. Поэзия кеші: мәдени хабар // Орт.Қазақстан.- 2006.- 30 қараша.-12 б.

Асқаров Қ. Ақындар деген өзгеше халық: Өлеңдер // Азия Транзит.- Қарағанды, 2002.- N1.-7-8 б.

Ахметова М. Дауылпаз ақын күндері жалғасуда // Қарқаралы.- 2001.- 28 шілде

Аязбаева А. Қасым Аманжоловтың "Өзім туралы" өлеңі// Қазақ тілі мен әдебиеті.- 2007.- № 3. -  26-28 б.

Әбдірахманова Т. Қасым Аманжоловтың поэтикасы.- Алматы: Ғылым, 1976.- 296 б.

Әбдіхалықов Ә. Ақын бақыты // Орт.Қазақстан.- 1986.- 20 желт.

Әдеби Қарағанды: Библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова.- Қарағанды: б.ж., 2000.- 89  б.-(Облыстық кітапхана-өлкетану орталығы)

Әділбекова Т. Ақиық ақын сүйген туған жер: /Қ.Аманжоловқа арналған сөз/ // Қазақ тілі мен әдебиеті.- 1991.- №8.- 27-30 б.

Әзімханов Ж. Аққора ақиық ақынын ардақтап еді:  Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 8 қыркүйек

Әзімханов Ж.  Ақын туысқандарымен кездесу: естелік // Қарқаралы.- 2001.- 8 қыркүйек

Әлиманов Ж. Ақынның ата тегін таратсақ… // Орт.Қазақстан.- 1991.- 18 мамыр

Әлімбай М.  Өртке тиген дауылдай // Парасат.- Алматы, 2001.- N9.-20-23 б.

Әлімбеков Қ. «Өзге емес өзім айтам өз жайымды…» // Өркен.- 1991.- 6 шілде

Әлімқұлов Т. Заманның жеңіл ауыз жетелмені: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл //Орт. Қазақстан.- 2001.- 8 қыркүйек., Сарыарқа.- Жезқазған, 2001.- 14 қыркүйек

Әрінова М. Мұқалмас мұра // Орт.Қазақстан.- 1991.- 1 мамыр

Байзақов И. Бәрің өтірік жазасыңдар және  сатқынсыңдар: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 8 қыркүйек

Балқыбек Ә. "Ей, Тәкаппар дүние! Маған да бір  қарашы!": Қасым Аманжолов - 90 жыл // Қазақ әдебиеті.- 2001.- 14 қыркүйек(N37).-3 б.

Бектұров Ж. Өмірді мадақтап..: /Қ.Аманжоловтың туғанына 80 жыл толуына/ // Орт.Қазақстан.- 1991.- 4, 7, 11, 14 маус.

Бегман Қ. Қасымдар осал болмаған //Егемен Қазақстан.- 2001.- 12 қазан.-4 б.

Бегманов Қ. Қасым Аманжолов жайлы жырлар // Қазақ әдебиеті.- 2001.- 12 қазан.-9 б.

Бегманов Қ. Сағыныш: Жыр кітабы.- Өлке: Алматы, 2001.- 96 б.-(Отырар кітапханасы)

Бексейіт С. Қасым Аманжолов көшесінде туған ой: Өлең // Орт.Қазақстан.- 2001.- 13 қазан

Бекхожин Қ. Сегіз қырлы, бір сырлы // Өлең өткелдері.- Алматы, 1986.- 97-103 б.

Бердібаев А. Ақын мұраты кітапта: /Р.Бердібаев Гүлейшаның бұлбұлдары/- Алматы: Жазушы, 1970.- 143 б.

Бөдешұлы Ж. Ақындық та бір майдан..: Өлеңдер // Орт.Қазақстан.- 2001.- 27 қазан

Ерғобеков Қ. Майданнан келген хат: Қасымның бір өлеңі хақында // Соц.Қазақстан.- 1988.- 21 ақпан

Дәуітұлы С. Қасым ақын: Қасым Аманжолов ақынның шығармашылық творчествосы // Қазақстан ZAMAN.- 2003.- 6 маусым.-14 б.

Досанов,С. Жаңа ғасыр ұлы ақынды танып ал:  Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл //Орт.Қазақстан.- 2001.- 20 қазан

Дүйсебекова А. Қ. Аманжолов шығармашылығы Тәкен сынында // Қазақ тілі мен әдебиеті.- 2005.- N8.-63-71 б.

"Дүниеге келер әлі талай Қасым": // Қарқаралы.- 2001.- 14 мамыр

Дүниеге келер әліталай Қасым... / ред. Шанаева Н.Ы.- Қарағанды: ТОО "Арко", 2005.- 101 б.

Ерғалиев Қ. Жалтарыссыз жайсаң еді // Лениншіл жас.- 1991.- 3 шілде

Ерман Ж. Жыр-аманат: үзінді // Егемен Қазақстан.- 2001.- 12 қазан.-4 б.

Жазыбаев М. Қасым Аманжолов жайлы есімдегілер // Қарқаралы.- 1991.- №2.- 68-71 б.

Жайлыбай Ғ. Нәзір Төреқұлов атындағы Республикалық жыр мүшайрасы // Жұлдыз.- 2002.- N3.-32-42 б.

Жақыпов Қ. «Қанатын бер қыран құстың…» // Орт.Қазақстан.-1991.- 4 шілде

Жақыпханова Г. Елеулі ізі бар азамат: жақсының жүзі жарқын // Қарқаралы.- 2006.- 23 желтоқсан.-4 б.

Жанғожин А. Ақын тойы басталды: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 8 қыркүйек

Жәнелұлы О. "Азаттық" атты жырымен Ақсұңқарұлы шықты атойлап // Орт.Қазақстан.- 2001.- 17 қазан

Жәнібеков Ө. Қазақ өлеңінің бәйтерегі // Егеменді Қазақстан.- 1991.- 13 шілде

Женісұлы Е. Дариға Қасымқызы: Менің естелігім // Жас Алаш.- 2001.- 17 шілде.-5 б.

Жетібаева Б. Қала төлқұжатындағы есімдер: Қасым  Аманжолов: Жезқазған қаласына - 50 жыл // Сарыарқа.- Жезқазған, 2004.- 28 қаңтар

Жойқынбектегі Қ. Қасым қадірлеген өрелі ақын: Қ.Мұқышевтың туғанына-80 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 23 мамыр

Жұмағазиев С. "Сонау бір шетте, сонау үй..." // Орт.Қазақстан.- 2001.- 1 тамыз

Жұмағұл С. Қасым ақындығы Е.Ысмайылов еңбектерінде: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.- N8.-20, 21 б.

Жұмасұлтанов Ә. Ақынның бір өлеңі туралы // Орт.Қазақстан.- 1991.- 4 шілде

Ибраев А. "О, Дариға алтын бесік туған жер": Қасым Аманжолов атындағы 3-аудандық жыр мүшәйрасынан репортаж // Қарқаралы.- 2004.- 14 тамыз. Қарқаралы.- 2005.- N1.-39 б.

Игенберлин Е. Қасым десе, Касымең ағатайым: Қ..Аманжоловтың туғанына 90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 15 тамыз

Иса Қ. Қасыммен сырласу: Өлең // Орт.Қазақстан.- 2001.- 13 қазан

Исмайылов Е. Өмір мен өлең // Ақын және революция.- Алматы, 1983.- 326-377 б.

Кәкішев Т. Қ.Аманжолов және қазақ фольклористикасы // Шалқар.- 1994.- №41

Кәрібаева Б. Қазіргі қазақ әдебиетінің көркемдік даму арналары: Зерттеу.- Астана: Елорда, 2001.- 312 б.

Кәрібаева Б. Қос арыстың асқақтығын аңдасақ //Орт.Қазақстан.-1991.- 21 маусым

Кеңшілікұлы А.Қазақ жырының алдаспаны // Жұлдыз.- 2001.- N9.-6-14 б.

Кеңшілікұлы А. Қарлығаш дәурен.- Алматы: Қаламгер ТЕН, 2003.- 180 б.

Көшімов Ә. Талант қуаты // Орт.Қазақстан.- 1991.- 23 мамыр

Қазақ әдебиеті: Хрестоматия : 11 сыныпқа арналған / Құраст. Ұ.Асылов: Ә. Дайырова, Р. Батталова.- Алматы: Мектеп, 2001.- 256 б.

Қайсенов Қ. Аттас аға // Қазақ әдебиеті.- 1991.- 24 мамыр

Қайсенов Қ. Құлағымда қоңыр үн // Парасат.- Алматы, 2001.- N9.-20 б.

Қайсенов Қ. "Олар да бұл Қасымды бір байқасын..."// Қазақ әдебиеті.- 2001.- 12 қазан.-8   б.

Қайырбеков Ә., Сәулебеков А. Дауылдай өртке тиген…// Лениншіл жас.- 1991.- 13 шілде

Қайырбеков Ғ. Ақын туралы аңыз // Лениншіл жас.- 1991.- 4 шілде; Орт.Қазақстан.- 1991.- 2-3 шілде

Қайырбеков Ғ. Арқаның сағынышты сары белі // Егеменді Қазақстан.-1991.- 13 шілде

Қайырбеков Ғ. Қасымға қайта оралу // Қазақ әдебиеті.- 1991.-29 наур.

Қалиева А. Ақынға арнау // Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.- N8.-22 б.

Қарабек Б. Арайдың арлы нұрындай // Орт.Қазақстан.- 2007.- 29 желтоқсан.-10 б.

Қарабеков Б. Өзіңдей аға өртендім: Өлең // Орт.Қазақстан.- Қарағанды, 2001.- 17 қазан

Қарабеков Б. Шайтанкөл // Орт.Қазақстан.- 2004.- 24 тамыз.-12 б.

Қарағанды облысы. Қарағанды облыс әкімі. Қ.Аманжоловтың 90 жылдығына арналған шараларды даярлау мен өткізу туралы: Қарағанды облысы әкімінің өкімі //Орт.Қазақстан.- 2001.- 23 маусым

Қасым Аманжолов және қазақ әдебиеті мен тіл білімінің өзекті арналары: Қ.Аманжоловтың 90 жылдық мерейтойына арналған республикалық ғылыми-теориялық  конференция материалдары бойынша мақалалар жинағы.- Қарағанды: АРКО, 2001.- б.

Қасым тойында қанат қаққан жұлдыздар: [Өлеңдер] // Қарқаралы.- 2001.- 29 қыркүйек

Қасымжанов М. Мақсатымыз - халыққа қызмет ету: Аудан әкімінің бағдарламасы: ауыл-село проблемасы // Қарқаралы.- 2005.- 20 тамыз.- 1 б.

ҚасымқызыД. Менің естелігім: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 1 қыркүйек

Қашқынбекова Ә. Найзағай мінез жауынгер ақын немесе Қ.Аманжоловтың "Дариға, сол қыз" өлеңі хақында:пікір // Орт.Қазақстан.- 2005.- 9 маусым.-16 б.

Қашқынов Ж. Қасымсың, сол баяғы бір Қасымсың: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 14 шілде

Қирабаев С. Қасым шығармаларын тексті туралы // Қазақ әдебиеті.-1991.- 28 маусым

Қирабаев С. Қыран қанатты ақын: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 21 шілде

Қирабаев С. Өрлеу жолында.- Алматы: Көркем әдебиет баспасы, 1960.- б.

Қирабаев С. Елуінші жылдардың бас кезінде..: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 8 қыркүйек

Қойбағаров Х. Жыр жұлдызы, ақындардың ақиығы: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Қарқаралы.- 2001.- 25 тамыз

Қонарбаева С. Асылын ардақтар елім қайда?: Қ.Аманжоловтың туғанына 80 жыл толуы қарсаңында // Орт.Қазақстан.- 1991.- 1 мамыр

Қонарбаева С. Ән шалқып, күй төгілді аспанымда: [Қ.Аманжоловтың туғанына 80 жыл толуына орай өткен көркемөнерпаздар байқауы] // Орт.Қазақстан.- 1991.- 27 сәуір

Қонарбаева С. Қасым тойының беташары // Орт.Қазақстан.- 1991.- 8 мамыр

Құдышұлы О. Қасымның бабасы // Орт.Қазақстан.- 1991.- 4 шілде

Құрманғалиқызы А. Ұлылықтан тәбәрік алды: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 12 қыркүйек

Ләмбеков С. Қайда екен, қайда..: лирикалық дастан // Қарқаралы.- 1991.- N2.-52-60 б.

Ләмбекұлы С. Қасым туралы: [өлең] // Қарқаралы.- 2001.- 8 қыркүйек

Лекеров Қ. Поэзия қаhарманының әсем әні: Қ.Аманжоловтың туғанына 90 жыл толуы қарсаңында // Орт.Қазақстан.- 2001.- 9 мамыр

Мақатаев М. Қасым солай болмаса... / Мақатаев М. // Жұлдыз.- 2001.- N9.-5 б.

Мақатаев М. Қасым солай болмаса... / Мақатаев М. // Жұлдыз.- 2001.- N9.-4 б.

Мақсұтов Қ. «…Олар да бұл Қасымды бір байқасын…» // Орт.Қазақстан.- 1991.- 1 маусым

Мәкенбайұлы Қ. Батырлаша белдесіп еді; Ұлы Жеңіске - 60 жыл // Орт.Қазақстан.- 2005.- 7 мамыр.-14 б.

Мәуленов С. Ақын жолы // Орт.Қазақстан.- 1981.- 17 қырк.

Мәуленов С. Дара дарын, биік белес: Қ.Аманжоловтың туғанына 80 жыл // Парасат.- 1991.- N10.

Мәуленов С. Жаңғыра беретін жыр: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.- N8.-17, 18 б.

Мәуленов С. Қасым Бакуде: Қ.Аманжоловтың туғанына 80 жыл толу қарсаңында / Мәуленов С. // Замандас.- 1991.- 28 маусым

Мәуленов С. Найзағалы қара бұлт: Қ.Аманжолов қайтыс болған күні туралы // Лениншіл жас.- 1988.- 22 шілде

Медиев Қ. Ақын мәңгілікке бет алды: [Ақын Қ.Аманжоловтың 90 жылдығына арналып Алматыда, республикалық сарайында өткен салтанатта сөйлеген сөзі] // Орт.Қазақстан.- 2001.- 17 қазан

Молдағалиев Т. Қасым ақын - менің кездесе алмай қалған ұстазым // Егемен Қазақстан.- 2001.- 12 қазан.-1 б.

Мұстафа Б. Қаламмен де, қарумен де..: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 25 шілде

Мұстафа Б. Шилі өзен: Әңгіме // Орт.Қазақстан.- 2002.- 1 қаңтар

Мұхтаров А. Сыршыл ақын: (Қасым Аманжолов шығармашылығы хақында) // Қазақ тілі мен әдебиеті.- 2007.- № 4. - 58-62 б.

Мүсірепов Ғ. Майданнан соққан жаңа леп: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.- N8.-16, 17 б.

Нарымбетов Ә. Ақын және табиғат // Дәуір және поэзия.- Алматы.- 1970.- 119 б.

Нарымбетов, Ә. Дәуір және поэзия / Нарымбетов, Ә.- Алматы: Жазушы, 1970.- б.

Нәрешев Р. Қасым оты сөнбейді // Орт.Қазақстан.- 1991.- 12 қаңт., Орт.Қазақстан.- 2001.- 30 маусым

Нәрешев Р. Сағыныш екен сол жылдар..: Қ.Аманжоловтың туғанына - 90 жыл // Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.- N9.-22, 23 б.

Нәрешев Р. Ұмытылмас бейне: Қ.Аманжоловтың туғанына - 90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 25 сәуір, Орт.Қазақстан.- 1991.- 31 мамыр

Нәрешев Р. Ұмытылмас кездесулер: Қ.Аманжоловтың туғанына 80 жыл толуы қарсаңында / Нәрешев Р. // Сарыарқа.- 1991.- 22 мамыр

Нәрешев Р.Ірі тұлға: Қ.Аманжоловтың туғанына 80 жыл толуы қарсаңында // Қарқаралы.- 1991.- 13 сәуір

Нәрешұлы Р. Өмір өткелдері: естеліктер, эсселер мен өлең-жырлар.- Қарағанды, 1994.- 153 б.

Нығыметжанов О. Ақын Қарақаралыда тұрған ба? // Орт.Қазақстан.- 1991.- 27 маусым, Қарқаралы.- 1991.- 29 мамыр

Нысаналы А. Дауылпаз // Егеменді Қазақстан.- 1991.- 5 шілде

"О, Дариға алтын бесік туған жер": [Қ.Аманжолов  атындағы жыр мүшәйра жеңімпаздарының өлеңдері] // Қарқаралы.- 2005.- N1.-39-42 б.

Омарбекова Б. Жырға айналған ғұмыр: [Қ.Аманжоловтың 75 жылдығына арналған әдеби кештен репортаж] // Коммунизм таңы.- 1986.- 25 қазан

Омарбеков М. "Біреуге аспандағы асылымын": Қ.Аманжоловтың туғанына 80 жыл толуы қарсаңында / Омарбеков М. // Коммунизм таңы.- 1990.- 15 қыркүйек

Омарбеков, М. Өз қазағым, өз елім: деректі әңгіме / Омарбеков, М. // Қарқаралы.- 2001.-8 қыркүйек

Омарбеков М. Өртке тиген дауылдай өлеңі бар: Қ.Аманжоловтың  75 жылдығына / Омарбеков М. // Коммунизм таңы.- 1986.- 18 қазан

Омарбеков М. Совхозға Қасым есімі берілді, ал мерей тойға дайындық қалай? / Омарбеков М. // Қарқаралы.- 1991.- 25 мамыр. Орт.Қазақстан.- 1991.- 16 мамыр

Омарбекова Р.Дауылпаз ақынға құрмет // Соц.Қазақстан.-1991.-11 маусым

Омарбекұлы М. Біреуге аспандағы асылымын..:  Қ.Аманжоловтың 90 жылдығына орай Қарқаралыда өткен салтанаттан репортаж / Р.Смағұлов // Қарқаралы.- 2001.-22 қыркүйек

Омарбекұлы М. Жасын ғұмыр - Қасым ғұмыр: Дауылпаз ақын туралы бір толқын үзік ойлар // Орт.Қазақстан.- 2004.- 15 маусым.-5 б.

Омарбекұлы М. Қасым мен Мекебай: Қасым Аманжоловтың туғанына-95 жыл// Орт.Қазақстан.- 2006.- 9 мамыр.-9 б.

Омаров К. Дауылпаз ақын ауылы мерейтойға мұқият әзірленуде: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл// Орт.Қазақстан.- 2001.-11 тамыз

Омаров К. Қасиетті ел, киелі жер // Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.-N8.-27 б.

Омарханов Н. Қарқаралыда Қасымның рухы бар: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 8 қыркүйек

Омарханов Н. Хош келдіңіздер, дауылпаз ақын еліне // Қарқаралы.- 2001.- 8 қыркүйек

Омарханов Н. Шындықтың шырақшысы, ақындардың апостолы: Қ.Аманжоловтың туғанына - 90 жыл // Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.- N9.-25 б.

Оразалин Н. Өмірін өлеңмен өрген // Қазақ әдебиеті.- 2001.- 12 қазан.-8 б.

Орталық Қазақстанның жазушылары: Методикалық - библиографиялық материалдар.- Қарағанды, 1973.- б.

Оспанова М. "Дүниеге келер әлі талай Қасым...": жаңа кітап // Азия Транзит.- Қарағанды, 2005.- N7 (шілде).-33 б.

Өлең-өмір: Сақыпжамал Аманжолованың естелігінен // Егемен Қазақстан.- 2001.- 12 қазан.-5 б.

Өлеңнің отын жаққан Қасым еді: Дауылпаз ақын Қасым Аманжоловтың туғанына 90 жыл // Ана тілі.- 2001.- 20 қыркүйек(N38).-6 б.

Өмір жолдары естеліктерінен: Қ.Аманжоловтың туғанына 80 жыл // Қарқаралы.- 1991.- N2.-72-73 б.

Өмірлік жолдары естеліктерінен // Қарқаралы.- 1991.-№2.-72-73 б.

Өмірзақұлы Ы. Дидарласу // Орт.Қазақстан.- 1991.- 4 шілде

Өр дауысты ғажайып ақын // Қарқаралы.- 1991.- №2.-5,8,9 б.

Попов Ю. Ақын атына байланысты кейбір деректер // Орт.Қазақстан.- 1986.-2 желт.

Райымбекқызы Ж. Ақын ауылындағы кітапхана //Орт.Қазақстан.- 2003.- 13 ақпан.-8 б.

Райымбекқызы Ж. Мүшәйра мәреге жетті // Орт.Қазақстан.- 2002.- 2 қараша.-16 б.

Рамазан Д. Әбдіраштың Жарасқаны: "Соның бәрі -  өлімнен қорыққаннан"...: // Қазақ  әдебиеті.- 2000.- 17 қараша(N46).-4-5б.

Рәш М. Өткен күннен бір үзік: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 8 қыркүйек

Рысбекұлы С. Жауқазын жыр-нәзік сыр: Жыр мүшәйрасынан репортаж / С. Рысбекұлы // Қарқаралы.- Қарқаралы, 2001.- 14 шілде

Сағымбеков Р. Қасым Аманжолов // Орт.Қазақстан.- 1990.- 26 сәуір

Сағымбеков Р. Қарқаралының, қазақтың Қасымы // Қарқаралы.-1991.-№2.- 16,17,41-45 б.

Сағындықов А. «Мен қалған бір атаның ғасырымын…» // Орт.Қазақстан.- 1991.- 25 мамыр

Сауғабаев К. Ұланасу мерейтой: Қ.Аманжоловтың туғанына 80 жыл толуына арналған тойдан репортаж /Б. Мұстафин// Орт.Қазақстан.- 1991.- 11 шілде

Сауғабай К., Мұстафин Б. Ұланасу мерейтой // Орт.Қазақстан.-1991.- 11 шілде

Сәрсенбаев Ә. Нұрлы дүние // Ұстаздар мен тұстастар.-Алматы, 1986.- 125-133 б.

Сейтахмет М. Үмітпен һаққа қарадым..: Жыр дәптерінен // Орт.Қазақстан.- 2003.- 1 ақпан.-13 б.

Сексенұлы С. "Өкінбен мен де бір күн өлемін деп"..: Қ.Аманжоловтың 90 жылдығына орай кеншілердің мәдениет сарайында өткізілген әдеби-сазды кештен репортаж // Орт.Қазақстан.- 2001.- 12 қыркүйек

Сембай М. Алты Алашы Қасымын ардақтады: Қ.Аманжоловтың туғанына - 90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 15 маусым

Сембай М. Қазақ аспанында - Қасым рухы: Қ.Аманжоловтың туғанына - 90 жыл /С.Ақсұңқарұлы // Орт.Қазақстан.- 2001.- 17 қазан

Серімов Е. Сұлу өлең жазған ақын // Орт.Қазақстан.-1991.- 28 маусым, Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.- N8.-19 б.

Смағұлов Ғ. Жыр арқауы - Қарағанды: Қарағанды облысына - 70 жыл // Орт.Қазақстан.- 2002.- 6 ақпан.-8 б.

Смағұлов Ғ. "Жырыммен жеңісті шындадым" // Орт.Қазақстан.- 2002.- 8 мамыр

Смағұлов Р. Дауылпаз ақын асқақтаған күн: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Қарқаралы.- 2001.- 1 қыркүйек

Смағұлов Р. Халқы бар жерде Қасым бар: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Қарқаралы.- 2001.- 27 қазан

Сматай С. Баяғы сол асыл Қасым: Аманжолов Қ. - 90 жыл // Егемен Қазақстан.- 2001.- 12 қазан.-4-5 б., Орт.Қазақстан.- 2001.- 13 қазан

Сүлейменова Н. Ардақ тұтарлық есім // Қарқаралы.-1991.-№2.-74-76 б.

Сүлейменов Р. Беймәлім хаттар // Орт.Қазақстан.-1991.- 5 шілде

Сыздықова Т. Дауылдай өртке тиген: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 4 шілде

Тайтөлеуов Ж. Ақиық ақынның ақырғы әні: [Баллада] // Қарқаралы.- 2001.- 21 шілде

Тайтөлеуов Ж. Құлақта күмбірлейді Қасым әні: той күнгі толғаныс // Орт.Қазақстан.- 2001.- 15 қыркүйек

Тайтөлеуов Ж. Өлмес өмір өлеңі: Баллада // Орт.Қазақстан.-1991.- 8 наур.

Тарбақова Х. Қыран қанатты ақын // Қазақ тілі мен әдебиеті.- 2005.- N 9.-114-118 б.

Тәжібаев Ә. Ақын жауапкершілігі және оның кейінгілерге ықпалы: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.- N8.-18

Темірбеков О. "Тұрлаусыз ғашық - тұл": Абай және Қасым поэзиясындағы махаббат мәселесі // Орт.Қазақстан.- 2006.- 31 қазан.-7 б.

Тиыштыбаев А. Не жетсін тамаша бір түс көргенге: Жыр дәптерінен // Орт.Қазақстан.- 2002.- 31 шілде

Толғанбеков С. Ауылда демократия бола ма: Оқырман ұсынған тақырып // Қарқаралы.- 2000.- 3 маусым

Тұрасың ғасырлармен қатар Қасым // Қарқаралы.- 1991.- N2.-36-40 б.

Тұрғынбеков С. Қасиетті Қасым // Қазақ әдебиеті.-1991.-19 шілде

Тұрсынбаева Р. "Қасым солай болмаса..." // Тәрбие құралы.- 2007.- № 6. - 33-34

Шахарбаев Т. Қасым тойы-поэзия тойы // Қазақ әдебиеті.- 1991.- 29 қараша

Шахмерденов Б. Ақын мерейтойына тартуымыз мол: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2001.- 4 тамыз.; Қарқаралы.- 2001.- 8 қыркүйек

Шахмерденов Б. Ғасыр құдығы: Қ.Аманжоловтың туғанына-90 жыл // Қарқаралы.- 2001.- 18 тамыз

Шәбжантайқызы М. Әдебиет теориясы - көркемсөз ғылымының айнасы: әдістемелік оқу құралы- Көкшетау: Келешек-2030, 2002.- 186 б.

Ыбырайым Б. Ақынды алға апарған арналар // Қазақ тілі мен әдебиеті.- 2005.- N5.-41-46 б.

Ыбырайым Б. Қасым орысша жазған: (Қ.Аманжоловтың орысша жазған өлеңдері туралы) // Парасат.- 2004.- N9.-26-27,29 б.

Ысқақова Х. Ағатайым менің // Орт.Қазақстан.- (90), 1990,91.- 7 мамыр

Ысмайлов Ғ. Өмір мен өлең: [Қ.Аманжоловтың өмірбаяны, ақындық сапары туралы] // Әдебиет жайлы ойлар.- Алматы, 1968.- 214-265 б.

Ысмайлов Е. Әдебиет жайлы ойлар: ақындық өнер мен ақындар туралы - Алматы: Жазушы, 1968.- б

Ысмайлов Е. Қасымның ақындық өмірінен: Естелік // Орт.Қазақстан.-1991.-5 шілде, Орт.Қазақстан.- 2001.- 8 қыркүйек

Әмен Махатұлы Әзиев

Журналист, жазушы, ғалым Әмен Махатұлы Әзиев 1927 жылы 6 маусымда Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданынданындағы бұрынғы «Оян» дейтін ауылда дүниеге келген. Оның балалық шағы, есейіп ер жетуі атақты Сарқұлжа мен қара орманды Кент тауларының маңдарында Жамбыл және Қ.Аманжолов атындағы ауылдардарда өткен. Қарағандыда, Қарқаралыда. Ақтоғайда оқыған. 1950 жылы Қазақстанның мемлекеттік университетін бітіргеннен кейін, республикалық «Лениншіл жас» («Жас алаш») газетінде, Ұлттық ғылым академиясының тіл және әдебиет институтында қызмет істеген. 1952 жылы Қарағандыға ауысып, еңбек жолын облыстық «Советтік Қарағанды» («Орталық Қазақстан») газетінде бастайды. Өндірісті өлке туралы мақала, очерктер жазады. Қатардағы тілшіден редакцияның жауапты хатшысына дейін көтеріліп, 1961 жылдан Қарағанды телевизия студиясының директоры болып қызмет атқарып, журналистік, қаламгерлік өнерін шындайды.  Жазушының «Достық күші», «Құтқару», деген әңгімелері «Жұлдыз» журналына басылды. Милиция өміріне арналған «Алтыншы операция», «Ошаған», «Ар оянасы» очерктері облыстық газетте жарияланды. Бұл очерктер 1965 жылы «Өтелген өкініш» деген атпен жеке кітап болып шықты. Журналист енбегінің күрделі де қым-қуат қиыншлықтарына қарамстан осы жылдары көркем шығармалар жазып, қазақ повесі туралы филология ғылымдрының кандидаты ғылыми дәрежесіне диссертация қорғайды. Кейін ҚарМУ-де, ҚарПТИ-де доцент, профессор міндеттерін атқара жүріп, шығармашылық жолындағы басты еңбегі - Орталық Қазақстанда түсті металлургия өндірісінің пайда болуы және даму тарихын зерттейді. Бұл еңбекке ол өзінің жиырма жылын сарп етеді. Соның лайықты жемісі ретінде қазақ және орыс тілдерінде «Қазыналы Сарыарқа» (1978), «Сокровища Сары-Арки»  (1986) деген құнды монографиялар жариялап, докторлық диссертация жазады, профессор ғылыми атағын алады.

Ә.Әзиевтің әдеби қызметі елуінші жылдардың аяқ шенінде басталды. Жазушы қазақтың ұлттық парасаты, интернационализм және халықтар достығы жайында көп жазды. Ол он бес кітаптың авторы.

Қырық жыл созылған шығармашылық қызметінде Ә.М.Әзиев «Өтелген өкініш» (1965 ж.), «Шапақ» (1968 ж.), «Оянған ар» (1972 ж.), «Шұғыл тапсырма» (1980 ж.) повестері, «Жез таулар» (1977 ж.), «Мыс ошағы» (1980 ж.), «Медный пояс» (1991 ж.), «Жер жарасы» (1994 ж.) романдары, «Есіл ару» пьесасы (1983 ж.), «Қазақ повесі» (1989 ж.) атты монографиялары жарық көрді. Ол әдебиет және тарих ғылымдарымен де жеткілікті айналысты. Көп жылдар студенттерге дәріс оқыды.

1968 жылы «Есіл ару» атты пьесасы Қарағандының облыстық драма театрының сахнасында қойылды.

1997 жылы ол өзінің жетпіс жылдық мерейтойында туған жері Қарқаралыға сапармен келді. Бұл сапарда жазушыға қаланың құрметті азаматы атағы берілді.

Әмен Махатұлы Әзиев 2003 жылы 4 сәуірде қайтыс болды.

Ол тұрған үйге (Бейбітшілік гүлзары, №34) 2003 жылы мемориалдық тақта орнатылды.

Әдебиеттер:

Әзиев Ә. Алатаудан ұшқан ақиық // Елбасына тұғыр болған Сарыарқа = Сарыаркинский взлет Елбасы: [мақала, сұхбат] / Қарағанды облысының әкімдігі; құраст. А. Жанғожин. - Астана: Фолиант, 2014. – 60-78 б.

Әзиев Ә. Алатаудан ұшқан ақиық. - Алматы: Санат, 2001. - 158-174 б.

Әзиев Ә. Арпалыс: әңгіме-хикаяттар және деректі жазбалар / Ә. Әзиев; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2014. - 302 б.

Әзиев Ә. Жез таулар. - Алматы: Жазушы, 1977. - 220 б.

Әзиев Ә. Жер анасы. - Алматы: Рауан, 1994. - 380 б.

Әзиев Ә. Қазақ повесі. - Алматы: Мектеп, 1989. - 224 б.

Әзиев Ә. Қазыналы Сарыарқа. - Алматы: Қазақстан, 1978. - 119 б.

Әзиев Ә. Мыс ошағы. - Алматы: Жазушы, 1988. - 284 б.

Әзиев Ә. Оянған ар. - Алматы: Жазушы, 1972. - 72 б.

Әзиев Ә. Өтелген өкініш: Повесть.- Алматы: Жазушы, 1965.- 124 б.

Әзиев Ә. Ұлы дала ұлағаттары. - Алматы: Санат, 2001. - 344 б.

Әзиев Ә. Шапақ: Повесть.- Алматы: Жазушы, 1968.- 140 б.

Әзиев Ә. Шұғыл тапсырма. - Алматы: Жалын, 1980. - 160 б.

Әзиев Ә. Қазақ повесі: Монография.- Алматы: Мектеп, 1989.- 224 б.

Әзиев Ә. Қазақ повесінің туу кезеңі.- Алматы: Мектеп, 1979.- 22-60 б.

***

Әзиев А. Алғашқы отау // Білім және еңбек.- 1987.- №3.- 30-31 б.

Әзиев А. Әкелер өнегесі-ұрпақтар жолы // Орталық Қазақстан.- 1983.- 14, 15 мамыр

Әзиев А. Ғұлама ғалым қасында // Жұлдыз.- 1986.- №8.- 158-165 б.

Әзиев А. Достық күші: Әңгіме // Жұлдыз.- 1957.- №7.- 68-73 б.

Әзиев А. Суреткерге қойылған үш сұрақ: /Қарағандыға сапарлап келген Ғ.Мұстафинмен дидарласу/ // Орталық Қазақстан.- 1978.- 7 маусым

Әзиев Ә.  Академик Марғұланның мұрасы// Ақиқат.-  2000.- N2.-64-66 б.

Әзиев Ә.  Алтынның сынығы // Таң-Шолпан.- 2001.- N1.-69-77 б.

Әзиев Ә.  Қазақ даласының батыры // Жас Алаш.- 2001.- 24 ақпан

Әзиев Ә.  Ақындық құдірет және көркемдік шеберлік // Орталық Қазақстан.- 2003.- 18 қаңтар.-10 б.

Әзиев Ә.  Алаш туралы құнды еңбек // Орталық Қазақстан.-  2001.-10 қаңтар

Әзиев Ә.  Балқаштағы жылдар: Д.А.Қонаевтың туғанына - 90 жыл // Қазақ әдебиеті.- 2002.- 11 қаңтар(N2).-10 б., Орт.Қазақстан.-2002.-11 қаңтар (N2).-10 б.

Әзиев Ә.  Ғабеңнің күміскөлдегі күндері// Жас   Алаш.- 2001.- 21 маусым.-4 б.

Әзиев Ә. Димекең әдеби кейіпкерге айналды // Орталық Қазақстан.-  2002.- 16 қаңтар

Әзиев Ә.  Қазыналы Балқаш келбеті //  Жұлдыз.- 2003.- N8.-159-167 б.

Әзиев Ә. Лашын құс баласы үшін торға түсер/ М.Б.Алшынбаев (1879-1921) туралы/ // Жас Алаш.- 2000.- 17 желтоқсан

Әзиев Ә. «Абай жолының» екінші кітабы // Советтік Қарағанды.- 1957.- 13 қыркүйек

Әзиев Ә. «Ботагөз» пьесасы туралы бірер сөз // Советтік Қарағанды.- 1955.- 22 қаңтар

Әзиев Ә. «Жайлы» деген сөздің мағынасы жайында // Қазақ әдебиеті.- 1984.- 17 тамыз

Әзиев Ә. «Замандас парасатына» үңілсек // Орталық Қазақстан.- 1978.- 11 маусым

Әзиев Ә. Ағалар жолы–ерлік жолы // Орталық Қазақстан.- 1985.- 8 қаңтар

Әзиев Ә. Академик Әбілқас Сағынов // Егемен Қазақстан.- 1996.- 18 қаңтар

Әзиев Ә. Ақбөпе мен Раушан // Орталық Қазақстан.- 1968.- 21 қыркүйек

Әзиев Ә. Ақын болсаң дана бол // Орталық Қазақстан.- 1982.- 27 сәуір

Әзиев Ә. Ақын поэзия өрінде // Орталық Қазақстан.- 1978.- 16 ақпан

Әзиев Ә. Алғашқы арналар // Орталық Қазақстан.- 1974.- 2, 3 тамыз

Әзиев Ә. Алтыншы операция: Деректі повесть // Советтік Қарағанды.- 1957.- 30 сәуір

Әзиев Ә. Алыстаған уақыт, алыстаған адамдар // Орталық Қазақстан.- 1991.- 1, 2 қазан

Әзиев Ә. Арпалыс жылдары: Үзінді // Орт.Қазақстан.- 1992.- 3, 4, 5 маусым

Әзиев Ә. Асқар тау алыстан көрінеді // Орталық Қазақстан.- 1981.- 23, 24, 25 қазан

Әзиев Ә. Әбділдә Тәжібаев–асқақ тұлғалы суреткер// Орталық Қазақстан.- 1979.- 4 ақпан

Әзиев Ә. Әдебиет ардагерінің әңгімесі // Орталық Қазақстан.- 1983.- 1-6 қазан

Әзиев Ә. Әдебиет ғылымындағы құнарлы еңбек // Орталық Қазақстан.- 1974.- 24 қыркүек

Әзиев Ә. Әдебиетіміздің ұмытылмас есімдері // Орталық Қазақстан.- 1976.- 7 сәуір

Әзиев Ә. Әлемді шарлаған шығарма // Орталық Казақстан.- 1980.- 17 тамыз

Әзиев Ә. Ән мен күйдің Марғұланы: /И.Жақанов-60 жаста/ // Жас Алаш.- 1996.- 25 сәуір

Әзиев Ә. Әсерге белеген әңгімелер // Орталық Қазақстан.- 1975.- 18 ақпан

Әзиев Ә. Бағалы монография:/ // Орталық Қазақстан.- 1970.- 12 сәуір

Әзиев Ә. Балқаш алыбын бауырластар салысқан // Қазақстан коммунисі.-1987.-№10.- 23-25 б.

Әзиев Ә. Балқашқа алғаш келушілер // Білім және еңбек.- 1983.- №11.- 22-26 б.

Әзиев Ә. Бастау бұлақ // Орталық Қазақстан.- 1975.- 25 желтоқман

Әзиев Ә. Баукеңнің Қарағанды сапары: Естелік // Жас Алаш.- 1995.- 5 мамыр

Әзиев Ә. Бауыржан мен Әзілхан: // Қазақ  әдебиеті.- 2000.- 5 мамыр(N18).-3 б.

Әзиев Ә. Бижанның Хасені және Аумасов төре: // Орталық Қазақстан.- 1974.- 12 желтоқсан

Әзиев Ә. Геологтар жорығы // Орталық Қазақстан.- 1975.- 5 қаңтар

Әзиев Ә. Ғабеңнің тағлымы // Орталық Қазақстан.- 1989.- 1, 2, 3, 5 желтоқсан

Әзиев Ә. Ғабиденнің Сарыарқа сапары: Жолжазба // Жалын.- 1990.- №4.- 64-74 б.

Әзиев Ә. Ғалым алпыстың асуында // Орталық Қазақстан.- 1988.- 28 қазан

Әзиев Ә. Дала қызы: Очерк // Советтік Қарағанды.- 1955.- 17 сәуір

Әзиев Ә. Даладағы арпалыс // ОрталықҚазақстан.- 1988.- 14 тамыз

Әзиев Ә. Даламыз төрт түлікке толса екен // Қазақ әдебиеті.- 1995.- 17 қазан

Әзиев Ә. Дәрібай ұрпағы // Қазақ әдебиеті.- 1964.- 5 маусым

Әзиев Ә. Домнада өткен тоғыз жыл // Орталық Қазақстан.- 1996.- 27 шілде

Әзиев Ә. Жақсы сөз жайсаңнан шығады // Орталық Қазақстан.- 1982.- 24 наурыз

Әзиев Ә. Жанр өркені: Зерттеу // Жұлдыз.- 1972.- №3.- 201-205 б.

Әзиев Ә. Жас әдебиетшілер жайын сөз етсек // Советтік Қарағанды.- 1956.- 20 қараша

Әзиев Ә. Жезтаңдай, мен қазақтың Шашубайы!.. // Қазақ әдебиеті.- 1989.- 7 көкек

Әзиев Ә. Жесір келіншек: Романнан үзінді // Қазақстан әйелдері.- 1983.- №8

Әзиев Ә. Зәуре: Очерк // Советтік Қарағанды.- 1954.- 3 наур.

Әзиев Ә. Иллиада мен Одиссей қазақша сөйлейді: /Сын және библиография/ // Орталық Қазақстан.- 1974.- 11 қыркүйек

Әзиев Ә. Кенді атыраптың шежіресі // Орталық Қазақстан.- 1994.- 22 қараша

Әзиев Ә. Көне тайпалар ізімен: Саяхат // Жалын.-1980.-№3.-148-151 б.

Әзиев Ә. Көркемдік құпиясы // Жалын.- 1976.- №5-6.- 118-124 б.

Әзиев Ә. Қазақ поэзиясының көші қайда барады? // Жас Алаш.- 1993.- 2 қазан

Әзиев Ә. Қазына төрінде // Орталық Қазақстан.- 1987.- 11, 12 маусым

Әзиев Ә. Қаламгердің кемел шағы // Орталық Қазақстан.- 1988.- 5 қаңтар

Әзиев Ә. Қаламы мұқалмаған қаламгер // Орталық Қазақстан.- 2000.- 18 қараша

Әзиев Ә. Қанбаққұла: Романнан үзінді // Қазақ әдебиеті.- 1967.- 3 ақпан

Әзиев Ә. Қапастағы боздақтар: Жаңа романнан үзінді // Жас Алаш.- 1994.- 25 тамыз

Әзиев Ә. Қарағанды бассейні және қазақ пролетариаты // Орталық Қазақстан.- 1983.- 3 тамыз

Әзиев Ә. Қарқаралы басында: Очерк // Жұлдыз.- 1982. №3.- 118-123 б.

Әзиев Ә. Қарлығаштар // Жұлдыз.- 1969.- №3.- 144-147 б.

Әзиев Ә. Қарындасқа хат: Көркемсөз // Советтік Қарағанды.- 1955.- 30 шілде

Әзиев Ә Қойлы ауыл // Қазақ әдебиеті. - 1962. - 6 апрель (№ 14). - 4 б.

Әзиев Ә. Құрметті шахтер: Киносценарий // Советтік Қарағанды.- 1956.- 15 шілде

Әзиев Ә. Құтқару: Әңгіме // Жұлдыз.- 1964.- №12.- 82-91 б.

Әзиев Ә. Қысқы арай // Орталық Қазақстан.- 1976.- 31 желтоқсан

Әзиев Ә. Қыспақта: Романнан үзінді // Орт.Қазақстан.- 1989.- 26, 29, 30 шілде, 1, 2, 4, 6 тамыз

Әзиев Ә. Лирикадағы сезім мен сурет // Орталық Қазақстан.- 1981.- 8 сәуір

Әзиев Ә. Майдан сарбаздары-Бауыржан мен Әзілжан// Орт.Қазақстан.- 2000.- 26, 29 сәуір

Әзиев Ә. Мерейім, Сәнияз! Повесть // Жұлдыз.- 1966.- №8.- 45-83 б.

Әзиев Ә. Мұхаң жайында жаңа зерттеу // Орталық Қазақстан.- 1975.- 26 маусым

Әзиев Ә. Мұхтар аға: Естелік // Жұлдыз.- 1995.- №7-8.- 3-5 б.

Әзиев Ә. Мұхтар мен Разық: Естелік // Қазақ әдебиеті.- 1995.- 29 қырк.

Әзиев Ә. Мыс алыбы осылай орнаған: Зерттеу // Қазақстан коммунисі.- 1980.- 160 б.

Әзиев Ә. Мыс жорығы // Орталық Қазақстан.- 1972.- 14 қазан

Әзиев Ә. Мыс заводы: Тарихи зерттеу // Білім және еңбек.- 1985.- №6.- 26-27 б.

Әзиев Ә. Ол бізге асыл аға еді // Орталық Қазақстан.- 1982.- 21 наурыз

Әзиев Ә. От алау ында шыныққан жастық шақ // Егемен Қазақстан.- 2000.- 1 шілде

Әзиев Ә. Отызыншы жылдар прозасындағы табиғат суреттері // Орталық Қазақстан.- 1973.- 21 қаңтар

Әзиев Ә. Өткеннің өшпес тағылымы // Орталық Қазақстан.- 1986.- 24 тамыз

Әзиев Ә. Рудаки, Шоқан және Ыбырай // Орталық Қазақстан.- 1974.- 11 маусым

Әзиев Ә. Сарыағаш суының сұрауы көп // Қазақ елі.- 1996.- 8 наурыз

Әзиев Ә. Сәкен мен Елжас // Орталық Қазақстан.- 1972.- 5 тамыз

Әзиев Ә. Сәкеннің табиғат суреттері // Орталық Қазақстан.- 1970.- 26 қараша

Әзиев Ә. Сәкеңнің “Айша” повесі қалай жазылды? // Орт.Қазақстан.- 1979.- 1 қаңтар

Әзиев Ә. Сурет сыры // Орталық Қазақстан.- 1997.- 28 мамыр

Әзиев Ә. Таң қараңғысында: Әңгіме // Қазақ әдебиеті.- 1981.- 9 қазан

Әзиев Ә. Таң шапағы: Романнан үзінді // Орталық Қазақстан.- 1988.- 19 маусым

Әзиев Ә. Тас сыры: Зерттеу // Жұлдыз.- 1970.- №10.- 131-134 б.

Әзиев Ә. Темірқазық: Тарихи зерттеу // Жұлдыз.- №6.- 90-118 б.

Әзиев Ә. Терең тамырлар: Тарихи зерттеу // Жұлдыз.- 1969.- №3.- 144-147 б.

Әзиев Ә. Тереңге сыйған тамырлар // Орталық Қазақстан.- 1981.- 24 желтоқсан

Әзиев Ә. Тұлпар мен қыран // Білім және еңбек.- 1972.- №6.- 20-24 б.

Әзиев Ә. Тың игерген совхозда: Очерк // Советтік Қарағанды.- 1954.- 3 наурыз

Әзиев Ә. Тістегеннің тісінде кете бере ме? // Жас Алаш.- 1995.- 9 ақпан

Әзиев Ә. Ұлағатты ұстаз, ғұлама ғалым // Орталық Қазақстан.- 1985.- 25 желтоқсан

Әзиев Ә. Шапағатты шұғыла // Орталық Қазақстан.- 1977.- 1 мамыр

Әзиев Ә. Шахтер достығы: Очерк // Советтік Қарағанды.- 1955.- 30 шілде

Әзиев Ә. Шәкәрім туралы Сұлутөрдегі әңгіме // Қазақ әдебиеті.- 1991.- 27 қыркүйек

Әзиев Ә. Шоқан және Манас // Лениншіл жас.- 1972.- 27 қазан

Әзиев Ә. Шұғамен тағы сырласқанда // Орталық Қазақстан.- 1976.- 26 маус.

Әзиев Ә. Шілденің күндерінде // Білім және еңбек.-1974.- №5.- 24-26 б.

Әзиев Ә.Жұлдыздар жылуы // Жас Алаш.- 1993.-16, 21, 23 желтоқсан

Әзиев Ә.Үзілген меруерт // Жұлдыз.- 1989.- №2.- 74-84 б., Орт.Қазақстан.- 1985.- 3, 4, 5 желт.

Ә.Әзиев шығармашылығығы туралы әдебиеттер:

Әдеби Қарағанды: библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова. - Қарағанды: б.ж., 2000. - 89 б.

Әзиев Әмен // Қазақстан жазушылары: ХХ ғасыр. Анықтамалық. – Алматы: «Ана тілі» баспасы ЖШС. 2004 – 49 б.

Әзиев Әмен // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиогр. анықтамалық.- Алматы, 1987.- 69-70 б.

Әзиев Әмен Махатұлы // Қарағанды. Қарағанды облысы. Энциклопедия.- Алматы, Атамұра,2006.- 148 б.

Әзиев Әмен Махатұлы // Қарағанды. Қарағанды облысы. Энциклопедия.- Алматы, 1990.- 117-118 б.

***

Айнабеков М. Достық әзіл // Орталық Қазақстан.- 1968.- 4 желт.

Айтжанова Ж.             Кең далада кең қала // Заман. - 2006. - 10 тамыз. - 3  б.

Алдажаров М. Тағдыр шытырманы // Қазақ әдебиеті.- 1965.- 12 қараша

Алпысұлы С.  Қарағандының құрметтісі // Орталық Қазақстан.- 2003.- 27 қыркүйек.-13 б.

Асанов С. Жол жаңа басталды // Қазақ әдебиеті.- 1970.- 28 ақпан

Бектұров Ж. Өсу жолында: Шолу // Қазақ әдебиеті.- 1967.- 3 ақпан

Бердібаев Р. Өнер мұраты // Қазақ әдебиеті.- 1965.- 17 қыркүйек

Ғалым, жазушы, журналист құрметіне // Орталық Қазақстан. - 2009. - 14 ақпан . - 2 б.

Әмен Әзиев: Некролог// Қазақ әдебиеті.- 2003.- 11 сәуір.-15 б.

Әмен Махатұлы Әзиев// Орталық Қазақстан.- 2003.- 10 сәуір.- 11 б., Қарқаралы.-             2003.- 12 сәуір

Жанғожин А.   Еңбекпен көтерілді ел еңсесі: 50 жылдар / А.Жанғожин, Е.Лұқпан // Орталық Қазақстан.- 2001.-27 маусым

Жанғожин А. Жерлес жазушыға құрмет // Орталық Қазақстан.- 1997.- 21 маусым

Жандаев Ш. Шұғыл тапсырма // Орталық Қазақстан.- 1980.- 17 қазан

Жойқынбеков Қ. Өткен жылдар жаңғырығы // Орталық Қазақстан.- 1983.- 11 желтоқсан

Журналист, ғалым // Орталық Қазақстан.- 1969.- 4 маусым

Иманбеков Т. Адасқан жан арманын тапты: // Лениншіл жас.- 1965.- 17 қыркүйек

Құттықтаймыз! // Қазақ әдебиеті.- 1987.- 5 маусым

Ләмбеков С. Байлық бастауларының сыры // Коммунизм таңы.- 1979.- 19 сәуір

Ләмбеков С. Өтелген өкініш // Коммунизм таңы.- 1965.- 1 тамыз

Майтанов Б. Мұхтар Әуезов және Әмен Әзиев // Қазақ әдебиеті. - 2007. - 20-26 шілде (№29). - 1, 7 б.

Мақаш Д. Сарыарқаның шежірешіл қаламгері // Орталық Қазақстан.- 2002.- 5 маусым

Менің шалқар өрісім // Лениншіл жас.- 1969.- 20 ақпан

Могильницкий В. Туған жерге деген махаббат әлдилеген қаламгер // Орталық Қазастан.- 1997.- 7 маусым

Нұралы С.  Жерлес жазушымызға құрмет // Орталық Қазақстан.- 2003.- 30 қыркүйек.-5 б.

Нұрбеков А. Әсерлі шығарма // Ленин туы.- 1978.- 18 ақпан

Нұршайықов Ә. Жақсы шығармаға жан риза // Орталық Қазақстан.- 2000.- 15 қаңтар

Омарбеков М. Даладағы дүбір // Шұғыла.- 1978.- 7 қаңтар

Омарбеков М. Жер жарасы // Орталық Қазақстан.-1994.- 15 қазан Қарқаралы.- 1994.- 29 қазан

Омарбеков М. Өзгерген өлке өрнектері // Коммунизм таңы.- 1977.- 29 желтоқсан

Рахымжанов Т. Өлке шежіресі // Социалистік Қазақстан.- 1979.- 29 наурыз

Сағынаев О. Шапақ // Орталық Қазақстан.- 1969.- 8 ақпан

Сағындықов А. Жерлесіміздің жаңа романы // Орталық Қазақстан.- 1977.- 30 қыркүйек

Сағындықов А. Шеберлік пен сезім сыры // Орталық Қазақстан.- 1977.- 29 желтоқсан

Садуақасов Т. Жер жарасы жазылар // Орталық Қазақстан.- 1997.- 21 маусым

Сұлтанов Қ. Сарыарқа шежіресі // Орталық Қазақстан.- 1978.- 7 қыркүйек

Сыздықұлы З. Сырға тұнған Сарыарқа // Орталық Қазақстан.- 1986.- 24 қыркүйек

Тайшыбаев З. Тарихи жанр: дәлдік пен шындық // Орт.Қазақстан.- 1983.- 29 қырк.

Тәжібаев Ә. Қазақ поэзиясының көші болашаққа беттеп барады// Жас Алаш.- 1993.- 23 қазан

Тұған жердегі ыстық кездесулер // Қарқаралы.- 1992.- 26 қыркүйек

Тұржанов О. Жазушының ғылыми еңбегі // Орталық Қазақстан.- 1990.- 23 қаңтар

Жазушы, қаламгер Сапарғали Ләмбеков (5 маусым 1936 – 2010)

Жазушы Сапарғали Ләмбеков 1936 жылы 5 маусымда Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданының «Қайнарбұлақ» аулында туған. Бастауыш сыныптарында оқып жүргенде он екі жасында қатты сырқаттанып, екі құлағы естімей қалған. Мектеп бітірген соң, «Қарқаралы» аудандық газет редакциясына қызметке тұрған. С.Ләмбеков қызмет істей жүріп ҚазМУ-дың журналистика факультетіне сырттай оқуға түсіп, оны 1975 жылы бітірген.

С.Ләмбеков көп жыл бойы журналистика мен әдебиет саласында үздіксіз еңбек етіп келе жатқан қаламгер. Оның шығармаларының басты тақырыбы–туған өлкенің бай тарихы, ұлтымыздың мақтанышына айналған кешегі атақты адамдарымыздың өнеге боларлық өмірі туралы. Ол дүлдүл күйші Тәттімбетті, әйгілі әнші, сазгер, сері Мәдиді, ақиық ақын Қасымды, белгілі күрескер Угар (Мұқатай) Жәнібековты, қоғам қайраткері Нығмет Нұрмақовты шалқар қазақ даласына әйгілі еткен қомақты туындылардың авторы.

Әдебиетке балғын шағында-ақ өлеңмен келіп, поэзиялық, прозалық, драмалық жанрларындағы шығармаларды тең ұстаған С.Ләмбековтың республикалық баспалардан «Қарқаралы саздары» атты өлеңдер жинағы, «Қыр қырандары» деген очерктер жинақтары, «Тайталас», «Әке жолы», «Тәттімбет» романдары жарыққа шыққан. Сондай-ақ біраз шығармалары Алматыда басылған жинақтарға енген.

Еңбекқор, талғампаз да тындырымды жазушының қаламынан соңғы жылдары Қарағанды шахтерлерінің өміріне арналған «Қатты қабат», Алаштың айтулы азаматтары туралы сыр шертетін «Арыстар» атты романдары шыққан.

Жазушы-журналист С.Ләмбеков ел құрметіне қапасыз бөленген жан. Ол 1985 жылы «Еңбек ардагері» медалімен, 1986 жылы Қарағанды облыстық Кеңесінің, Қазақстан журналистер одағының, 1987 КСРО Мемлекеттік баспасөз Комитетінің, СОКП Орталық Комитетінің, ВЦСПС-тің, БЛЖКО Орталық Комитеттің құрмет грамотасымен марапатталды.

1990 жылы «Кеңес баспасөзінің үздігі» омырау белгісін алған, 1996 жылы Қазақстан журналистер одағы сыйлығының лауреаты атағына ие болған. «Азаттық құрбаны» дейтін балладасы «Балдырған» журналының бәйгісіне ие болған.

С.Ләмбековтың «Қарқаралы саздары» (Алматы, «Жазушы», 1968 ж.), «Қыр қырандары» очерктер жинағы (Алматы, «Қайнар», 1970 ж.), «Тайталас» (Алматы, «Жалын», 1980 ж.), «Тәттімбет» (Алматы, «Өнер», 1993 ж.), балаларға арналған «Еділбай» (Алматы, «Жалын» 1980 ж.), «Арыстар» дилогиясы (Астана, «Елорда» бірінші кітабы 2000 ж., екінші кітабы 2004 ж.), «Қатты қабат» (Алматы, «Алаш», 2006 ж.), Қарағандыдағы «Арко» баспасынан «Тағдырмен тартыс» ғұмырнамалық хикаясы (2001 ж.), «Туған елдің түтіні» публицистикалық жинағы (2003 ж.), «Сырперне» өлеңдер жинағы (2004 ж.) «Қарқаралы» (2011), «Тағдыр мен талай» «2014) жарық көрген.

Әдебиеттер:

Ләмбеков С. Әке жолы: роман. - Алматы : Жазушы, 1984. - 190 б.

Ләмбеков С. Қарқаралы саздары: өлеңдер мен поэма. - Алматы : Жазушы, 1968. - 70 б.

Ләмбеков С. Тайталас: роман. - Алматы : Жалын, 1980. - 232 б.

Ләмбеков С. Тәттімбет: хикаят. - Алматы: Өнер, 1993. - 270 б.

Ләмбекұлы С. Алапай мен талапай. - Астана: Фолиант, 2008. - 354 б.

Ләмбекұлы С. Арыстар. - Астана : Елорда, 2000. - 368 б.

Ләмбекұлы С. Қарқаралы: энциклопедия. - Астана : Фолиант, 2011. - 273 б.

Ләмбекұлы С. Қатты қабат. - Алматы : Алаш, 2006. - 248 б.

Ләмбекұлы С. Сырперне. - Қарағанды : ТОО"Арко", 2004. - 55 б.

Ләмбекұлы С. Тағдыр мен талай: роман-эссе; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2014. - 476 б. - (Сарыарқа кітапханасы).

Ләмбекұлы С. Тағдырмен тартыс. - Қарағанды : Арко, 2001. - 208 б.

Ләмбекұлы С. Туған елдің түтіні. - Қарағанды : Арко, 2003. - 220 б.

***

Ләмбеков С. Абай еліне сапар: Жолжазба //Орталық Қазақстан.-1996.- 1 қазан

Ләмбеков С. Ауа толқындарына саяхат: Рецензия // Коммунизм таңы.- 1979.- 26 мамыр

Ләмбеков С. Аяулы әнші: М.Бәпиұлының туғанына 100 жыл толуы қарсаңында // Коммунизм таңы.- Қарқаралы, 1979.- 7 апрель

Ләмбеков С. Бозторғай белбеуі: Әңгіме // Коммунизм таңы.-1980.- 30 қыркүйек

Ләмбеков С. Көрікті өлке өрнектері: / Ю.Поповтың «Қарқаралы» атты кітабына сын/// Орт.Қазақстан.- 1982.- 14 мамыр

Ләмбеков С. Қайтқанда: Деректі әңгіме // Ленин туы.- 1989.- 22 маусым

Ләмбеков С. «Қаракесек»: Поэмадан үзінді: М.Бәпиұлының туғанына 110 жыл толуына // Ленин туы.- 1989.- 29 шілде

Ләмбеков С. Қарқаралы ғажайыптары: /Ю.Поповтың кітабына қысқаша пікір/ // Коммунизм таңы.- 1982.- 30 наурыз

Ләмбеков С. Қарқаралы // Орталық Қазақстан.- 1992.-21 қазан.

Ләмбеков С. Құлақсыз ғұмыр: Бастан кешкендер // Балқантау.-1996.-11 мамыр

Ләмбеков С. Мен бір жан...: Деректі әңгіме // Орталық Қазақстан.-1989.- 1,9,12,13 шілде

Ләмбеков С. Омбыдағы ұшырасу: /Ш.Уәлиханов туралы/ // Орт.Қазақстан.-1989.-6 қаңтар

Ләмбеков С. Ұйғарым: Деректі повестен үзінді // Коммунизм таңы.-1981.-26 қырк.

Ләмбеков С. Ұядан ұшарда // Ленин туы.- 1989.- 27 мамыр

Ләмбекұлы С. Ақжанның арашасы // Орталық Қазақстан.- 2005.- 20, 22 қаңтар.-10 б.

Ләмбекұлы С. Арқадағы атақты думан-базар // Қарқаралы.- 1999.- N1-2.-14-17 б.

Ләмбекұлы С. Беу, қазекем // Азия Транзит.- 2000.- №2 (мамыр).- 18 б.

Ләмбекұлы С. Ғасыр саңлағы: Тоқтар туралы толғау// Азия Транзит.- 2004.- N6, N8,N9.-34-37 б.

Ләмбекұлы С. Жәкеңнiң жетектеуiмен жеттiк: Жайық Бектұровтың туғанына - 90 жыл // Азия Транзит.- 2002.- N4.-41-43 б.

Ләмбекұлы С. Келді шақ жырдың шоғын үрлей-туғын: Ақындардың сырттай айтысы // Орталық Қазақстан.- 1978.- 20 тамыз

Ләмбекұлы С. Қазақ халқының досы: Этнограф, саяхатшы Г.Н.Потанин туралы // Орталық Қазақстан.- 2001.- 3 ақпан. Сана.- 2000.- 17, 24 тамыз (N31, 32).-4 б.

Ләмбекұлы С. Қажырлы қаламгер: жазушы Сапарғали Ләмбековпен сұхбат /сұхбаттасқан С.Мұғалімжан // Азия транзит.- Қарағaнды, 2006.- N6(маусым).-3-10 б.

Ләмбекұлы С. Қайран қазекем // Орталық Қазақстан.- 1992.- 21 наурыз

Ләмбекұлы С. Қайран намыс, қалдың алыс: Ойтолғақ// Азия Транзит.- 2004.- N2.-46-48 б.

Ләмбекұлы С. Қамқоршы: Г.Н.Потаниннің туғанына 160 жыл толуына орай // Қарқаралы.- 1995.- 2 желтоқсан

Ләмбекұлы С. Қасым туралы // Қарқаралы.- 2001.-8 қыркүйек

Ләмбекұлы С. Қарқаралы қыраны // Азия Транзит.- 2003.- N5, N6.-9-11 б.

Ләмбекұлы С. Ой орамдары: Ұлағат // Азия Транзит.- 2002.- N9.-38 б.

Ләмбекұлы С. Тағдырмен тартыс // Қарқаралы.- 1996.- 4,11,18 мамыр

Ләмбекұлы С. Шымыр жырдың шеберi: Халық ақыны Ғ.Игенсартовтың туғанына 100 жыл толуына // Орталық Қазақстан.- 2002.- 14 қыркүйек.-9 б.

С.Ләмбековтың шығармашылығы туралы:

Әдеби Қарағанды: Библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова.- Қарағанды: б.ж., 2000.- 89 б.-(Облыстық кітапхана-өлкетану орталығы)

Ләмбеков Сапарғали //Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық. – Алматы: Ана тілі, 2004. - 389 б.

Ләмбеков Сапарғали /Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. Р.Н. Нұрғалиев. - Алматы: Қаз.сов.энцикл., 1990. - 370 б.

Ләмбекұлы Сапарғали //Қазақстан жазушылары: анықтамалық: 75 жыл / құраст. С. – Алматы: Қамшыгер, 2009. - 252 б.

***

«Арыстар» жарыққы шықты // Орталық Қазақстан.- 2001.-19 мамыр

«Арыстар» романының тұсауы кесiлдi // Орталық Қазақстан.- 2002.- 5 маусым

Асқарова Н. Халқына қаламмен қызмет еткен // Қарқаралы.-1996.-22 маусым

Атыңнан айналайын Қарқаралы // Қарқаралы.- 1999.- N3-4.-34-39 б.

Әбдіқалықұлы Ә. «Тәттімбет» хикаяты хақында // Балқантау-1996.- 7 қырк.

Әрiнқызы М. Толымды туынды // Орталық Қазақстан.- 2002.- 13 шiлде

Бақтиярұлы Б. Досқа тағзым // Қарқаралы. - 2011. - 29 қазан (№ 85/86). - 6 б.

Бейсенова Б. Туған жер жыршысы // Қарқаралы.- 1996.- 1 маусым

Досжан Д. Арыстар туралы толық кітап // Орт.Қазақстан.- Қарағaнды, 2006.- 23 мамыр.-7 б.

Есеева Б. Әкеме деген сағыныш // Қарқаралы.- 2006.- 25 ақпан.-5 б.

Жақыпов Ғ. Асылымызды ардақтайық // Қарқаралы.- 1996.- 25 мамыр

Қанапияұлы Ә. Жазушымыз құрметке әбден лайық // Қарқаралы.- 1999.- 16 желт.

Қарағанды облысы. Қарқаралы аудан әкімі. Қарқаралы қаласы Аудан әкімінің «Алғыс хатымен» марапаттау туралы: Қарқаралы аудан әкімінің өкімі // Қарқаралы.- 2006.- 4 ақпан.- 1 б.

Қарқаралыға хат: жазушы С.Ләмбекұлына жазылған хаттар // Қарқаралы. - 1996. - № 11/12. - 16-18 б.

Қожақызы Н. Халық құрметіне бөленген қаламгер // Қарқаралы.- 1996.- 6 шілде.- 2 б.

Қойбағаров Х. Бала шақтан-болашаққа // Қарқаралы.- 1996.- 1 маусым

Қырғазалин А. Биік белес // Қарқаралы.- 1996.- 15 маусым

Мақсымұлы М. Қаланың көркі – халықтың бейнесі: С.Ләмбековпен сұхбат // Қарқаралы.- 1994.- 21 мамыр

Мәлік С. Мүмкін бе оның құдіретіне табынбау?! // Орталық Қазақстан. - 2012. - 20 желт. (№ 215/216). - 8 б.

Мұртаза Ш. Қарқаралыға хат // Қарқаралы.-1996.-N11-12.-16 б.

Мұсабеков Е. Арқа төрінің төлқұжаты // Орталық Қазақстан. - 2013. - 20 сәуір (№ 62/63). - 8 б.

Несіп С. Ақ қағаз – айнымас серігім: С.Ләмбековпен сұхбат // Қарқаралы.- 1998.- 10 қазан

Омарбеков М. Қайратын қанат еткен қаламына // Коммунизм таңы.- 1986.- 5 маусым, Орталық Қазақстан.- 2004.- 19 тамыз.-8 б, Қарқаралы.- 2004.-24 шiлде

Омарбеков М. Тұғыры биік талант // Балқантау.- 1996.- 13 шілде

Омарбекұлы М. "Арыстардың" екiншi томы шықты // Қарқаралы.- 2005.- 5 ақпан.-3 б.

Омарбекұлы М. Iрi жазушының iргелi туындысы // Қарқаралы.- 2002.- 18 мамыр

Омарбекұлы М. Асылды тот баспайды // Қарқаралы.- 2006.- 26 қаңтар.-5 б.

Омарбекұлы М. Ұлан даланың ұлы күйшісі туралы С.Ләмбекұлының хикаяты хақында // Балқантау.- Егіндібұлақ, 1995.- 12 сәуір

Пазылов Ә. Әдеби-сазды кеш // Орталық Қазақстан.- 2006.- 24 қазан

Сағымбеков М. Ел тарихын зерделейдi // Орталық Қазақстан.- 2003.- 22 шiлде.-7 б. Қарқаралы.- 2003.- 1 мамыр

Сапарғали Ләмбекұлы // Орталық Қазақстан. - 2010. - 25 қараша (№ 193). - 5 б.

Сапарғали Ләмбекұлы туралы қаламгерлер лебіздері // Азия транзит.- Қарағaнды, 2006.- N6(маусым).-9-11 б.

Семқұл Б. Ақын, журналист, жазушы тойы // Балқантау.- 1996.- 6 шілде

Семқұлтегі Б. Тәттімбетті танытқан туынды // Орталық Қазақстан.-1994.- 24 желт.

Серхан М. Қарқаралының Сапыкеңі // Қарқаралы. - 2011. - 29 қазан (№ 85/86). - 6 б.

Смағұлов Р. «Тәттімбеттің» жаңа басылымы // Қарқаралы. - 2010. - 23 қазан (№ 85/86). - 6 б.

Смағұлов Р. Ауыл тағдырын арқау еткен // Қарқаралы. - 2008. - 26 шілде (№ 59/60). - 7 б.

Телпекбаева С. «Қатты қабат» романының тұсаукесері // Орталық Қазақстан.- 2007.- 17 мамыр.-6 б.

Тереңге тамыр тартқан талант // Қарқаралы.- 1996.- N11-12.- 16,17 б.

Халық құрметіне бөленген қаламгер // Қарқаралы.-1996.-6 шілде

Шолақаев Ж. Қыз мінезді, қылыштай өткір қаламгер // Орталық Қазақстан.- 2006.- 2 қыркүйек.-16 б.

Шүменова Г. Бұл - бiлместiк пе, жауапсыздық па? // Орталық Қазақстан.- 2002.- 21 шiлде

Ыдырысов Д. Асылын ардақтаған жиын // Қарқаралы. - 2011. - 12 қараша (№ 89/90). - 4 б.

Ақын Әбжан Омарбаев (1913 – 1981)

Әбжан Омарбаев 1913 жылы Қарағанды облысының Қарқаралы ауданында қарасты Ленин атындағы колхозда туған. Қарқаралы қаласындағы колхозшы жастар мектебін бітірген. 1930 жылдардан бастап баспасөз орындарында – «Еңбек майданы», «Қарағанды пролетариаты», «Большевиктік жол», «Қарағанды комсомолы», «Балқаш жұмысшысы» газеттерінің редакцияларында әр түрлі жұмыстар атқарған.

Ұлы Отан соғысының отты жылдарында заводта жұмыс істейді, бригадир болады. Соғыстан кейінгі жылдары «Социалистік Қарағанды» газетінің Қарқаралы ауданы бойынша меншікті тілшісі болып істейді. Өмірінің соңғы жылдарында Қарқаралы аудандық «Октябрь туы» газетінің редакциясында бөлім меңгерушісі қызметін атқарады.

Жоғалған жер», «Балқаш жұмысшысы» газетінде, «Қоңырат туралы жыр» (поэмалар, 1945-1946) және «Біздің цехтың адамдар» повесі 1962 жылы «Орталық Қазақстан» газетінде жарияланған. 1969 жылы «Кәрлен кесе» атты әңгімелер жинағы «Жазушы» баспасынан шыққан.

Ә.Омарбаев 1938 жылдан КПСС мүшесі. Ол «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы ерлік еңбегі үшін» медалімен марапатталды.

1981 жылы қайтыс болған.

Ә.Омарбаев шығармалары:

Омарбаев Ә. Аюкенім: Әзіл-әңгіме // Жұлдыз. – 1961. - №8. – 121 б.

Омарбаев Ә. Біздің цехтың адамдары: Повесть // Орт. Қазақстан. – 1962. – 3,4,5 қыркүйек

Омарбаев Ә. Кәрлен кесе: Әңгімелер мен повесть. – Алматы: Жазушы, 1968. – 144 б.

Омарбаев Ә. Медсестра // Қазақстан әйелдері. – 1966. - №3. – 28 б.

Ә.Омарбаев шығармашылығы туралы:

Ақсұңқарұлы С. Тұлғасы көп елдің тұрпаты биік: Көкейкесті  // Орт.Қазақстан.- 2003.- 30 қазан.-6 б.

Бақтыбаев Ә. Әбжекең осындай азамат: Сатирик-жазушы Әбжан Омарбаевтың туғанына 90 жыл // Қарқаралы.- 2003.- 1 қараша

Жанысбай С. Шымшыма сөздің шабандозы: Жазушы Әбжан Омарбаевтың туғанына - 90 жыл  // Орт.Қазақстан.- 2003.- 8 қараша.-16 б.

Лұқпан Е.  Ғабиденнен Ғаббасқа дейін: Орталық Қазақстан  75 жыл // Орт.Қазақстан.-2006.- 2,9,10,12,19,26,30 қыркүйек.-3 б.

Омарбаев Әбжан // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиогр. анықтамалық. – Алматы, 1987. – 468 б.и

Омарбаев Әбжан // «Қазақстан жазушылары: ХХ ғасыр». Анықтамалық. – Алматы: «Ана тілі» баспасы ЖШС. 2004- 238 б.

Омарбаев Әбжан. Қарағанды. Қарағанды облысы: Энцклопедия. – Алматы: Атамұра, 2006.- 430 б.

Омарбекұлы М.  Бастан кешкен баз бір сәттер // Қарқаралы.- 2001.- 12 мамыр 9 маусым

Омарбекұлы М. Бастан кешкен баз бір сәттер: 2.Қарқарлыдағы классик жазушы кім //Орт.Қазақстан.- 2000.- 13 қыркүйек

Омарбекұлы М.  Шанышпа тілдің шабындозы: Сатирик-жазушы Әбжан Омарбаевтың туғанына 90 жыл // Орт.Қазақстан.-Қарағанды, 2003.- 2 тамыз.-8 б.. Қарқаралы.- 2003.- 19 шілде

Рақымбайқызы Н. Аудандық кiтапханадағы ауқымды шаралар // Қарқаралы.- 2000.-13 мамыр.

Тайтөлеуов Ж.  Туған жерін түлеткендер: Өлеңдер // Орт.Қазақстан.-2004.- 7 ақпан.-14 б.

Ыбыраев Ш. Ұстаз ағалар // Балқаш өңірi.- 2001.-8 тамыз.

Жазушы Қапан Сатыбалдин (25 желтоқсан 1917 – 1969)

Қапан Сатыбалдин 1917 жылы 25 желтоқсанда Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданында туған. Ол балалар үйі жанындағы мектепте және Тау-кен өнеркәсібі училищесінде оқып білім алған. Одан кейін Алматыдағы Абай педагогика институтында, Москвадаға кинематография институтында оқыған. Қазақстан Жазушылар одағының жас жазушылар секциясын басқарды, республикалық газеттердің редакцияларында және Қазақ ССР кинематорграфия комитетінде қызмет істеді. Кезінде Жамбылдың әдеби секретары болды. 1943-1944 жылдары соғыс майданында «Совет жауынгері» газетінде қызмет етті. «Қазақфильм» студиясында директордың орынбасары, «Жұлдыз» журналында Бас редактордың орынбасары, «Қазақ әдбиеті» газетінің Бас редакторы, біраз уақыт Қазақстан Жазушылар одағының хатшысы болған.

Қ.Сатыбалдиннің әдеби қызметі 1936 жылы басталды. Оның бұл кездердегі күнделікті тақырыптарға жазған өлеңдері «Социалистік Қазақстан» газетінің бетінде басыла бастады.

1938 жылы оның «Мен жырлаймын» деген атпен бірінші өлеңдер жинағы шықты. Ол келесі жылы «Венецияның кегі», «Ағылшын сыр» поэмаларын жазды, соңғы поэмасы комсомолдың 20 жылдық мерекесіне арналған республикалық конкурста бәйге алды.

1940 жылы «Айдан тамған жас», «Махаббат» поэмаларын жазды. Ұлы Отан соғысы жылдарында ол өлеңдер, очерктер жазып, олар республикалық және майдандық газеттерде жиі басылып тұрды. 1945 жылы Кеңес Одағының Батыры Әлия Молдағұловаға арналған поэмасы басылып шықты.

Ол бірқатар драмалық шығармалардың да авторы. Киносценарийлер де жазған, Қ.Сатыбалдиннің сценарийлері бойынша көркем және деректі фильмдер түсірілген.

Қ.Сатыбалдин И.А.Крыловтың мысалдарын, Н.А.Некрасовтың поэмасын, Н.Гулианың повесін, Горбатовтың пьесасын және туысқан республикалардың ақындарының өлеңдерін қазақ тіліне аудару саласына да көп еңбек етті.

Қ.Сатыбалдин өз шығармашылығында қазақ халқының басынан кешкен тарихи-революцияны бейнелеуге тырысты, ұрпақтар сабақтастығын және қазақ даласында болып өткен әлеуметтік өзгерістердің тарихи мәнін көрсетті.

Қ.Сатыбалдинннің 1975 жылы «Жазушы» баспасынан 4 томдық таңдамалы шығармалары жарық көрді. Алматыдағы өзі тұрған үйдің қабырғасына ескерткіш тақта қойылды. Қарағандыда бір көшенін аты берілді.

Жазушының 100 жылдық мерейтойы қарсаңында 2017 жылы 16 қараша күні Қарағанды облыстық Н.В.Гоголь атындағы әмбебеп ғылыми кітапханасында Мәскеу қаласында тұратын жазушының қызы Наркес Қапанқызы Сатыбалдина арнайы қонақта болды.

Әдебиеттер:

Сатыбалдин Қ. Болашақ: Өлеңдер // Дауылпаз жырлар.- Алматы, 1987.- 296-304 б.

Сатыбалдин Қ. Қараторғай: Повестер мен әңгімелер.- Алматы, 1968.- 362 б.

Сатыбалдин Қ.   Қараторғай: Повестер мен әңгімелер.- Алматы: Жазушы, 1998.- б.

Сатыбалдин Қ. Таңдамалы шығармалар. Төрт томдық.- Алматы: Жазушы

Т. 1: Өлеңдер мен поэмалар.- 1972.- 295 б.

Т. 2: Пьесалар.- 1973.- 415 б.

Т. 3: Повестер мен әңгімелер.- 1974.- 332 б.

Т. 4: Очерктер, әдеби сын мақалалар.- 1975.- 299 б.

Сатыбалдин Қ. Іңкәрім: Өлеңдер мен поэмалар.- Алматы: Жазушы, 1985.- 112 б.

Сатыбалдин Қ. Шығармалары; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2014. - 385 б.

Қ.Сатыбалдин шығармалары туралы:

Әдеби Қарағанды: библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова. - Қарағанды: б.ж., 2000. - 89 б.

Сатыбалдин Қапан (1917-1969) // Майдангер қаламгер: анықтамалық / Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі, Ғылым комитеті, М. О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты. - Алматы: Олжа, 2010. – 108-109 б.

Сатыбалдин Қапан (1917-1969) // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. - 463 б.

Сатыбалдин Қапан // Қазақ ССР. 4 томдық қысқаша энциклопедия. Т. 4. Тіл, әдебиет, фольклор, өнер, архитектура.- Алматы, 1989.- 518 б.

Сатыбалдин Қапан // Қарағанды. Қарағанды облысы.- Алматы, 1990.- 489 б.

Сатыбалдин Қапан // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиографиялық анықтамалық.- Алматы, 1987.- 534, 535 б.

Сатыбалдин Қапан //Қазақстан жазушылары XX ғасыр: Анықтамалық.- Алматы: Ана тілі, 2004.- 269 б.

***

Асқаров Ә. Сырағаң сонда сөйлейді... // Егемен Қазақстан.- 2015. - 24 маусым (№ 117). - 12 б.

Бектұров Ж. Қапанға хат // Орталық Қазақстан.- 1992.- 12 желтоқсан

Жазықбаев Е. Жарық жұлдыздардың бірі еді // Орталық Қазақстан.-2007.-13 желтоқсан.- 6  б.

Жазықбаев Е. Халқының ол да бір ардағы еді.. // Орталық Қазақстан.- 1997.- 22 қазан

Жұмаділов Қ. Қапастағы бұлбұл // Қазақ әдебиеті.- 1997.- №48.- 14 б7

Жұмаділов Қ. Менің алғашқы бастығым // Қазақ әдебиеті. - 2013. - 4-10 қазан (№ 39/40). - 6 б.

Ақын Кәрім Сауғабаев (20 қазан - 1941 – 2002)

Кәрім Жұмабекұлы Сауғабай 1941 жылы 20 қазанда Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданының Едірей аулында туған. 1

1964 жылы Қарағанды педагогикалық институтын, 1972 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін сырттай оқып бітіреді. Балаларға арналған алғашқы өлеңдері 1972 жылы кітап болып шығады. 1973 жылдан Егіндібұлақ аудандық «Ленин туы» газетінің редакторы болып істеді.

1985 жылдан «Білім» қоғамының аудандық бөлімшесінің хатшысы, «Орталық Қазақстан» газетінің меншікті тілшісі болды.

Тұңғыш жыр жинағы «Мойындау» 1972 жылы жарық көрді. Әр жылдарда «Жазушы» және «Жалын» баспаларынан «Алақай көктем келеді», «Күдеріңді үзбе», «Балқантаудың басында», «Ақша қар», «Үлгі», «Ұшқараның оттары» және «Сылдырмақ» жинақтары жарық көрді.

Сол сияқты «Көктем тынысы», «Шабыт», «Балалар поэзиясының антологиясы» жинақтарына өлеңдері енді. Көптеген шығармалары орыс, қырғыз, түркімен тілдеріне аударылып, бір қатарына белгілі композиторлар ән жазды.

К.Сауғабай 1991 жылы 50 жасқа толуына орай Қазақстан Республикасының құрмет грамотасымен марапатталып, А.Құнанбаевтың 150 жылдығына байланысты өткізген мүшәйрада жүлдеге ие болған.

Ақын 2002 жылы 25 қараша күні дүниеден өтті.

Әдебиеттер:

Сауғабаев К. Балқантаудың басында: өлеңдер. - Алматы: Жазушы, 1982. – 69 б.

Сауғабаев К. Үшқара оттары. - Алматы: Жазушы, 1985. - 125 б.

Сауғабаев К. Шығармалары: өлеңдер / К. Сауғабаев; құраст. С. Бексейітов; Қарағанды обл. әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2014. - 294 б.

Сауғабай К. Ең... соңғы аялдама: хикаят. - [б. ж.], [2011-?]. - 47 б.

Сауғабай К. Мәди: деректі хикаят,өлеңдер. - Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2000. - 110 б.

***

Жанғожин А. Шежіре шертер шаңырақ / А. Жанғожин, К. Сауғабаев // Орталық Қазақстан. - 1989. - 8 қараша (№ 257). - 3 б.

Сауғабаев К. Ақжелең ақын еді...аңқылдаған. // Сана. - 2000 . - 7 қыркүйек(N34). - 5 б.

Сауғабаев К. Алапатты көзіммен көрдім немесе экологияға кімнің жаны ашиды // Сыр мен сымбат. - 2005. - № 1. - 10 б.

Сауғабаев К. Аруақты Нұра, армысың! // Орталық Қазақстан. - 2008. - 20 қыркүйек. - 8 б.

Сауғабаев К. Әнші бала // Орталық Қазақстан. - 1989. - 5 қазан (№ 229).

Сауғабаев К. Байтақ деген ақынмын: Өткенсіз ел, тарихсыз жер болмайды // Балқантау.- 1995.- 9 желт.

Сауғабаев К. Балама наз // Орталық Қазақстан.- 1981.- 11 қазан

Сауғабаев К. Балдырғандарға базарлық // Советтік Қарағанды. - 1962. - 25 июль. - 4 б.

Сауғабаев К. Болмасын соғыс: Өлең // Орт.Казақстан.- 1993.- 27 шілде

Сауғабаев К. Бүлдір-бүлдір ботақан... // Орталық Қазақстан. - 2012. - 2 ақпан (№ 18). - 6 б.

Сауғабаев К. Дүрбелең: Деректі повестен үзінді // Орт.Қазақстан.- 1982.- 16 қазан

Сауғабаев К. Едірейге // Қарқаралы. - 2005. - № 1. - 36-37 б.

Сауғабаев К. Емші // Қарағанды жастары. - 1990. - 2 қараша (№ 43). - 5 б.

Сауғабаев К. Есіл мен Нұра // Қарағанды жастары. - 1990. - 31 тамыз (№ 33/34). - 5 б.

Сауғабаев К. Жаңа жыл // Орталық Қазақстан.- 1980.- 1 қаңтар

Сауғабаев К. Жәйпәр // Сыр мен сымбат. - 2005. - № 3. - 14 б.

Сауғабаев К. Күрең белдер-куәсі жастығымның... // Орталық Қазақстан.- 1991.- 30 наурыз

Сауғабаев К. Қалимажар // Сыр мен сымбат. - 2005. - № 1. - 14 б.

Сауғабаев К. Қиын екен жас кезде бақ қонбаған..: Өлеңдер // Орт.Қазақстан.- 1991.- 2 ақпан

Сауғабаев К. Қонақ үйдегі номер // Орталық Қазақстан. - 1989. - 14 апрель (№ 87). - 4 б.

Сауғабаев К. Мейірімді бала // Сыр мен сымбат. - 2005. - № 2. - 14 б ; Азия транзит. - 2003. - №10. - 46-48 б.

Сауғабаев К. «Мен жүрмін тұйық ағындай...» // Қарқаралы. - 2008. - № 2. - 35 б.

Сауғабаев К. Мен сенбеймін: Өлеңдер // Жалын.- 1976.- №2.-103-105 б.

Сауғабаев К. Мен сендерге келемін, сағынышым кеудеме сыймағанда... // Қарқаралы. - 2011. - 22 қазан (№ 83/84). - 7 б.

Сауғабаев К. Менің Мәдиім, менің Үшқарам // Орталық Қазақстан. - 1989. - 1 қыркүйек (№ 201). - 4 б.

Сауғабаев К. Нұркен ағаң осындай // Орталық Қазақстан. - 1973. - 25 март (№ 71). - 4 б.

Сауғабаев К. Отан // Азия транзит. - 2001. - № 12. - 12-13 б.

Сауғабаев К. Өкініш // Советтік Қарағанды. - 1962. - 4 ноябрь (№ 263). - 3 б.

Сауғабаев К. Сағидың портреті өлеңінде // Орталық Қазақстан.- 1980.- 29 наурыз

Сауғабаев К. Сылдырап, сұлу Нұра, сырыңды айтшы // Орталық Қазақстан. - 2008. - 24 сәуір (№65) . - 6 б.

Сауғабаев К. Таймас // Советтік Қарағанды. - 1962. - 18 ноябрь (№ 273). - 3 б.

Сауғабаев К. Тектінің теңі Мұстақым. // Азия Транзит. - 2000 . - N1(қаңтар). - 6 б.

Сауғабаев К. Той дүбірі жақын // Орталық Қазақстан. - 1990. - 29 маусым.

Сауғабаев К. Ұланасу мерейтой / Сауғабаев К., Мұстафин Б. // Орталық Қазақстан. - 1991. - 11 шілде.

Сауғабаев К. Хат тасушы // Қарқаралы. - 2010. - 8 мамыр (№ 37/38). - 4 б.

Сауғабаев К. Шәкірттердің досы // Советтік Қарағанды. - 1961. - 7 апрель (№ 83). - 3 б.

Сауғабай К. …Келмейсің енді, Оралхан! // Орталық Қазақстан.- 1995.- 16 мамыр

Сауғабай К. Аға, мен өзіңді сағынып жүрмін: Элегия // Орт.Қазақстан.- 1999.- 19 маусым

Сауғабай К. Ақжелең ақын еді…аңқылдаған: Эссе // Сана.- 2000.- 7 қырк.- 5 б.

Сауғабай К. Аққыз // Орталық Қазақстан. - 2004. - 20 шілде. - 10  б.

Сауғабай К. Ақын өлмейді // Орталық Қазақстан. - 2006. - 1 шілде. - 10  б.

Сауғабай К. Ақын туралы жаңа деректер // Қарқаралы. - 1996. - № 11-12. - 6  б.

Сауғабай К. Ақынды да азаптаған заман-ай... // Қарқаралы. - 1999. - 15 мамыр.

Сауғабай К. Алтайдың ақиығы: Естелік // Орт.Қазақстан.- 1996.-30 шілде

Сауғабай К. Аруақ қонған еліме табынамын: Жыр байғазы // Орт.Қазақстан.- 1994.- 4 қазан

Сауғабай К. Бала Мәди // Орталық Қазақстан. - 2005. - 10 наурыз. - 12  б.

Сауғабай К. Балаларға базарлық // Орталық Қазақстан.-1993.- 2 наурыз

Сауғабай К. Балқантау аруы // Орталық Қазақстан.- 1988.- 27 тамыз

Сауғабай К. Балқантау және Ілия // Орталық Қазақстан.- 1994.- 6 желтоқсан

Сауғабай К. Батырдың баласы // Орталық Қазақстан.- 1992.-11 шілде

Сауғабай К. Бәрі жалған жауған қардан өзгенің... // Орталық Қазақстан.- 1993.- 22 сәуір

Сауғабай К. Бір кезде дүрілдеген ақын едім... // Орталық Қазақстан.- 1999.- 23 қаңтар

Сауғабай К. Домбраның қос шегіндей егіз ән // Орталық Қазақстан.- 1992.- 12 ақпан

Сауғабай К. Домбыра // Қарқаралы. - 1996. - № 11/12. - 49-53 б.

Сауғабай К. Дүрбелең: Повесть // Орталық Қазақстан.- 1993.- 3, 5, 6, 7, 10 тамыз

Сауғабай К. Елімізге сын емес пе.. // Орталық Қазақстан.- 1997.- 27 тамыз

Сауғабай К. Ең... соңғы аялдама // Азия Транзит. - 2003 . - №3. - 34-36  б., №7. - 40-43  б., №8. - 28-29  б.

Сауғабай К. Жарлаутқа мұз қатқан қабақтағы // Орталық Қазақстан.- 1996.- 2 сәуір

Сауғабай К. Жас Мәдиді көремін... // Орталық Қазақстан. - 2000. - 29 наурыз.

Сауғабай К. Келмейді енді қайтып ондай көктем // Орталық Қазақстан.- 1992.- 1 мамыр

Сауғабай К. Көңіл - елік өттің-ау елеңдеумен // Орт.Қазақстан. - 2004. - 21 қазан. - 13  б.

Сауғабай К. Күн шықты көкжиектен арай-арай... // Орталық Қазақстан. - 2003. - 21 қазан.- 6 б., Азия Транзит. - 2004 . - №10. - 18-19  б.

Сауғабай К. Қаз дауысты Қазыбек ұрпағымын // Орталық Қазақстан.- 1991.- 12 қазан

Сауғабай К. Қазыналы тау: Аңыз // Орталық Қазақстан.-1999.- 24 қар.

Сауғабай К. Қайдасың сен?! // Нұра. - 2008. - 25 қырк. (№ 38). - 4 б.

Сауғабай К. Қайдасың, кекілді сары қыз? // Сыр мен сымбат. - 2006 . - №1-2. - 16-20  б.

Сауғабай К. Қайдасың, қайран Қасымхан // Орталық Қазақстан.- 1992.- 14 шілде

Сауғабай К. Қасиетті тұғырды қастерлейік // Орталық Қазақстан.- 1997.- 19 шілде

Сауғабай К. Қорқады қоғам, қорқады адам ақыннан // Азия Транзит. - 2004 . - №4. - 25  б.

Сауғабай К. Қорлық пен зорлық // Орталық Қазақстан. - 2004. - 16 желтоқсан. - 12  б.

Сауғабай К. Құлын жарғақ...  // Сана. - 2000 . - 20 сәуір; 15 мамыр, 8 маусым. - 5  б.

Сауғабай К. Құнанбаймен құдамын, Абай жездем // Орталық Қазакстан.- 1996.- 16 қаңтар

Сауғабай К. Қырбасындағы қоңыр үй // Орталық Қазақстан.- 1997.- 22 қазан

Сауғабай К. Қырық ошақ // Жұлдыз.- 1992.- №10.- 13-16 б.

Сауғабай К. Мәди // Орталық Қазақстан. - 2005. - 9 шілде. - 7 б.

Сауғабай К. Мәди жайлы // Орталық Қазақстан. - 2005. - 17 мамыр. - 4  б.

Сауғабай К. Мәди мен Жәйпар // Орталық Қазақстан. - 1997. - 19 ақпан., Азия Транзит. - 2005 . - N8. - 6-8  б.

Сауғабай К. Мәдидің жан досы болған Мұстақым // Орт. Қазақстан. - 1993. - 18 қыркүйек.

Сауғабай К. Мәдидің мәйітін мекеніне... // Орталық Қазақстан. - 1994. - 5 қаңтар.

Сауғабай К. Мәдидің суреті мен жаңа өлеңі // Орталық Қазақстан. - 1996. - 5 қыркүйек.

Сауғабай К. Мейрімді бала // Азия Транзит. - 2003 . - №10. - 46-49  б.

Сауғабай К. Менің де қалім құлагер сынды қу кешкен // Орт. Қазақстан.- 1998.- 19 тамыз

Сауғабай К. Ол шақ енді оралмайды қайырылып... // Орталық Қазақстан.- 1996.- 20 шілде

Сауғабай К. Олжабай ақын // Орталық Қазақстан.- 1996.- 10 ақпан

Сауғабай К. Орынбектің орны бөлек еді // Азия Транзит.- 1999.- 5-11 тамыз (№31).- 15 б.

Сауғабай К. Өз өлкеме // Советтік Қарағанды. - 1961. - 14 ақпан (№ 38). - 3 б.

Сауғабай К. Өлеңдер // Қарқаралы.- 1991.- 18 желтоқсан

Сауғабай К. Өткен шағым тереземде жылап тұр // Орталық Қазақстан. - 2000. - 5 шілде.

Сауғабай К. Сәби шақты сағындым Қозы көшкен // Балқантау.- 1995.- 28 қазан

Сауғабай К. Селдіреді сенім деген ақ сезім // Орталық Қазақстан. - 2007. - 18 қазан. - 6 б.

Сауғабай К. Сылдырып, сұлу Нұра, сырыңды айтшы // Нұра. - 2008. - 30 сәуір (№ 18). - 3 б.

Сауғабай К. Тектінің теңі Мұстақым.. // Азия Транзит.- 2000.- №1 (13-19 қаңт.).- 6 б.

Сауғабай К. Ізбасар: Өмірдің өзі-новелла // Орталық Қазақстан.-1995.- 19 желтоқсан

К.Ж.Сауғабай туралы әдебиеттер:

Әдеби Қарағанды: библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова. - Қарағанды: б.ж., 2000. - 89 б. - (Облыстық кітапхана-өлкетану орталығы). - Б. ж.

Сауғабаев Кәрім // Қазақстан жазушылары: анықтамалық : 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. - 344 б.

Сауғабаев Кәрім // Советтік Қазақстан Жазушылары: Био-библиогр. анықтамалық.- Алматы, 1987.- 536 б.

Сауғабаев Кәрім Жұмабекұлы // Қарағанды. Қарағанды облысы. Энциклопедия.- Алматы, 1990.- 490 б.

Сауғабаев Кәрім Жұмабекұлы // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. - 463 б.

***

Ақашқызы М. Ақынмен өткен арма жылдарым // Орт.Қазақстан. - 2003. - 27 қараша. - 6 б.

Ақашқызы М. Өмір өткелі // Орталық Қазақстан. - 2006. - 23 қараша. - 8 б.

Ақсұңқарұлы С. «Оңаша кездесейін арыммен» // Қарақаралы.- 1991.- 18 желт.

Ақсұңқарұлы С. Көз талды Балқантауға қарай-қарай... // Орталық Қазақстан. - 2003. - 21 қазан. - 6  б.

Ақын Кәрім Сауғабай-мүшәйраның жеңімпазы // Орталық Қазақстан.- 1993.- 28 қазан

Алпысұлы С. Бір топтың төрт түлегі едік // Орталық Қазақстан. - 2006. - 17 қазан. - 6  б.

Алпысұлы С. Жұмбағы мол жаратылыс еді // Орталық Қазақстан. - 2011. - 5 қараша (№ 181/182). - 5 б.

Алпысұлы С. «Жүрегімнің түбіне терең бойла…» // Орталық Қазақстан.- 1996.- 19 қазан

Алпысұлы С. Иә, ала қапшық арқалағандар еліміз // Орталық Қазақстан.- 1999.- 6 ақпан

Алпысұлы С. Олар әділдік үшін зардап шекті // Орталық Қазақстан. - 2009. - 30 мамыр (№ 79/80). - 5 б.

Асқар Н. Кәкең осындай болатын // Азия Транзит. - 2003 . - №10. - 46  б.

Асылбеков Ә. Қадірлі қаламдасымыз Кәрім Сауғабай-50 жаста // Орталық Қазақстан.- 1991.- 19 қазан

Әбдіуахитқызы А. Қайдасың, Балқантаудай Кәрім аға! // Қарқаралы. - 2011. - 22 қазан (№ 83/84). - 6 б.

Әлімбекова О. Туған жерін жырлап өткен ақын // Қарқаралы. - 2012. - 13 қаңтар. - 3 б.

Балташұлы Е. «Осы екен күз деген» // Орталық Қазақстан. - 2011. - 20 қазан (№ 173). - 6 б.

Балташұлы Е. Біткенше демі өміршең өлең жазған ер // Орталық Қазақстан. - 2007. - 24 қараша. - 4 б.

Бейсембек Т. Кәрімнің бір өлеңі // Орталық Қазақстан. - 2004. - 16 қазан. - 16  б.

Ердің жасындағы еңселі ақын // Қарқаралы.- 1996.- №11-12.- 48 б.

Жүнісбекұлы Д. Халқы ардақтаған ақын // Қарқаралы. - 2011. - 19 қараша (№ 91/92). - 1,2 б.

Кәрім Жұмабекұлы Сауғабаев // Орталық Қазақстан. - 2002. - 27 қараша. - 15  б., Қарқаралы. - 2002. - 30 қараша.

Көпішев Е. Балаларға базарлық сыйлаған ақын // Орталық Қазақстан. - 2013. - 15 қаңтар (№ 6). - 6 б.

Көпішев Е. Мен білетін кәдімгі Кәрім ақын // Орталық Қазақстан. - 2003. - 22 қараша. - 13 б.

Қожақызы Н. Ақынның хаты өлмейді // Орталық Қазақстан. - 2012. - 24 қараша (№ 198/199). - 6 б.

Несіп С. «Ой адамына ортада жүріп оқшау қалғаннан артық азап жоқ»: /Жазушы К.Сауғабаевпен әңгіме/ //Қарқаралы.- 1999.- 23 қаңтар

Нұралы С. Балқантаудың бақытына балаған ақын // Орталық Қазақстан. - 2011. - 22 қараша (№ 191/193). - 13 б.

Омарбекұлы М. Кәрімнің орны бөлек еді // Орталық Қазақстан. - 2003. - 18 қазан. - 14 б., Қарқаралы. - 2003. - 18 қазан, Қарқаралы. - 2011. - 12 қараша (№ 89/90). - 6 б., Орталық Қазақстан. - 2012. - 5 қаңтар. - 3 б.

Райымбекқызы Ж. Ақын Кәрімді еске түсірді // Орталық Қазақстан. - 8 қаңтар. - 16  б.

Райымбекқызы Ж. Балажан ақын // Орталық Қазақстан. - 2011. - 8 желтоқсан. - 7 б.

Райымбекқызы Ж. Балқантауын бақытына балаған ақын // Орталық Қазақстан. - 2004. - 25 мамыр. - 8  б., Азия Транзит. - 2004 . - №9. - 48-49  б.

Рашитова Г. Балқантаудың шайыры // Қарқаралы. - 2011. - 22 қазан (№ 83/84). - 6 б.

Сәулебек А. Талантты тірісінде қадір тұтайық // Ана тілі. - 2011. - 19-25 мамыр. - 7 б.

Сексенұлы С. «Көз талды Балқантауға қарай-қарай...» // Орталық Қазақстан. - 2012. - 7 қаңтар (№ 2/3). - 8 б.

Сүлейменов А. Рухы биік ұлттың ұлы // Қарқаралы. - 2011. - 26 наурыз (№ 23/24). - 9 б.

Тойбек Ж. Ақындарды аңсау // Орталық Қазақстан. - 2009. - 20 тамыз (№ 125). - 6 б.

Тойбек Ж. Ақынның жары // Орталық Қазақстан. - 2009. - 31 қазан (№ 166/167). - 5 б.

Қабыкен Мұқышев

1920 жылы Қарағанды облысы, Нұра ауданы, Балықты деген жерде дүниеге келген. Орта білімді өз ауылында алды. Бұдан соң Абай атындағы Қазақ педагогика институтының тіл және әдебиет факультетінде оқиды. 1940 жылы Нұра ауданының орталығындағы қазақ орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиетінен сабақ береді. 1944-1949 жылдары Қарағанды мемлекеттік педагогикалық институтында аға оқытушы болып істеді. 1950-1960 жылдары Қарағанды, Ақмола, Алматы облыстарының ауыл-селолық мектептерінде мұғалімдік қызмет атқарды. Кейін таза шығармашылық жұмыспен айналысты.

Өлеңді институтта оқып жүрген кезінен жаза бастаған. Балаларға арналған бірнеше жыр кітаптары, пьесалары жарық көрді. 1959 жылы поэмалар жинағы басылып шықты. Бұған «Аппақ туралы аңыз», «Өкініш», «Достаевский туралы аңыз», «Гүлсім» атты төрт поэмасы енді. Ақын туындылары 1971 жылы орыс тілінде жеке кітап болып басылды. 1972 жылы таңдамалы шығармалар жинағы жарыққа шықты.

Әдебиеттер:

Мұқышев Қ. Құзар шыңдар.-Алматы.-Жазушы, 1982. – 71 б.

Мұқышев Қ. Поэмалар; Қазақтың Мемлекеттік Көркем Әдебиет Баспасы.- Алматы, 1959.- 62 б.

***

Мұқышев Қ. Арқа // Әдебиет және искусство. - 1948. - № 7. - 32 б.

Мұқышев Қ. Табиғат бізге бағынады // Әдебиет және искусство. - 1951. - № 9. - 1 б.

Мұқышев Қ. Құрметті қарт шахтер Бекең туралы // Әдебиет және искусство. - 1951. - № 11.

Мұқышев Қ. Шахтер метросы // Лениншіл жас. - 1948. - 11 янв. (№ 4). - 3 б.

Мұқышев Қ. Отан // Лениншіл жас. - 1951. - 24 окт. (№ 129). - 4 б.

Мұқышев Қ. Аппақ туралы аңыз //Орталық Қазақстан.- 1984.- 18 сәуір

Мұқышев Қ. Жауынгердің жұбайы //Орталық Қазақстан.- 1970.- 9 мамыр

Ол туралы әдебиеттер:

Балалар бағының бағбандары: анықтамалық / құраст. Ш. Күмісбайұлы. - Алматы: Балалар әдебиеті, 2008. - 293 б.

Мұқышев Қабыкен //Қарағанды.Қарағанды облысы. Энциклопедия.- Алматы, 1990.- 419-420 б.

Мұқышев Қабыкен // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред.А. Абдулин.- Алматы: Атамұра, 2006.- 412 б.

Мұқышев Қабыкен //Хамза Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық.- Алматы: Ана тілі, 2004.- 219-220 б.

Мұқышев Қабыкен //Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиографиялық анықтамалық / ред. Т. Рахимов.- Алматы: Жазушы, 1987.- 424-425 б.

***

Әкімбекқызы Ә. Нұра ауданының 80 жылдығына арналады // Нұра. - 2008. - 22 наурыз (№ 12). - 3 б.

Жойқынбектегі Қ. Қасым қадірлеген өрелі ақын //Орт.Қазақстан.- 2001.- 23 мамыр

Лекеров Қ. Жауһар әннің жұмбағы // Қасым. - 2011. - № 2. - 143-145 б.

Өмірбеков Ж. Екі ақынның өлеңдер жинағы // Әдебиет және искусство. - 1949. - № 8. - 72 б.

Шаймуханов Д.  Өлеңмен өрілген өкініш // Орт. Қазақстан.- 2001.-28 шілде

Талжанов Сайділ​

Ғалым, аудармашы, сыншы, тарихшы Сейділ Омарқлы Талжанов 1906 жылы 6 қыркүйекте Нұра бойындағы Қаракемер деген жердегі (қазіргі Ақмешіт шаруашылық қожалығы) Тоқтамыс аралында дүниеге келген. С.Талжановтың әкесі Омар 1921 жылы Колчак қарақшыларының қолынан қаза табады. Осы жылы жас Сейділ Петропавл қаласына барып, тоғыз жылдық орыс мектебіне оқуға түсіп, оны 1928 жылы бітіріп шығады да. Ташкенттегі Орта Азия университетінің шығыс факультетіне оқуға түседі. 1931 жылы осы факультетті бітіріп ол Алматыға келсе, ағасы Әшім түрмеде екен. Оның артынан екі баласы, хат танымайтын әйелі қалады. Сондықтан да Сейділ ағасының отбасына көмектесу мақсатында әрі қарай өзінің оқуын тоқтата тұрады.

 

С.О.Талжанов 1934 жылы Алматыдағы Қазақтың пединститутын бітіреді, Қаз ССР оқу министрлігінде, Ауыл шаруашылығы институтында (1934-1937), Қазақ мемлекеттік көркем әдебиет баспасында (1956-58), Қаза² ССР Ғылым Академиясында (1958-1972) қызмет істеді.

Оның алғашқы әңгімелері 1927 жылы жарияланды. «Ұстаның үйі» (1957), «Сейфулланың Сәкені» (1959), «Адам туралы аңыз» (1965) повестерінде жұмыскер бейнесі мен С.Сейфуллин, Қ.Айнабеков сияқты ағаларымыздың өнегелі өмірін суреттеген. «Өткен күндер сөйлейді» деген жинағы С.Талжановтың туған халқына арналған соңғы лебізі, ақырғы шығармашылық туындысы. Мұнда жазушының туған әдебиетіміз жайлы ой толғаныстары, сын мақалалары, естеліктері мен шежіре әңгімелері енген. Оның «Көркем аударма туралы», «Аударма және қазақ әдебиетінің мәселелері» монографиясымен қатар мерзімді баспасөз бен ғылыми басылымдардағы мақалаларын, конференциялар мен симпозиумдардағы сөздері мен баяндамалары жеткілікті. Көп жылғы осы бағыттағы еңбегінің нәтижесінде ол 1962 жылы филология ғылымының кандидаты, 1972 жылы филология ғылымының докторы деген ғылыми дәрежеге ие болды. Сонымен қатар ол А.С.Пушкин, М.Горький, В.Г.Белинский, Ф.М.Достоевский кейбір шығармаларын қазақ тіліне С.Сейфуллиннің, М.Әуезовтың, Б.Майлиннің біраз шығармаларын орыс тіліне аударған.

С.Талжанов ауыл шаруашылық институтында тіл кафедрасында доцент болып қызмет істеп жүргенде 1937 жылы НКВД ұстап әкетеді, сотталады. Кейіннен аман-есен елге оралған соң жұмысын әрі қарай жалғастырады.

Ол өзі туралы естелігінде: «…Сол дәуірдегі нәрлі, өнерлі, қабырғалы қайраткер ағалардың арасында өстім. Еңбекке үдере отырғаныма 15 жыл толды, бұл шағы мерзім екі диссертация жаздым, әлем әдебиетінен, орыс классиктерінен бір қыдыру аударма жасадым, төл әңгімелер, повестер жаздым, өнер, ғылым мәселелері жөнінде Алматы, Мәскеу аудиторияларында баяндамалар жасадым, жастар арасында, мектеп шәкірттері алдында туған әдебиет жайлы әңгімелер айттым. Алпыс алты жасым ішінде құныға, құшырлана, рахаттана еңбек істеген он бес жылыма өкпем жоқ»,-деп жазды

Жазушы, аудармашы, ғалым С.О.Талжанов 1972 жылы желтоқсан айында дүние салды. С.О.Талжановтын озынен кейін қалдырған әдеби мұрасы қазақ әдебиеті тарихынан үлкен орын алады.

Әдебиеттер:

Талжанов С. Адам туралы толғау. - Алматы: Жазушы, 1965. - 174 б.

Талжанов С. Аударма және қазақ әдебиетінің мәселелері. - Алматы: Ғылым, 1975. - 285 б.

Талжанов С. Көркем аударма туралы: ред. І. Жарылғапов. - Алматы: Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1962. - 168 б.

Талжанов С. Өткен күндер сөйлейді; құраст. Ж. Талжанова. - Алматы: Жазушы, 1979. - 347 б.

Талжанов С. Өткен күндер сөйлеседі: Естеліктер мен шежіре әңгімелер.- Алматы: Жазушы,1979.- 348 б.

Талжанов С. Сейфулланың Сәкені: Повесть.- Алматы: ҒМКӘБ, 1959.-201 б.

Талжанов С. Ұлдай кегі: Повестер мен әңгімелер.- Алматы: Жазушы, 1968.-248 б.

Талжанов С. Шығармалар жинағы: 3 томдық / С. Талжанов; құраст. Е. Қажыбек. - Астана: Ер-Дәулет, 2007 - 1 т. - 397 б.

2 т. -  2008. - 412 б.

3 т. - 365 б.

Талжанов С. Шығармалары: ғылыми басылым / С. Талжанов; ақылдастар алқасы Б. Әбдішев; ред. алқа Қ. Асанов; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2013 -(Сарыарқа кітапханасы). -1 т. : Хикаяттар және әдеби зерттеулер. - 330 б.

  2 т. : Әдеби зерттеулер. -  2013. - 373 б.

***

Талжанов С. Степной сокол / С. Талжанов ; пер. с каз. И. Щеголихин. - Алма-Ата: Жазушы, 1966. - 168 с

Талжанов С. Источники духовного богатства. - Алма-Ата: Казахстан, 1967. - 90 с.

Талжанов С.    Аударманың арнаулы тарихынан // Әлем әдебиеті. - 2007. - №3. - 5-16  б.

Талжанов С.  Поэт революции // Индустриальная Караганда. - 1968. - 17 нояб. (№ 269). - С. 4.

Айтбайұлы Ө.  Жазушы, аудармашы, ғалым // Егемен Қазақстан. - 2006. - 22 қараша (№ 286). - 5  б.

Ахметжанұлы К. Өнегелi өмiр / К.Ахметжанұлы, Ә.Әкiмбкқызы// Нұра.- Киевка, 2001.-13 қазан

Бiлгiшбайқызы Ш. "Жылқы" жылы келдi жылыстан// Нұра.- Киевка, 2001.-29 желтоқсан

Бекішев Қ.  Алаштың ақ жүрек азаматы // Орталық Қазақстан. - 2016. - 6 қазан (№ 165). - 6 б.

Бекмағамбетов Б. Ақмешіттегі дүлдүл той думанды өтті // Нұра. - 2006. - 16 қыркүйек.

Бектұров Ж. Ғалым-жазушы // Орталық Қазақстан.- 1986.- 13 қараша

Бектұров Ж. Талжанов С. атында: /Нұра ауд. Захаровка селосының орта мектебіне жазушы С.Талжанов аты берілді// Орт.Қазақстан.- 1989.- 12 мамыр

Әкімбекқызы Ә.  Нұра ауданының 80 жылдығына арналады // Нұра. - 2008. - 22 наурыз. - 3 б.

Әкімбекқызы Ә. Арқаның ардақтысы // Нұра.-1996.- 3 тамыз

Әкімбекова Ә.  Жаны жайсаң жақсы аға // Орталық Қазақстан. - 2006. - 3 тамыз. - 8 б.

Әкімбекұлы Д. Сәйділ Омарұлы Талжанов хақында оқырманға арналары // Жаңа жол. - 1993. - 6 наурыз. - 2  б.

Әлiмбекұлы С. Тағдыры тайғақ Талжанов// Қазақ әдебиетi.- 2005.- 11 наурыз.-10 б.

Жагуфарова Ү. Б. Сәйділ Омарұлы Талжановқа - 100 жыл // Нұра. - 2007. - 30 шілде.

Кәрібаева Б. Абзал адам, асыл ер еді // Орт.Қазақстан.- 1996.- 10 тамыз

Кәрібаева Б.  Қос өзеннен нәр алған... // 23-29 наурыз (№12). - 6  б.

Кәрібаева Б. Темірқазық // Орталық Қазақстан. - 2006. - 25 мамыр. - 7  б; Нұра. - 2008. - 25 қырк. (№38). - 6 б.

Көбеков С. Үлкен ғалым еске алынды// Нұра.- Киевка, 2001.-3 қараша

Несіпбай А. Тағдырдың талқысына мойымаған // Орталық Қазақстан. - 2006. - 14 қыркүйек. - 2 б.

Оспанова Ж.    Рухы биік алаш азаматы еді // Қазақ әдебиеті. - 2006. - 21 шілде (N29). - 12-13  б.

Сүлейменова Н. Жазушы, аудармашы, ғалым // Нұра.- 1996.- 22 маусым

Сыпатаева М. Бiздiң үйдiң қонақтары // Орт.Қазақстан.- 2000.- 26, 29 шiлде

Талжанова-Шамшиева З. Сейділ Талжанов есімі берілді // Қазақ әдебиеті.- 1989.- 21 шілде

Хасенов М. Сейіл ағаң қайтып келген күн // Орт.Қазақстан.- 1989.- 28 маусым

Ыбыраев Б. Сейділ нағашым есіме түссе.. // Орт.Қазақстан- 2000.-22 сәуір

С.Талжанов туралы:

Абенова Ж. Халқымның біртуар азаматы/Ж. Абенова//Нұра.- 2011.- 1 қазан. Ахметова Б. Сәйділ Талжанов/Б.Ахметова // Нұра.- 1996.- 6 шілде.

Ахметжанұлы К. Өнегелi өмiр: Сейдiл Талжановтың туғанына 95 жыл толуына орай / К.Ахметжанұлы, Ә.Әкiмбкқызы// Нұра.- Киевка, 2001.-13 қазан

Бектұров Ж. Ғалым-жазушы // Орт.Қазақстан.- 1986.- 13 қараша

Бектұров Ж. Талжанов: /Нұра ауд. Захаровка селосының орта мектебіне жазушы С.Талжанов аты берілді// Орт.Қазақстан.- 1989.- 12 мамыр

Әкімбекова Ә. Арқаның ардақтысы/Ә.Әкімбекова // Нұра. – 1996. – 13 наурыз.

Әкімбекова Ә. Артында асыл мұра қалдырған // Нұра.-2007.- 8 қыркүйек.- 4 б.

Әкімбекова Ә. Жаны жайсаң жақсы аға // Жаңа жол.- 1993.- 6 наурыз.- 5б.

Әкімбекұлы Д. Сәйділ Омарұлы Талжанов туралы оқырманға арналады // Жаңа жол. – 1993.- 6 наурыз.

Әлiмбекұлы С. Тағдыры тайғақ Талжанов// Қазақ әдебиетi.- 2005.- 11 наурыз.-10 б.

Жагуфарова Ү. Сәйділ Омарұлы Талжановқа – 100 жыл/Ү.Жагуфарова//Нұра.- 2005.-30 шілде.

Кәрібаева Б. Абзал адам, асыл ер еді // Орт.Қазақстан.- 1996.- 10 тамыз

Кәрібаева Б. Темірқазық // Орталық Қазақстан. 2006.- мамыр

Көбеков С. Үлкен ғалым еске алынды // Нұра.- Киевка, 2001.-3 қараша

Несіпбай А. Тағдырдың талқысына мойымаған/А. Несіпбай// Егемен Қазақстан. – 2006. – 12 қыркүйек.

Сүлейменова Н. Жазушы, аудармашы, ғалым // Нұра.- 1996.- 22 маусым

Сүлейменова, Н. Нұра өңірінің асыл азаматы // Орталық Қазақстан. - 2006.- 16 мамыр

Сыпатаева М. Бiздiң үйдiң қонақтары // Орт.Қазақстан.- 2000.- 26, 29 шiлде

Талжанова-Шамшиева З. Сейділ Талжанов есімі берілді // Қазақ әдебиеті.- 1989.- 21 шілде

Хасенов М. Сейіл ағаң қайтып келген күн // Орт.Қазақстан.- 1989.- 28 маусым

Ыбыраев Б. Сейділ нағашым есіме түссе.. // Орт.Қазақстан- 2000.-22 сәуір

***

Ажмаганбетова Г. Сайдиль Талжанов - писатель, переводчик // Нұра. - 2006. - 18 февр.

Ахметова Б. В честь земляка // Нуринский хлебороб. - 1989. - 13 июля.

Ахметова Б. Сайдиль Талжанов // Нұра. - 2009. - 6 июля.

Ахметова Б. Тернистый путь Сайдиля // Индустриальная Караганда. - 2016. - 21 июля (№ 94). - С. 7.

Ахметова Б. Человек двух культур // Индустриальная Караганда.- 2011.-3 сент. (№ 99). - С. 5.

Бектуров Ж. Наш земляк Сайдиль Талжанов // Индустриальная Караганда. - 1987. - 21 янв

Гордиенко Л. Ученый, педагог, писатель // Индустриальная Караганда. - 2006. - 16 сент. - С. 6.

Гордиенко Л.   Сайдиль Талжанов - писатель, переводчик // Нұра. - 2006. - 14 окт.

Даутова, З.Его помнят потомки/ З. Даутова // Нұра.-1996.- 19 қазан

Интыкаев К. Наш Сайдиль Талжанов: к 70-летию Карагандинской области/К. Интыкаев//Нұра.- 2006.- 15 апр.

Карибаева Б. К. В его судьбе - история народа: беседа о творчестве писателя С.Талжанова с доктором филологических наук Б.К. Карибаевой / вела Н.И. Рыжкова // Индустриальная Караганда. - 2006. - 16 сент. - С. 6.

Кусаинов Д. М. В памяти народной // Нұра. - 1996. - 24 авг (№ 34). - С. 1.

Стерликова Н. Чье имя носит моя улица? //Индустриальная Караганда. - 1995. - 2 сент. - С. 4.

Попов Ю. Сайдиль Талжанов/Ю. Попов// Нуринский хлебороб. – 1987. -15 окт.

Шорабекова Л. Отдавая дань светлой памяти // Нұра. - 2006. - 1 сент.

Махмет Теміров

1923 жылы Амантауда дүниеге келген. Бес жасында байларды тәлкілей бастаған кезде әкесі көшіп Ұлыкөл, Қарағандыны бетке алып, осы балықшы өңіріне келіпті. Малды ортаққа алған сон әйгілі колхоздастыру әуелі малға, сонан соң жанға қырғын әкелді. Жаңаарқадан аштыққа ұшырағандар келе бастайды.1932 жылы Балықшыға дейін аштықтан қырылған  халықты көзбен көреді. Жолшыбай көмілмей жер үстінде қалған қарға құзғынға жем болғаны Ахаңның өміріне мөр салғандай болады. 1941-1946 жылдарға дейін соғыста қан кешкен кездері болды. Азапты күндерді бірге кешкен Бүркіт Ысқақов екеуінің жұбы жазылмай, бірге өсіп,өмірдің ащысы мен тәттісін бірге бөліскені аян. Екеуі Қарағанды мұғалімдер институтына бірге түседі. 1946 жылы университеттің 3 курсына алады. Келесі жылы оқуларын бітіріп,журналдарда жұмыс істейді. Қырқыншы жылдардың орта шеңінде бір топ жастар ЕСЕП - елін сүйген ерлер партиясын ұйымдастырған. Соның ішінде кейін  белгілі ақын, ғалым болған Бүркіт Ысқақовпен бірге жас өрім Махмет те болды.

1950 жылдың желтоқсанында «Правда» газетінде Шойынбаев, Айдарова және Якуниндердің «Қазақстан тарихы мәселелерін маркстік–лениндік тұрғыдан баяндайық» деген мақаласы жарияланды. Мақалада Ермұқан Бекмахановтың «XIX ғасырдың 20-40 жылдарындағы Қазақстан» деген кітабы қатты сыналған. Бұл мақаланы оқыған Махмет: «Қазақстанның келешегі зор жас ғалымдарының бірі Е.Бекмахановқа күйе жағу не деген сұмдық, өскенін өшіргісі келіп тұратын күншілдікті бұл қазақ қашан қояды?...»- деп ызаға булығып,ашына айыптаған болатын.  Міне, осындай үгіті мен өткір пікірі үшін  ақын жерлесімізді 1951 жылдың 18 қаңтарында оған «халық жауы» деген айып тағылып, қамауға алынған.

1951 жылдың 14-15 маусымында ЕСЕП тобын Бүркіт Ысқақов, Рамазан, Айтбай Нарешевтермен бірге  Қазақ КСР Жоғарғы соты РСФСР қылмысты істер кодексінің 11 тармағымен 25 жылға сотталып, қосымша 5 жылға азаматтық құқығынан айрылды. ЕСЕП ұйымының арманы - қазақ елінің басқалармен терезесі тең, адамдарының бақытты болуы еді. Сол бір елін сүйгені үшін халқының ар –намысын, қасіретті халін жеңілдетуді армандаған үшін «халық жауы» атанды. Темір Махметұлы әкеден жалғыз еді. Темірдің ұрпағы өшетін болды,-деп ойлады Темір ағай. Өзіне кесілген әділетсіз жазаны ол Сібірде өткерді, ауыр жұмыстар атқарды. Сібірдің сықырлаған сары аязында, адам төзгісіз жұмыстан талай азамат құрбан болды. Қаһарлы Сталин өлгеннен кейінгі «жылымық» жылдары жас жігіттің тағдырын күрт өзгертті.

1956 жылдың тамызында лагерден босатылды. Еліне аман – есен оралған соң М.Темірұлы 1956 жылдан былай қарай зейнеткерлікке шыққанша Нұра ауданының Көбетей ауылындағы орта мектепте ағылшын, неміс тілдерінен дәріс берді. Махмет Темірұлының шығармашылық еңбегі 1987 жылы басталды. Кеш бастаған себебі ол аңдуда болды. Кейін де әбден ақталып қолына қалам алып, жазуға отырған Махмет Темірұлы ештеңеден құр қалмады. Оның жүрегін толқытқан ойлары, аңыз-толғау мысалдары, поэмалар мен дастандары аудандық, облыстық газеттерде,Қазақстан жазушыларының әдеби-көркем, қоғамдық саяси, аймақтық «Сарыарқа» журналында жарияланды. 1996,98,2000 жылдары үш бірдей кітабы: «Қилы кезеңдер» - дастандар мен поэмалар, «Арман мен азап»- естелік және «Қуан қазақ  азаттық алғанына» - өлеңдер жинағын жарыққа шығарды.

2006 жылы Махмет Теміұлы Қазақстан Жазушылар Одағының мүшелігіне қабылданды.
Сібірдегі жан түршігерлік лагерь хикаясын ол өзінің «Арман мен азап» деген естелігінде баяндайды. Мұнда  біз бір ғана ақын  тағдыры емес, бүкіл қазақ елінің тағдырын, сол кезде опат болған бар халықтың тағдырын айнымай танимыз. Жалпы ақынның көп еңбегі сол азапты жылдарға арналған. Сонымен бірге халық тағдыры да, ақынның поэзиясынан берік орын алған. Әсіресе, 1932 жылғы ашаршылық, халық басына түскен нәубет ақынды қатты толғандырды. Қазақ еліндегі бұл қасірет, мешін жылы болған еді. Осы бір тарихта қалған күйзеліске ол «Мешкей мешін» деген поэмасын арнады.

Ақын поэзиясының әлемі әр түрлі тақырыптарды қозғайды, оларға мән беріп, өзінің ой-пікірін қосады. Мысалы «Аққуды атқан- азалы» поэмасында Махмет Темірұлы шынайы махаббат пен достықты жырласа, « Жандар батыр» деген дастанында халық жанашыры Жандар ертедегі эпостардың бас кейіпкерлері тәрізді өзінің батылдық қасиетімен бейнеленіп, қалың жұрттың құрметіне бөленген.  Сонымен бірге «Аққуды атпас болар», «Тілеймін бақыт халқыма», «Кенейханның қайғысы» деген көлемді толғаулармен жұртшылық кенінен таныс. 
Махмет Теміұлының лирикаға толы өлеңдері де баршылық. Олар: «Ауыл таңы», «Аққулы көлде», «Көбетей тойы» «Баянды бақыт қонсын қазағыма» «Көңіл күйлері». Өлеңдері тілге жеңіл, терең ойлы, тебіреніске толы шындықпен үндескен. Поэмаларында, толғауларында, лирикалық өлеңдерінде ақын халық поэзиясының жақсы үлгілерін дамыта түседі, ойлы сөздер,жаңа теңеулер қолданады. Талай өлеңдері мен поэмаларын қарша боратып жазушының өзі көпшіліктің көкейкесті арманымен сабақтасып жататыны бір ғанибет.

Махмет Темірұлының оқытқан қаншама оқушылары қазір әр түрлі салаларда жемісті қызмет атқарып жүр, ал ұстаздық кәсібімен айналысып жүрген мұғалімдері де баршылық. Бұл да болса ұлағатты ұстаздың еңбегінің  мәуелі жемісі.

Махмет Темірұлы нұралықтарға, жалпы жыр сүйер қауымға кейінгі жылдар ішінде белгілі ақын ретінде танылды.

Әдебиеттер:

Көңіл күмбірі: ұжымдық жинақ / Қарағанды облысының әкімдігі; құраст. Қ. Асанов. - Астана: Фолиант, 2014. - 396 б. - (Сарыарқа кітапханасы).

Темірұлы М.  Арман мен азап. - Алматы: Санат, 1998. - 160 б.

Темірұлы М.  Қуан қазақ азаттық алғаныңа. - Қарағанды: Санат, 2002. - 176 б.

Темірұлы М. Азаттық аңсап азап шеккендер. – Алматы: «Арыс», 2013.-240 бет.

 Темірұлы М. Қилы кезең: поэмалар, толғаулар, аңыз, дастан, жыр, мысалдар /М. Темірұлы.-Қарағанды: Экожан, 1998.- 264 бет.

***

Теміров М.  Алаш идеясының тәрбиелік мәні // Жаңа Сарыарқа. - 2009. - № 3. - 11-19 б.

Темірұлы М. "Алаш" идеясы және "Есеп" партиясы: жазушы М. Темірұлымен сұхбат  / сұхбаттасқан Е. Смайыл // Қазақстан ZАМАN. - 2016. - 17 наурыз (№ 11/12). - 14 б.

Теміров М. Аққуды атпас болар // Орталық Қазақстан.-1991.- №11.-3 б.

Теміров М. Арман мен аңсау әуендері // Жаңа жол.- 1993.-22 мамыр.

Теміров М. Жандар батыр // Орталық Қазақстан.-1992.- 1 ақпан.

Теміров М. Кенеханның қайғысы // Жаңа жол.- 1993.- 20 ақпан.-3 б.

Теміров М. Мешкей мешін // Орталық Қазақстан.-1990.- мамыр.

Теміров М.Ана тілінің жанашыры // Жаңа жол.-1993.- 11 мамыр.-2 б.

Темірұлы М.  Азаттық жемістері // Орталық Қазақстан. - 2013. - 30 қараша. - 4 б.

Темірұлы М. Азаттық жолында // Нұра.- 1997, Жаңа жол.- 1999.- 3 мамыр.

Темірұлы М. Азапты жылдардың әуендері // Нұра.- 2000.- 9 қыркүйек

Темірұлы М. Аққуды атқан азалы // Нұра.- 1994.- 13 қыркүйек.

Темірұлы М. "Алаш" идеясы және "Есеп" партиясы: жазушы М. Темірұлымен сұхбат  / сұхбаттасқан Е. Смайыл // Қазақстан ZАМАN. - 2016. - 17 наурыз (№ 11/12). - 14 б.

Темірұлы М. Алаштың ардағы // Жаңа жол.- 1993.- 3 сәуір.

Темірұлы М. Астана - алаш көркі  // Орталық Қазақстан. -2006. - 6 шілде.- 12 б., Нұра. - 2012. - 6 шілде (№ 26). - 3 б.

Темірұлы М.  Ауылдан ұшқан ақиық // Нұра. - 2010. - 27 наурыз (№ 13). - 2 б.

Темірұлы М. Батыр //Нұра.- 1996.- 2 қараша.

Темірұлы М. Баянды бақыт қонсын қазағыма // Нұра.- 1997.- 3 мамыр.

Темірұлы М. Жетім қалған жас бала // Нұра.- 1994.- 3 мамыр.

Темірұлы М.  Көкбие хикаясы // Нұра. - 2012. - 22 наурыз (№ 12). - 6 б.

Темірұлы М. Қуан қазақ азаттық алғаныңа! // Нұра.- 2001.- 20 қазан.

Темірұлы М.  Нұраның асыл ұлы - Жарылқасын Бикенов // Нұра. - 2013. - 6 сәуір. - 3 б.

М.Темірұлы туралы:

Махмет Темірұлы //Нұра ақындары: жинақ.- құраст. М. Темірұлы.- Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2008.- 162 бет.

Теміров Махмет //Нұра ауданының энциклопедиясы. - Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2007.- 118-119 б.

Темірұлы Махмет // Қазақстан жазушылары: анықтамалық: 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. - 384 б.

***

Алибекова Г. Алаш асылдарын жырлаған ақын // Нұра. - 2013. - 12 қазан (№ 41). - 5 б.

Ахметов Д. ...Шаттанды еркіндікке елім шығып... // Нұра.-2006.- 2 желтоқсан.- 3 б.

Әбдірахманов Қ. Қайта қанатталған // Жаңа жол. - 1993. - 22 мамыр. - 3  б.

Әкімбеков Д.Ақын аға мерейленсін// Орталық Қазақстан.- 1990.- мамыр.

Әкімбекұлы Д. Нұралық аяулы ақынымыз Махмет Темірұлы 70-ке толады // Жаңа жол. - 1993. - 22 мамыр. - 3  б.

Әскеев М.  Тәуелсіздікті аңсаған ағалар жалғасы // Нұра. - 2000. - 22 маусым.

Әскейұлы М. Азамат ақыны //Нұра.-1998.- 13 маусым.

Бексұлтанов Қ. Найзадай сөздің сүйрігі, найзағай жырдың жүйрігі Махмет Теміров - 90 жаста // Нұра. - 2013. - 12 қазан (№ 41). - 5 б.

Жакенов Ж. Біздің мақтанышымыз // Нұра.-2008.- 6 тамыз. – 3 б.

Жұмыш Қ. "Мәмбет шежіресі" // Азия Транзит. - 2003 . - №1. - 46-47  б.

Жұмыш Қ. Ақын Махмет Темірұлының жаңа кітабы // Азия Транзит. - 2002 . - №12. - 22 б.

Жұмыш Қ. Қаламы талмайтын қарт тарлан // Орталық Қазақстан. - 2010. - 24 шілде (№ 117/118). - 10 б.

Жұмыш Қ. Сексеннің сеңгіріне шыққан ақын // Орталық Қазақстан. - 2003. - 12 тамыз. - 7 б.

Жұмыш Қ. Ұстаз, ақын Махмет Темірұлы 80 жаста // Азия Транзит. - 2003 . - №8. - 53  б.

Майбас Т. Ол оның көз жасы еді ғой қаны аралас // Орталық Қазақстан. - 2014. - 16 желтоқсан (№ 240/241). - 5 б.

Нұрдәулетқызы А. Тату шаңырақ - бақыттың шаңқай түсі // Нұра. - 2008. - 5 шілде. - 2 б.

Сағымбекқызы Б. Бейнет көрген ақын // Нұра. - 1997. - 17 мамыр.

***

Даутова З. День памяти / /Нуринский хлебороб.-1997.-24 мая.

Закарина Г. Имя акына возвращена народу // Нура.- 1996.- 13 июль. 

Виталий Туляков

Виталий Сергеевич Туляков родился 10 ноября 1949 года. В 1957 году пошел в 1 класс Ивановской семилетней школы, а в 1965 году окончил 8 классов. После окончания школы работал в совхозе: разнорабочим, электромонтером, мотористом в водокачке, кочегаром.  

С 1969 года учился в техникумах: сначала в Каркаралинском зоотехническом, потом в Целиноградском сельскохозяйственном. Но не то, не другое не закончил, поняв, что это не для него из-за слабого зрения. В 1973 году прошел ВТЭК и перешел на инвалидность. С мая 1983 года по июль 1992 года работал в системе Казахского Общества Слепых председателем бюро Нуринской первичной организации КОС (Казахское Общество Слепых).

Первый его материал в газете «Нуринский хлебороб» был опубликован в 1966 году, касался он комсомольской работы в совхозе, материал был критический. Тогда он получает письмо с редакции: «У вас есть чувство Слова, работайте над собой, пишите нам чаще». Несколько лет Виталий Туляков был редактором «Комсомольского прожектора» и, наверное, это в какой-то мере дало толчок, что он стал постоянно втягиваться в это дело.

С 1975 года начал писать стихи, очерки, рассказы, повести и посылал в журнал «Юность», «Новый мир», «Молодая гвардия», «Простор». Из этих журналов получал обнадеживающие письма, где ему рекомендовали серьезно работать. Но его очерки, рассказы, юморески, стихи публиковались в основном в районной газете, а также в «Индустриальной Караганде», «Азия-Транзите», журнале «Заря». Несколько раз встречался и беседовал о поэзии с поэтом М.Д.Балыкиным. За более 30 лет работы написано и опубликовано много очерков, рассказов и стихов.

Виталий Сергеевич пишет на разные темы, в том числе и проблемного характера. В 2007 году вышел в свет его сборник «Капли вдохновения». Очерки, рассказы, стихи, юморески посвящены героям нашего времени. Очерки, вошедшие в книгу, вызывают неподдельный интерес у любителей поэзии.

Литература:

Туляков В. "Говорит местный радиоузел" // Нура.- Киевка, 2008.- 13 сент.

Туляков В. А война пришла домой //Нұра.- Киевка,2000.- 6 марта - С.5.

Туляков В. Война глазами и устами моего деда // Нұра.- Киевка, 2016.- 3 апрель - С. 5.

Туляков В. Война глазами и устами моего отца // Нұра.- Киевка, 2016.- 7 май.- С.2.

Туляков В. Главное - остались на плаву //Нура.- Киевка, 2008.- 18 окт.

Туляков В. Его именем названа улица / /Нұра.- Киевка, 2008.- 25 сент.

Туляков В. За гармонию человека с окружающим его миром // Нұра, 2005.- 21 май.

Туляков В. Им было в войну по 12-15 //Нұра.- Киевка,2005.- 8 янв.

Туляков В. Историю надо уважать и считаться с ней/ /Индустриальная Караганада.- 2006.- 1 июня - С.5.

Туляков В. Истребление реки - дело рук на ней живущих // Индустриальная Караганда.- 2006.- 12 дек. - С.11.

Туляков В. Их судьбы вершила война и Победа // Нұра.- Киевка,2005.- 16 апр.

Туляков В. Об одном звене в здравоохранении // Нұра.- Киевка,2015.- 13 июнь - С.4.

Туляков В. Определяя ориентиры  // Нұра.- Киевка, 2005.- 22 янв.

Туляков В, От всей души // Нұра.- Киевка,2005.- 2 апр.

Туляков В. Открывая на селе новую эру // Нура.- Киевка, 2008.- 20 сент.

Туляков В. Река Нура, что с тобой сталось!  // Нұра.- Киевка, 2006.- 25 нояб. - С.5.

Туляков В. Тепло, сердечно!  / /Нұра.- Киевка,2015.- 23 май.- С.9.

Туляков В. У истока // Нұра.- Киевка, 1999.- 24 июля-С.2.

Туляков В. У книжной  полки // Нұра.- Киевка, 2006.- 2 дек. - С.3.

 

Бүркіт  Ысқақов

Бүркіт Ысқақов 1924 жылы 4 қарашада Қарағанды облысының, Нұра ауданына қарасты «Көкмөлдір» деген жерде туған. Ол жастайынан қиялшыл, арманшыл болған екен. Зерек жас ел аузындағы қисса дастандарды зейін қоя тыңдап, жаттап алып жүреді. Соның әсері болса керек, кейін өзі де өлең шығара бастайды. Оның ең алғашқы өлеңі «Ана туралы жыр» деп аталады. Одан соң «Қарағанды комсомолы» газетінде әр түрлі тақырыпқа жазған өлеңдері жарық көре бастайды. Сондай өлеңдерінің бірі ақынның туған жерге арнаған «Көкмөлдір» деген жыры.

Б.Ысқақовтың шығармашылық өмірге кең құлаш ұруы 1940 жылы Қарағанды мұғалімдер институтына түсуінен басталады. Сол жылдары жазған өлеңдері «Советтік Қарағанды», «Қарағанды комсомолы» газеттерінде үзбей жарияланып тұрады да, оқуын бітірген соң 1942 жылы «Советтік Карағанды» газетіне қызметке келеді. Сол жылы әскерге алынып, соғысқа аттанады.

1946 жылы еліне жеңіспен оралған жауынгер ақын еңбек жолын бұрынғы өзі істеген газетте жалғастырады да, көп ұзамай, Алматыға барып, «Пионер», «Білім және еңбек» журналында, «Лениншіл жас» газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы қызметтерін атқарады.

1948 жылы Қазақ мемлекеттік университетін бітіріп, Ғылым Академиясының аспиратурасына түседі.

Бүркіт Ысқақов саяси көзқарасы үшін қудалауға ұшырады. Айыптау үкіметінде Б.Ысқақовтың ертеректе «Жас қалам» үйірмесі мен «ЕСЕП-ке» (елін сүйген ерлер партиясы) қатысына қосымша, «Үндістан» деген өлеңді С.Сейфуллиннің «Азия», І.Жансүгіровтың «Гималай» өлеңдеріне еліктеп жазғансың деп кінәлаған. Содан 1951 жылы жаппай қуғын-сүргін тұсында «Үкіметке қарсы үгіт жүргізіп жүр» деген жаламен жазықсыз жазаланып, 25 жылға бас еркінен айырылады. Сөйтіп 27 жасар жігіт 30 жылдық жазаны арқалап кете барады.

Лагерьде, тозақ отының төрінде жер қазып, шаң жұтып, шаршап–шалдығып, титықтап жүрсе де өлеңді қоймайды, өлең-жыр өңешінен түйдік-түйдік құйылды. Ол қазақ поэзиясында «Тұтқын жыры», «Лагерьдегі өлеңдер» деп аталатын поэзияның жаңа түрін бастады. Ұлы соғыстың оты мен суығынан аман оралған ақын қапаста көрген қайғы-қасіретін бүркемей, бүкіл үнімен шырқап жүрді. «Тас өзеннің ызғары» өлеңдер циклі оқырманның ойынан шыққан дүние. Ақылды ағамыз, академик М.Қаратаевтың «Ақындарымыздың абақтыда отырып жазған өлеңдері бізге жеткен жоқ, сол олқылықтың орнын олардың ақын ұрпағы – Б.Ысқақовтың жырлары торлтырғандай. Оның бұл өлеңдерінен Сәкеннің сыры, Бейімбеттің мұңы, Ілиястың үні естілгендей болады» деуі тегін емес.

Қапаста бес жыл қасірет шеккен Б.Ысқақов КСРО Жоғарғы сотының 1956 жылы 20 қарашадағы қаулысы бойынша толық ақталып, еркін өмірге оралды да, сүйікті кәсібін жалғастырды. Журналистика, әдебиет, ғылым саласында жемісті қызмет атқарды. Қазақ СССР Ғылым Академиясының М.О.Ауезов атындағы әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер болып, 1991 жылы дүниеден өткенге шейін ұзақ жылдар еңбек етті.

Ақынның шығармалары 1938 жылдан бастады. Тұңғыш өлеңдер жинағы – «Сенің Отаның» 1958 жылы шықты. Қарағандылықтардың еңбектегі ерлігі жырланатын «Москваны тыңдаймын», «Жылдар жырлайды», «Шабыт шуағы», «Әлемнің әлегі», «Өлеңді жылдар», «Шындық дауысы» атты поэзиялық жинақтардың, «Қазыналы Қарағанды», «Арқаның алып жүрегі», «Нұрлы Нұра бойында» көркем очерктердің авторы Б.Ысқақов аудармашы ретінде де белгілі. Ол А.С.Пушкин, М.Ю.Лермонтов, В.В.Маяковский, И.Франко, Н.Хикмет, С.Вургун тағы да басқа авторлардың шығармаларын қазақ тіліне аудыруға қатысқан.

Ал, әдеби зерттеу саласында «Қазақ–татар әдеби байланысы», «Қазақ-башқұрт әдебиет қатынастары тарихынан» атты монографиялардың авторы. Оның құрастыруымен «Орта Азия Қазақстанның ұлы ғалымдары» атты көлемді кітап жарық көрді.

Бүркіт Ысқақов Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Ұлы Отан соғысы орденінің, көптеген жауынгерлік медальдардың иегері болып, Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

1991 жылы қайтыс болды.

Әдебиеттер:

Ысқақов Б. Әлемнің әлегі: Мектеп сахнасына лайқталған бір актілі пьесалар мен ән-өлеңдер.- Алматы: Өнер, 1987.- 120 б.

Ысқақов Б. Қарлығаштың құйрығы неге айыр // Қазақ балалар поэмасының антологиясы / құраст. Г. Қажыбаева. - Алматы : Арда, 2011. - 128 б.

Ысқақов Б. Өлеңді жырлар: Өлеңдер мен поэмалар.- Алматы: Жазушы, 1988.- 144 б.

Ысқақов Б. Халық ақындармен әңгімелескенде // Ақындар жыры: қазіргі халық поэзиясы. - Алма-Ата: Изд-во АН КазССР, 1963. – 178-185 б.

Ысқақов Б. Шабыт шуағы: Өлеңдер, поэма.- Алматы: Жазушы, 1984.- 88 б.

Ысқақов Б. Шығармалары.- Астана: Фолиант, 2014.- 304 б.

Орта Азия мен Қазақстанның ұлы ғалымдары /Құр. Б.Ысқақов.- Алматы: Қазмембас, 1964.- 302 б.

Шындық дауысы /Ж.Сыздықов, Ш.Мусин, Н.Ахметбеков, Б.Ысқақов.- Алматы: Жазушы, 1990.- 248 б.

Лермонтов Ю. «Жыла! Жыла! «Израильдің ұрпағы…» /Ауд. Б.Ысқақов // Таңдамалы. Екі томдық. Өлеңдер, шағын поэмалар. Т. 1.- Алматы, 1977.- 315 б.

Пушкин А. Алдаса егер сені өмір: Өлең /Ауд. Б.Ысқақов // Таңдамалы шығармалар. Т. 1.- Алматы, 1975.- 132 б.

***

Ысқақов Б. Агроном // Социалистік Қазақстан. - 1950. - 16 июль (№ 154). - 3 б.

Ысқақов Б. Ағартушы ақын: /Ақмоланың туғанына 150 жыл толуына/ Орталық Қазақстан.- 1981.- 5 қар.

Ысқақов Б. Батыр мен ер // Әдебиет және искусство. - 1948. - № 9. - 50 б.

Ысқақов Б. Батыр мен ер // Социалистік Қазақстан. - 1948. - 18 авг. (№ 164). - 3 б.

Ысқақов Б.  Бесжылдықтың перзенті // Әдебиет және искусство. - 1949. - № 1. - 45 б.

Ысқақов Б. Жар жыры  // Лениншіл жас. - 1947. - 15 янв. (№ 5). - 4 б.

Ысқақов Б. Жас шахтер // Лениншіл жас. - 1949. - 7 окт. (№ 94). - 3 б.

Ысқақов Б. Жұлдыз // Социалистік Қазақстан. - 1949. - 10 май (№ 90). - 4 б.

Ысқақов Б. Комсомол билеті // Социалистік Қазақстан. - 1948. - 29 окт. (№ 215). - 3 б.

Ысқақов Б. Көк мөлдір // Советтік Қарағанды. - 1962. - 8 август (№ 187). - 3 б.

Ысқақов Б. Күлкісіз күндер, ұйқысыз түндер: Тағдыр // Орталық Қазақстан.- 1989.- 13, 14, 15, 17 қаз.

Ысқақов Б. Қанатты қиял // Социалистік Қазақстан. - 1949. - 17 июль (№ 138). - 2 б.

Ысқақов Б. Қарлагтан – Степлагқа // Орталық Қазақстан.- 1990.- 4, 5, 6, 7, 8 сәуір

Ысқақов Б. Қос жұлдыз // Әдебиет және искусство. - 1949. - № 4. - 60 б.

Ысқақов Б. Менің қалам: /Қарағандының тарихы/ // Орталық Қазақстан.- 1989.- 11, 12 қаңт.

Ысқақов Б. Нақақ тұтқынның наразылығы: Өлеңдер // Орталық Қазақстан.- 1994.- 5 қар.

Ысқақов Б. Октябрь құрдасы // Социалистік Қазақстан. - 1947. - 22 окт. (№ 208). - 3 б.

Ысқақов Б. Совет танкі // Социалистік Қазақстан. - 1950. - 10 сент. (№ 202). - 3 б.

Ысқақов Б. Соғыс құмарларға // Лениншіл жас. - 1950. - 1 май (№ 52). - 2 б.

Ысқақов Б. Халық ақыны Қайып: Қ.Айнабековтің туғанына 105 жыл // Орталық Қазақстан. - 1990. - 1 қараша.

Ысқақов Б. Арман // Жаңа жол.-1991.- 2 наурыз

Б. Ысқақов туралы:

Әдеби Қарағанды: Библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова.- Қарағанды: б.ж., 2000.- 89 б.-(Облыстық кітапхана-өлкетану орталығы)

Әлімбаев Д. Кенші жыры: өлеңдер, толғаулар, ертегі, айтыстар / Әлімбаев, Д.; құраст. С.Негимов, Б.Ысқақов.- Алматы: Жазушы, 1986.- 136 б.: сур.

Қапаста жазылған хаттар: Жала құрбандарының жырлары / Ред. Е.Дүйсенбаев.- Алматы: Жалын, 1992.- 150 б.

Ысқақов Бүркіт // Қазақстан жазушылары: анықтамалық: 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. - 445 б.

Ысқақов Бүркіт // Қарағанды. Қарағанды облысы. Энциклопедия.- Алматы, 1990.- 602 б.

Ысқақов Бүркіт // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиогр. анықтамалық.- Алматы, 1987.- 713-714 б.

Ысқақов Бүркіт //Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. Абдулин.- Алматы: Атамұра, 2006.- 561 б.

***

Азаттықты аңсаған // Нұра.- Киевка, 2008.- 12 қаңтар

Ахметов Д. Азаттықты аңсаған: /Ақын Б.Ысқақовтың өлеңдері/ // Нұра.- 1999.- 25 желт.

Әкімбекқызы Ә.  Нұра ауданының 80 жылдығына арналады // Нұра. - 2008. - 22 наурыз (№ 12). - 3 б.

Әскеев М.  Дарынды ақын // Жаңа жол. - 1993. - 24 шілде. - 3  б.

Әсіпұлы С. Елін сүйген ердің ізі: ақын, филология ғылымының кандидаты Бүркіт Ысқақов /Егемен Қазақстан.- 2005.- 1 ақпан.-5 б.

Жанғожин А Майдан мен тылдың жауынгерлік сапында 40-жылдар: "Орталық Қазақстан" газетіне-70 жыл // Орталық Қазақстан.- 2001.-13 маусым

Жанысбай С. Шындық үшін шырылдаған // Орталық Қазақстан.- 1994.- 17 қараша – 2 б.

Имаш Е. Жүрген жерінде ізі қалған // Орталық Қазақстан.- 2002.- 19 маусым

Лұқпан Е. Ғабиденнен Ғаббасқа дейін  // Орталық Қазақстан.- 2006.- 2,9,10,12,19,26,30 қыркүйек.-3 б.

Құдышұлы О. Азап шеккен азаматтар: /А.Нәрешев, Р.Нәрешев, Б.Ысқақов, М.Теміров, М.Азанбаев, Ж.Қалиевтер туралы/ // Орталық Қазақстан.- 1989.- 12 ақпан

Құдышұлы О. Азаттықты аңсап өткен азамат // Орталық Қазақстан.- 1994.- 5 қараша

Құдышұлы О. Қиядан қарайтын қыран еді // Орталық Қазақстан.- 1999.- 5 қараша. – 8 б.

Өмірбекұлы Ж. Қайсар ақын, тынымсыз ғалым // Орталық Қазақстан.- 1994.- 10 желтоқсан

Өмірбек Ж.  Шындық үшін шырылдаған // Орталық Қазақстан. - 1994. - 10 желтоқсан

Сәулебекова А. Нұралық ақиық ақын // Нұра.- 1999.- 4 желтоқсан

Темірұлы М. Ақын, ғалым Бүркіт Ысқақовты еске алу кеші // Нұра.- Киевка, 2006.- 11 қараша

Темірұлы А. Азаттық аңсап азап шеккендер // Азия транзит. - 2006. - № 9/10. - 49-53 б.

Темірұлы М. Алаш идеясы және "Есеп" партиясы: Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі М.Темірұлымен сұхбат / сұхбаттасқан Е.Смайыл // Егемен Қазақстан. - 2011. - 23 ақпан (№ 55/58). - 6 б.

Темірұлы М. Елім деп еңіреп туған ер еді // Орт.Қазақстан.- 2004.- 6 қараша.-8 б., Азия Транзит.- Қарағaнды, 2004.- N10-11.-30-33 б.

Темірұлы М. Елі үшін туған ер еді. // Орталық Қазақстан.- 2001.-27 қаңтар

Ысқақов, Б. Көңілден күлкі қашқан заман/ Б. Ысқақов // Парасат.-1971., поэма / Б. Ысқақов.- Алматы: Жазушы, 1984.- 85 бет.

Мерзімді басылым беттерінде жарық көрген шығармалары:

Ысқақов, Б. Қош, Алматым! / Б. Ысқақов // Жаңа жол.-1991.- 2 наурыз.

Ысқақов, Б. Өзіміздің туыстан / Б. Ысқақов // Жаңа жол.-1991.- 2 наурыз.

Ысқақов, Б. Жұртыма деген махаббат / Б. Ысқақов // Жаңа жол.-1991.- 2 наурыз.

Ысқақов, Б. Достарға сөз / Б. Ысқақов // Жаңа жол.-1991.- 2 наурыз.

Ысқақов, Б. Қинайды солар жанымды / Б. Ысқақов // Жаңа жол.-1991.- 2 наурыз.

Ысқақов, Б. Жарыма хат / Б. Ысқақов // Жаңа жол.-1991.- 2 наурыз.

Ысқақов, Б. Қайран Нұра / Б. Ысқақов // Жаңа жол.-1991.- 2 наурыз.

Ысқақов, Б. Болар бірақ бір реті... / Б. Ысқақов // Жаңа жол.-1991.- 2 наурыз.

Өмірі мен шығармашылығы туралы мақала, деректер:

Әжмағанбетова, Г. Ақиық ақын / Г. Әжмағанбетова // Нұра.-1994.-3 қыркүйек.

Білгішбайқызы, Ш. Ұлтымызға мәртебе, ұрпаққа өнеге // Нұра.-2003.-3 мамыр.

Мұстафина, С. Белгілі ақын, әдебиетші ғалым Бүркіт Ысқақовқа  90-жыл / С. Мұстафина // Нұра.-2004.-23 тамыз.-5 б.

Құдышұлы О. Қиядан қарайтын қыран еді // Орталық Қазақстан.- 1999.- 5 қараша. – 8 б.

Сәулебекова, А. Нұралық ақиық ақын / А. Сәулебекова// Нұра.-1999.- 4 желт.

Темірұлы, М. Арман мен азап.Естелік / М. Темірұлы // Алматы: Санат.-1998.-160 б.

Темірұлы, М. Елім деп еңіреп туған ер еді / М. Темірұлы//Нұра. – 2008.- 21 маусым. 

***

Ибрагимова, А. Поэт и гражданин / А. Ибрагимова // Индустральная Караганда.-2005.-20 января.

Лазаренко, С. Акын, ученый, гражданин / С. Лазаренко // Нұра.-2004.-11 дек.

Абдолла Асылбеков

Партия, кеңес, мемлекет қайраткері, күрескер, Қазақстанда Кеңес өкіметін ортантуға белсене қатысушы, ұлттық басшылық құрамның көрнекті өкілі, алғашқы қазақ совет публицистерінің бірі А.Ә.Асылбеков 1896 жылы сол кездегі Ақмола уезінің Нұра болысы Құндызды өзенінің бойындағы Кеңқияқ алқабында, Қарасуда (қазіргі Қарағанды облысы, Осакаров орталығы Сұңқар селосының маңында) дүниеге келген. Жас кезінде қойылған Ғабдолла есімі кейіннен ұлты ұйғыр анасы Зәуренің ықпалымен Абдоллаға айналып кеткен.

Әкесі Әбдрахман кедей адам болған. Үш жасқа толғанда анасы қайтыс болып, әжесі Дәметкен мен жеңгесі Әлиманның тәрбиесінде болып, жастайынан сауат ашады. Білімін ауылдағы бірінші басқыш татар медресесіне оқуға түсуден бастайды, оны 1913 жылы бітіреді. Оқуын жалғастыру мақсатында бір саудагердің жылқысын Орынборға дейін айдасып, 17 жасында Хұсайын атына ашылған медреседе оқиды. Медреседе оқып жүргенінде «қазақ татар жастарын дінге, патша үкіметіне қарсы үгіттеп, ұйымдастырды» деген айып тағылып, 4-5 ай ғана оқып, оқудан шығарылады.

1914 жылы Қызылжардағы мұғалімдер даярлайтын қазақ мектебіне оқуға түсіп, «саяси сенімділігі» жайлы шартты үш ай мерзім ішінде кепілдік тапсыра ала алмағандықтан мектептен шығарылады. Елге оралып, Нұра болысындағы ауыл мектебінде ұстаздық қызмет атқарады. 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысқа қатысып, 1917 жылдың мамыр айында большевиктер қатарына кіреді. Төңкерістен соң жұмысшы, шаруа, солдат депутаттарының Ақмола кеңесін ұйымдастырушылардың бірі болып, Қызыл гвардия отрядтарын ұйымдастыру жөніндегі соғыс кеңесінің мүшесі, азық-түлік комиссары міндеттерін атқарады (бұл жылдардағы өсу жылдары С.Сейфуллиннің «Тар жол, тайғақ кешу» атты тарихи-мемуарлық романында жазылған).

1918 ж. Колчак қолына түсіп, атаман Аннековтың «өлім вагонына» қамалып, Омбыға айдауға жөнелтіледі. Тұтқын лагерінен қашып шығып, 1919-1921 жылдары Қиыр Шығыстағы Азамат соғысына қатысып, Приморск армиясының полк комиссары болады. 1921 ж. Қазақстанға қайтып оралып, Қызыл Армияның Петропавл, Ақмола және Көкшетау уездеріндегі контрреволюциялық көтерілісті басу жөніндегі штаб өкілінің орынбасары қызметін атқарады. 1921 жылы маусым айында Қазақстан Республикасының сол кездегі астанасы Орынбордағы облыстық (республикалық) партия ұйымының құрылтай конференциясына Қызылжар губерниялық ревком төрағасының орынбасары қызметін атқара жүріп, делегат ретінде қатысып, облыстық комитеттің мүшесі болып тағайындалады. 1922 жылдың ақпанында өткізілген облыстық екінші партия конференциясында облыстық комитеттің екінші хатшысы және РК (б) П XI съезіне делегат болып сайланады. 1922 жылдың соңына қарай Қазақ АССР-інің делегаты ретінде Советтердің Бүкілроссиялық X съезіне қатысып, ССР Одағын құру жайлы Декларацияның қабылдануына қатысады.

Осыдан соң елге келіп, жауапты қызметтер атқарады. 1921-1923 жылдары ҚАКСР Халық ағарту комиссариаты саяси ағарту бөлімінің бастығы, РК(б)П Қырғыз (Қазақ) обкомының хатшысы, РК(б)П Қырғыз (Қазақ) бюросының мүшесі болады.

1926 жылы Мәскеуде Тимирязев атындағы ауыл шаруашылық академиясына оқуға түсіп, үш жыл оқып, республикалық партиялық және советтік басшы органдарының шақыруымен Қазақстан астанасына қайтып оралады. 1926-1928 жылдары Егіншілік халкоматында басшылық қызметте істеп, Қостанай округтік атқару комитетінің төрағасы; 1928-1938 жылдары Қазақ Орталық атқару комитетінің хатшысы, 1934 жылдың 4 шілдесінде Қарқаралы округтік атқару комитетінің төрағасы болып сайланып, Атқару комитеті жанындағы Жергіліктендіру жөніндегі (Комитет коренизации) комитеті басқару ретіндегі жауапты қызметті қоса атқарады. Осы қызметтерде жүріп ашаршылықтан құлдираған Қарқаралы халқына басшылық жасап, күйзелген шаруашылықты қалпына келтіреді. 1936 жылға дейін төрағалық қызметте болады. Лауазымдық қызметтерде жүріп «Ауылды советтендіру үшін» («За советизация аула») кітабын (1930) жарыққа шығарады.

1936 жылы 29 шілдеде жаңадан құрылған Қарағанды облысына Орталық атқару комитетінің төрағасы болып келеді. 1937 ж. орта тұсында Қазақ АССР-ы Тамақ өнеркәсібі халық комиссары болып тағайындалып, кейіннен Қазақ Республикасының Әлеуметтік қамсыздандыру халық комиссарлығы қызметін атқарады.

Саяси қуғын-сүргінге ұшырап 1937 жылы нақақтан нақақ ауыр жазаға кесіледі. Қудаланып, әйгілі «Қарағанды ісі» бойынша жасалған «ашық процессте» жалған саяси кінәмен айыпталып, Н.Нұрмақов, С.Сейфуллин сияқты «халық жауларымен» және «контрреволюционерлермен байланысқаны үшін» қамауға алынады. Әйгілі 58-статья бойынша үй-мүлкі тәркіленіп, Қазақ ССР Жоғарғы сотының арнайы коллегиясының үкімімен 1938 жылдың 29 қаңтарында 42 жасында жазықсыз ату жазасына кесіледі.

Адал есімі қайтып оралып, 1957 жылдың 31 шілдесінде ақталды.

Қарқаралы қаласында А.Асылбеков қызмет істеген үйде (қазіргі «Қарқаралы өлкетану музейі») мемориалдық тақта орнатылған.

1991 жылы 30 сәуір айында Қарағанды облысының «Құндызды» ауылы А.Асылбековтың есімін иеленді.

Әдебиеттер:

Асылбеков А. Біздің де күніміз де туды: /Повесть және өлеңдері/ // Қарқаралы.- 1991.- №3.- 16-24 б.

Асылбеков А. Қойшылар мен қасқырлар; Ата-жетімге жәрдемге: /Өлеңдер/ // Қарқаралы.- 1991.- №3.- 25-26 б.

Асылбеков А. Октябрь күнінде: Повесть // Қарқаралы.- 1991.- №4.- 72-83 б.

А.Асылбеков туралы әдебиеттер:

Абдолла Асылбеков және оның екі повесі // Редакторлардың редакторы: журналист-ғалым Рамазан Сағымбековтің туғанына 80 жыл толуына арналады / құраст.: А. Жанғожин, М. Сембаев. - Карағанды: Арко, 2012. – 63-79 б.

Асылбеков А.Ә. // Қазақ ССР: 4 томдық қысқаша энциклопедия. Т.1.- Алматы, 1994.- 71 б.

Асылбеков А.Ә. // Қарағанды. Қарағанды облысы. Энциклопедия.- Алматы, 1990.- 111 б.

Асылбеков Абдолла (1896-1936 жж.) // Тоғжанов Е.Л. Аршабеков Т.Т. Атамекен: оқу құралы. – Қарағанды: Қарағанды экономикалық университеті, 2002. – 178 б.

Асылбеков Абдолла // «Қазақстан жазушылары: ХХ ғасыр». Анықтамалық.- Алматы: «Ана тілі» баспасы ЖШС. 2004.-31 б.

Асылбеков Абдолла // Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия / - Алматы: Атамұра, 2006.- 130 б.

Асылбеков Абдолла // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиогр. анықтамалық.- Алматы, 1987.- 37 б.

Асылбеков Абдолла // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиогр. анықтамалық.- Алматы, 1987.- 37 б.

Орталық Қазақстанның жазушылары: методикалық - библиографиялық материалдар. - Қарағанды: [б. и.], 1973. - Б. ж.

Сейфуллин С. Тар жол тайғақ кешу: Роман. Т.4.- Алматы, 1988.- 148 б.

Талжанов С. Өткен күндер сөйлейді: естеліктер мен шежіре әңгімелер; құраст. Ж. Талжанова. - Алматы: Жазушы, 1979. - 347 б.

Темірұлы М. Қуан қазақ азаттық алғаныңа. - Қарағанды: Санат, 2002. - 176 б.

***

Абдолла Әбдірахманұлы Асылбеков // Қарқаралы.- 1991.- №3.- 2 б.

Абдолла Әбдірахманұлы Асылбеков // Нұра. - 2007. - 1 желтоқсан - 2 б.

Ақтаев С. Салиқалы сарашы // Ақиқат. - 2011. - № 2. - 32 - 35 б.

Әбсембетова Ж. III Бүкiлқазақтық партия конференциясы хақында// Қазақ тарихы.-2002.- N4.-57-60 б.

Әкiмбекова Б. Жазықсыз жазалар // Орталық Қазақстан.- 2001.-30 мамыр

Бектұров Ж. Есімін есте қалдырайық // Орталық Қазақстан.- 1989.- 12 ақпан

Даңқты жерлесіміз // Орталық Қазақстан. - 2006. - 20 сәуір. - 8  б.

Жанұзақов Н. Ауылымның тарихы // Нұра.- 2000.-19 тамыз.

Жинатұлы Б. Той тастаған із: /Нұра ауд. А.Асылбеков, К.Мыңбаев, С.Талжановтардың мерейтойлары атап өтілді/ // Орталық Қазақстан.- 1996.- 17 тамыз

Игенбаев А. «Халық жауларының» сот алдындағы «жауаптары» // Ақиқат.- Алматы, 1997.-N4.-21-27 б.

Қожабеков Р. Абдолланың атымен аталса... // Орталық Қазақстан. - 1989. - 21 қазан. - 2 б.

Қожакеев Т. Жыл құстары - Алматы: Қазақстан, 1991.- 240 бет

Қырғызәлин А. Жұмаш қарттың әңгімесі // Орталық Қазақстан. - 1989. - 21 қазан. - 2 б.

Лұқпан Е. Абдолламен бірге атылған // Орталық Қазақстан. - 2006. - 10 тамыз. - 5  б.

Михеева Л. Облыстың алғашқы басшылары // Орт. Қазақстан. - 2006. - 3,6, маусым. - 3  б.

Сағымбеков Р. Абдолла Асылбеков // Ақиқат.-1992.-№3.- 51-56 б.

Сағымбеков Р. Абдолла Асылбеков және оның екі повесі // Қарқаралы.- 1991.- №3.- 3-16 б.

Сағымбеков Р. Абдолла Асылбеков: Арқа ардақтылары // Орталық Қазақстан.- 1990.- 18-25 қыркүйек.

Сағымбекұлы Р. Арқаның ардагер азаматы // Орталық Қазақстан.- 1996.- 21, 24 қыркүйек.

Темірұлы М. Үш арыс: /А.Асылбеков, К.Мыңбаев, С.Талжановқа арналған өлең/ // Нұра.- 1996.- 7 қыркүек

Төребекова А. Қызыл қырғынның құрбаны // Орталық Қазақстан. - 2011. - 31мамыр (№ 86). - 3 б.

Головченко Геннадий Иванович

Головченко Геннадий Иванович родился 2 января 1950 года в поселке Осакаровка Осакаровского района Карагандинской области Казахской ССР в семье служащих.

В 1957 году пошел в среднюю школу № 9 пос. Осакаровка, которую окончил в 1967 году.

Трудовая биография началась  1967 году- учителем рисования в СШ № 9 пос. Осакаровка. В этом же году поступил на филологический факультет Карагандинского педагогического института, который окончил в 1972 году, пройдя полный заочный курс педагогического отделения Карагандинского государственного университета, получив специальность учителя русского языка и литературы средней школы.

В 1969 году был  преподавателем кружка юных историков-краеведов Осакаровского районного Дома пионеров. В 1971 году  назначен заведующим школьным отделом Осакаровского райкома комсомола, а затем  был избран секретарем этого же райкома комсомола.

С 1973 по 1974 год – служба в рядах Советской Армии. После службы в армии был назначен инструктором отдела пропаганды и агитации Осакаровского райкома партии. С 1974 по 1991 год находился на комсомольской, партийно - политической работе. В этот период избирался первым секретарем Осакаровского райкома комсомола, назначался заведующим идеологическим отделом Осакаровского райкома партии.

В 1991 по 2000 год  на различных работах в ряде предприятий и организаций пос. Осакаровка. В 1994-1995 годах – заведующий отделом-главный специалист Осакаровского районного маслихата.

С 2000 года и по март 2011 года – главный специалист отдела внутренней политики  акимата Осакаровского района. В 2005-2006 годах назначался заместителем начальника отдела внутренней политики, культуры и развития языков, в течение ряда лет исполнял обязанности начальника отдела внутренней политики.  С 10 марта 2011года – заведующий филиалом историко-краеведческого музея, заведующий методическим отделом районногокультурно-досугового центра.

Женат. Жена – Головченко Татьяна Степановна, 1951 года рождения – пенсионерка.

Сын Юрий, 1978 года рождения Сын Игорь – 1981 года рождения.

Решением Маслихата Осакаровского района №85  от 17 августа 2016 года за продолжительную безупречную работу в исполнительных и представительных органах, большой вклад в развитие духовного и интеллектуального потенциала района, присвоено звание Почетный гражданин Осакаровского района.

Список литературы:

Головченко, Г. Люди нашей судьбы [Текст]: к 70-летию Осакаровского района// Сельский труженик.- Осакаровка.-2008.- 19 апр.(№ 16)

Головченко, Г. Осакаровка-любовь моя [Текст]// Сельский труженик.- Осакаровка,2006.- 1 июля (27).-С.2

Головченко, Г. Улицы нашей судьбы [Текст]: к 100-летию п.Осакаровка// Сельский труженик.-Осакаровка.-2008.- 8 марта (№ 10)

Головченко, Г. Он был педагогом от Бога [Текст]: памяти Отличника просвещения Казахской ССР  Черкесова Б.Ф.// Сельский труженик.- 2013.- 26 июня (№26)

Головченко, Г. Они стали легендой Осакаровского района [Текст]: [ лучшие люди района]// Сельский труженик.- Осакаровка,2010.- 11 сент.(№ 36)

Головченко, Г. 60 шагов по жизни или монолог о времени и о судьбе [Текст]: Головченко Г.И.// Сельский труженик.- Осакаровка,2010.- 23 янв.(№3)

Головченко, Г. Иван Иванович Иванов - человек и легенда [Текст]// Сельский труженик.- Осакаровка, 2012.- 15 сент.(№37)

Головченко, Г. Герой из Сенокосного [Текст]: [Герой Советского Союза Корнеев И.И]// Сельский труженик.-Осакаровка,2010.- 8 мая (№ 18)

Головченко, Г. История района на страницах газет  [Текст]// Сельский труженик.- Осакаровка,2010.- 10апр.(№ 14)

Головченко, Г. Конференция по истории родного края [Текст]// Сельский труженик.- Осакаровка,2010.- 10 апр.(№14)

Головченко, Г. Наша любовь и наша судьба [Текст]//Сельский труженик.- Осакаровка,2010.- 19 авг.(№ 33)

Головченко, Г. Новые встречи с писателем [Текст]:встреча с писателем Никитиным Н.Е.// Сельский труженик.- Осакаровка,2011.- 11 июня (№ 23)

Головченко, Г. О тех, кого люблю и помню [Текст]: к 70-летию районной газеты "Сельский труженик"// Сельский труженик.- Осакаровка,2012.- 28 янв.(№5)

Головченко Г. Они были первыми [Текст]// Сельский труженик.- Осакаровка,2010.- 7 авг.(№ 31); 17июля(№ 28)

Головченко, Г. Они стали легендой Осакаровского района [Текст]// Сельский труженик.- Осакаровка,2010.-18 сент.(№ 37)

Головченко, Г. Память сердца [Текст]: вечер-портрет Иванова И.И., Героя Социалистического Труда// Сельский труженик.- Осакаровка,2012.- 22 сент.(№38)

Головченко, Г. Память суровых лет [Текст]: [к 65 летию Победы в ВОВ]// Сельский труженик.-Осакаровка,2010.- 20 фев.(№ 7)

Головченко, Г. Родина начинаеся с улиц [Текст]: к 100-летию п. Осакаровка// Индустриальная Караганда.-2010.- 19 янв.(№ 6).-С.7

Головченко, Г. Осакаровский район: вчера, сегодня,завтра [Текст]: [научно-практическая конференция]//Сельский труженик.- Осакаровка,2010.- 17 апр.(№ 15)

Головченко, Г. Слово об отце [Текст]: [о директореСШ № 1 Головченко И.Л.]// Сельский труженик.- Осакаровка, 2009.- 21 марта (№ 12)

Головченко, Г. Хранитель древностей [Текст]:интервью / зап.  Т.Журавлева// Сельский труженик.- 21 мая (№ 20)

Головченко, Г. Хроника важнейщих событий и знаменательных дат в истории Осакаровского района [Текст]// Сельский труженик.- Осакаровка,2010.- 19 авг.(№33)      

Головченко, Г. Частица моей жизни [Текст]: 70 лет районной газете Сельский труженик// Сельский труженик.- Осакаровка,2012.- 6 июля(№27)

Головченко, Г. Размышления о старом Оcакаровском парке [Текст] [Текст]// Сельский труженик.- Осакаровка,2013.- 31 мая (№22)                   

Головченко, Г. Новые встречи с земляком [Текст]: встреча с писателем  Н. Никитиным// Сельский труженик.- Осакаровка,2013.- 18 мая (№20)       

Головченко, Г. Здесь хранится память [Текст]: история Осакаровского архива// Сельский труженик.- Осакаровка,2013.- 13 апр.(№15)

Головченко, Г. Её года -её богатство [Текст]:старожилу  Юдиной Е.А.-95 лет// Сельский труженик.-Осакаровка,2013.- 16 марта(№11)

Головченко, Г. Чемпион из Литвинского [Текст]:[о чемпионе мира Шейерман Р.Я.]// Сельский труженик.- Осакаровка,2013.- 16 марта(№11)           

Головченко, Г. Их имена в истории Осакаровского района [Текст]: почетные граждане Осакаровского района// Сельский труженик.- Осакаровка,2010.- 25 сент.(№38)

Головченко, Г. Слово о директоре [Текст]:[ Эммерих В, директор ТОО Садовое]// Сельский труженик.-Осакаровка,2009.- 5 сент.(№ 36)

Головченко, Г. Воин,педагог, гражданин [Текст]: 90 лет  первому директору сш № 12, Смирнову Р.А.//Сельский труженик.- Осакаровка,2014.- 27 сент.(№ 39)

Головченко, Г. Караганда в моей судьбе [Текст]: к80-летию г.Караганды// Сельский труженик.-Осакаровка,2014.- 20 сент.(№ 38)

Головченко, Г. Слово о семье [Текст]: о семье Кошевец// Сельский труженик.- Осакаровка,2014.- 13 сент.(№ 37)

Головченко, Г. О чем поведали старые журналы  [Текст]: обзор статей журналов административно-хозяйственной характеристики Осакаровского района за 1944-1962 гг.// Сельский труженик.- Осакаровка,2014.- 11 янв.(№ 1-2).-С.2

Головченко, Г. Осакаровская земля миллион лет назад [Текст]// Сельский труженик.- Осакаровка,2014.- 5апр.(№ 14).-С.5

Головченко, Г. Юбилей дома нашего детства [Текст]:70 лет Осакаровскому Дому Пионеров// Сельский труженик.- Осакаровка,2014.- 21 июня (№ 25).-С.4

Головченко, Г. За мужество и героизм наградить орденом... [Текст]: о осакаровцах -участников ВОВ,награжденных орденами и медалями// Сельский труженик.-Осакаровка,2014.- 15 ноября (№ 46).-С.2

Головченко, Г. Этот город-судьба [Текст]: к 80-летию г.Караганды// Индустриальная Караганда.- 2014.- 30августа(№ 152-153).-С.4

Головченко, Г. Память сердца [Текст]// Сельский труженик.- Осакаровка,2014.- 4 октября (№ 40)

Головченко, Г. Осакаровцы в боях Великой Отечественной войны [Текст]// Сельский труженик.- Осакаровка,2015.- 17 янв.(№3).-С.1; 28 фев.(№9); 28 марта; 16 апр.(№ 16).-С.8; 25 апр.(№18)

Головченко, Г. Бриллиантовая семья [Текст]: [ о старожилах с. Озерное Сейчи Н.А. и Сейчи Т.А.]//Сельский труженик.- 2013.- 19 янв.(№ 3)

Головченко, Г. Добрый след на земле [Текст]: аким селького округа Садовое Нигматулин Ш.Г.// Сельский труженик.- Осакаровка,2015.- 4 июля (№ 27).-С.3

Головченко, Г. История Осакаровского района в лицах его почетных граждан [Текст]// Сельский труженик.- Осакаровка,2015.- 14 авг.(№33).-С.4    

Головченко, Г. Верный сын земли родной [Текст]: 80 лет Правдину В.П.// Сельский труженик.- Осакаровка,2015.- 10 янв.(№ 1-2).-С.1

Головченко, Г. "Все для фронта-все для Победы !" [Текст]: Осакаровский район в годы Великой Отечественной войны// Сельский труженик.-Осакаровка,2015.- 9 мая (№ 19).-С.3

Головченко, Г. Солдат Победы из Крещеновки [Текст]:Кузмичев Г.М.// Сельский труженик.- Осакаровка,2015.- 9 мая (№19).-С.3

Головченко, Г. Учительница первая моя [Текст]:Тютюник З.П.,учитель// Сельский труженик.-Осакаровка,1966.- 1 сент.

Головченко, Г. Становление [Текст]: страницы истории представительного органа власти района// Сельский труженик.- Осакаровка,2016.- 7 мая (№18).-С.5

Головченко, Г. Человек эпохи [Текст]: 80 лет Почетному гражданину Осакаровского района Женжерухе Н.Я.// Сельский труженик.- Осакаровка,2016.- 21 мая (№20).-С.1,4

Головченко, Г. Память о суровом времени [Текст]: ко Дню памяти жертв политических репрессий и голода//Сельский труженик.- Осакаровка,2016.- 4 июня (№22).-С.4

Головченко, Г. Мой край-мой дом, моя судьба [Текст]: к 80-летию Карагандинской области// Сельский труженик.-Осакаровка,2016.- 16 июля (№28).-С.2

Головченко, Г. Краеведы начали работу [Текст]: о начале работы краеведческого клуба Мирас// Сельский труженик.- Осакаровка,2010.- 30 окт.(№ 43).-С.2

Головченко, Г. Встречи с интересным человеком  [Текст]: встреча с писателем Никитиным Н.Е.// Сельский труженик.- Осакаровка,2010.- 23 окт.(№ 42).-С.1,3

***

Головченко, Г.  "О край,мой осакаровский родной, моя    судьба,моя любовь и доля" [Текст]:сборник    краеведческих статей /Г.Головченко.-    Осакаровка,2016.-199 с.

Қызыр Рамазанұлы

Алтайдан ұшқан ақиық ақын

... Қазағымын шет елдің - деп өзі жырлағандай 1938 жылы Баян Өлгей аймағының Ақкөл деген жерінде дүниеге келген Қызыр Рамазанұлы бүгіндері ата жолында, ата жұртта немерелерінің қолында бақытқа кенеліп отырған қария. Ол Монғолияның астанасы Ұлан-Батыр қаласынан құрылыс техникумын бітіріп, бірден қызу еңбекке араласты. Әртүрлі басшылық қызмег атқарды. Аймақтың әр түкпірінде оның қолы тимеген құрылыс жоқ деуге болады. Ерен еңбегі еленіп, 2 рет мемлекеттік саңлақ (чемпион) брйгадирі атанды. Мәскеуде, Германияда білімін жетілдіріп, тәжірибе алмасты. Өлеңге құштар дарынды жас жастайынан өлең жазды. Жазғандары аймақтың «Шұғыла» журналы, «Жаңа өмір» газетіне үзбей жарияланды. Баян-Өлке баспасынан «Жас қанат», «Көңілімнің құштары» жыр жинақтары жарық көрді. Қызыр ең алдымен лирик ақын. Оның «Еңбек», «Туған жер», «Махаббат» туралы өлеңдері өзіндік өрнегімен, сыршылдығымен көңілге жылу ұялатады. Ол сыршыл өлеңермен қатар көптеген поэма, дастандар жазды. Олар «Оралу», «Алтын мен арпа», «Қан галстук», «Комиссардың баласы», «Бабам айтқан сыр» т.б. Бұл поэмалар кезінде әртүрлі әдеби бәйгелерде жүлде алған шығармалар. Сонымен қатар ол аймақтағы балалар әдебиетінің іргетасын қалаушылардың бірі болып саналады. Оның балаларға арналған өлеңдері бір төбе. Бала ұғымына сай, тілге жеңіл, жүрекке жылы, мағынасы бай.

Мысалы: Атасы жатты тағалап,

Атын жығып жасаңға.

Аң-таң болып көп қарап,

Жүгірді Марат Асанға.

Қызық сөзі Мараттың,

Асанды алды күлгізіп.

Конькиін атам ала аттың,

Жатыр деді кигізіп...

Иә, туған елінде абыройға бөленіп, құрылысшы—ақын атанып, бақытты шат тұрмыс кешсе де, ол үшін бір нәрсе жетіспей тұратын... Ол ата жұртқа оралу арманы еді. «Қойнауында бабамның басы қалған...» - деп ұзақ толғанатын. Қазақстанның табысына шаттанып, мақтана жырға қосатын. Сол себепті Егемендік арқасында ата жұртқа оралу мүмкіндігі туғанда, алғашқылардың бірі болып елге оралды.

Тағдыр бізді тастаса да лақтырып,

Өмір сүрдік жат елде құлап тұрып.

Алғаш рет көргенде Отан сені,

Топырағыңды сүйгенмін жылап түрып, - деп жырлады. Көшіп келе еңбекке араласты. Елбасымен кездесу бақытына ие болды. Егеменді еліміздің табысына сүйінді, отаршылдық салдарынан мәңгүрттенген қандастарына күйінді. Оның ата жұрт аясында жазған өлеңдері ана тілінен, дінінен, салт дәстүрінен айырыла жаздап, енді мүмкіндік туғанда өз ұлтына менсінбей қарайтындарға арналды.

Өз тіліне менсінбей - ақ қарайтын,

Өз қандасын ақша үшін талайтын.

Басқа тілді бақыт етіп өзіне,

Ата-анасын ақымаққа санайтын.

Кезіктім мен кеше сондай адамға,

Санайды екен өз ұлтын өзі наданға.

Иманы жоқ, дәстүрі жоқ, тілі жоқ Шынында да мұндай надан адам ба?

Шындықты шырқырап жазатын ақын өлеңдері мерзімді баспасөздерге жарияланғанмен ата жұртқа оралгалы кітап болып шықпапты. Бұл жинақ сол олқылықтың орнын толтырғандай. Осакаров ауданы әкімі Рысқали Әбдікеровтың қолдауымен, де- меушілігімен жарияланып отыр. Ақынын қолдаған әкімге алғыс білдіре отыра, кітап оқырмандар көңілінен шығады деп сенеміз.

Ысмагұл Жунісқанұлы

Ақын, Қазақстан журналистері Одағының мүшесі

Шығармалары

Рамазан Қ.     Туған жер аясында [Мәтін]: өлеңдер, ой       толғаулар, поэмалар / Қ.Рамазан.- Қарағанды:типография Карагандинского государственного технического университета, 2011.- 112 б.

Никитин Николай Егорович

Никитин Николай Егорович родился 1938 году.  Семья Никитиных была раскулачена и выслана на поселение в степной поселок под номером восемь, расположенном в тридцати километрах от станции  Осакаровка.

После окончания семилетки в 1953 году семья переехала в Осакаровку. Поступив в восьмой класс, Николай Егорович посещал  авиамодельный кружок в Доме пионеров.

После смерти отца Николай уехал в Караганду, где поступил в Горный техникум на отделение ПГС. И в 1958 году получил диплом техника-строителя. А через три месяца работы в Топаре мастером, был призван на службу в ряды Советской Армии, где  окончив военное подразделение воздухоплавателей, работал пилотом, старшим пилотом.

Очарование неба, степные просторы, ласка матери развили  в нем  любовь к поэзии, прозе, насыщенной лирикой, драматизмом природных явлений. После демобилизации поступил в Казахский Государственный университет им. С.М.Кирова, на филологический факультет, отделение журналистики. Затем перевелся  в Московский Государственный университет им.  М.В.Ломоносова на факультет журналистики. За годы учебы в университете  стал приобщаться к писательскому творчеству. Первые публикации:  газетные очерки, зарисовки, рассказы стали появляться в Красногорске, Москве.  Николая Егоровича приняли в Союз Журналистов. Учился и работал на стройке, прорабом, ст. инженер МГУ.

В 1975 году окончил МГУ, получив диплом литературного работника газеты. К этому времени уже публиковался в «Советском патриоте» (Красногорского М3), областной газете «Ленинское знамя», газете Московского военного округа «Красный воин», АНП, дипломную работу писал по творчеству В. Липатова и других писателей по «Литературной газете», оцененной на «отлично».

Как бы ни была интересна журналистская работа – душа рвалась к писательской деятельности. При встрече с Чингизом Айтмановым , в МГУ,   Никитин Н.Е. хотел отдать ему свой не до конца оформленный рассказ «Вторая Семья». Чингиз Торекулович, посмотрев материал, вернул назад со словами: «Напишешь сам. Сюжет тянет на повесть. И стиль хороший» Его доброе напутствие подействовало ошеломляюще.  И вскоре  рассказ вылился в повесть «Новая Семья», которая впоследствии вошла в книгу «Перелом», 2006г.

Николай Егорович посвятил себя литературному делу. Так вышли в свет повести «И в горе, и в радости», «Брошь», «Ушу приходит в Россию», «Серый», романы «Трудная любовь», 2001 г., «Спецпереселенцы», 2005г., «Спецпереселенцы-2», 2008г.

С 1983 года живет  в г.Белгороде.   Работал в Обкоме профсоюза заместителем зав. отделом спортивных сооружений, платных услуг, Президентом Областной хозрасчетной федерации Ушу.

Но его всегда тянуло на свою малую родину.  Николай Егорович часто  посещает п. Осакаровку, с. Колхозное, встречается с земляками, собирает материал для своих будущих книг. Краеведческий клуб «Мирас»  районной библиотеки  ходатайствовал    о присуждении Н.Е. Никитину  звания «Почетный гражданин Осакаровского района».

По решению районного маслихата  № 293 от 08 декабря 2010г. за особые заслуги перед районом, плодотворную общественную деятельность Никитину Н.Е. присвоено звание «Почетный гражданин Осакаровского района».

Список литературы:

Никитин Н.     Спецпереселенцы [Текст]: роман /Н.Никитин.- Белгород: Авторизованное компьютерное издание, 2005.- 297 с.

Никитин, Н.Е. Спецпереселенцы-2 [Текст]: роман / Н.Е. Никитин - Белгород: авт.комп.изд. -2008. -394c. 

Никитин, Н.Е. Спецпереселенцы-3 [Текст]: роман / Н.Е. Никитин - Белгород: авт.комп.изд. -2010. -524c. 

Никитин Н.Е.     Откровения [Текст]: сборник стихов / Н.Е.Никитин.- Белгород, 2012.- 324с.

Никитин Н.Е. Перелом [Текст]: сборник повестей /Н.Е. Никитин.- Белгород: Авториз.автор.издание, 2006. -165с.

Никитин,Н.Е. Трудная любовь [Текст]:роман/Н.Е. Никитин.-Белгород:Авторизованное компьютерное издание,2001.-232с.

Никитин, Н.Е. Улыбка озера [Текст]: шутки, рассказы, повесть /Н.Е. Никитин.-Белгород:Издательство"Отчий край",2003.-384 с.

Никитин Н.Е. Месть  [Текст]: сборник рассказов /Н.Е. Никитин.- Белгород: Авториз.автор.издание, 2007. -182 с.

Никитин Н.Е.  И в горе, и в радости  [Текст]: повести /Н.Е. Никитин.- Белгород: Авториз.автор.издание, 1998. -127 с.

Никитин Н.Е. Земляки  [Текст]   /Н.Е. Никитин.- Белгород: Авториз.автор.издание, 2014. -275 с.

Правдин Виктор Петрович

Правдин Виктор Петрович родился 31 декабря 1934 года в спецпоселке № 6, это бывшее село Октябрьское, а ныне Карагайлы Осакаровского района. В год начала Великой Отечественной войны он пошел в первый класс школы. После окончания 4-х классов семья Правдиных переехала в райцентр, село Осакаровку. Здесь он получил среднее образование и поступил в Челябинский политехнический институт, после окончания которого, 13 лет работал в конструкторском отделе Уральского автозавода.

Но малая родина тянула к себе. Он вместе с семьей вернулся в родные казахстанские степи, работал инженером в Осакаровской райсельхозтехнике. А потом отдал свои силы и знания сфере образования и воспитания подрастающего поколения. В Осакаровской средней школе № 12 Виктор Петрович работал учителем черчения, преподавал автодело, как офицер запаса вел начальную военную подготовку старшеклассников.

Работая в школе, он начал писать четверостишья, которые затем читал на школьных вечерах. Любительское на первый взгляд увлечение стало настоящим призванием.

Для него поэзия -  образ мысли, состояние души. Правдин живет поэзией. Его поэтическое слово обращено к тому главному, которое есть в нашей душе, в нашем сердце, в нашей жизни: Любовь, Родина, Семья. Злободневность и гражданственность, простота и ясность – вот отличительная черта его поэзии.

В своих произведениях самобытный поэт воспевает родной край, Расцвет родной Республики Казахстан, дружба народов – центральные темы  его поэтического творчества. Он очень любит осакаровскую и казахстанскую земли, неустанно воспевает любовь к отчему краю с сыновьей теплотой и гордостью за свой народ. И совсем не случайно название его первого поэтического сборника -  «Я низко кланяюсь тебе, земля моя…».

Творчество Виктора Петровича перешагнуло границы его малой родины. На некоторые стихи нашего земляка написаны песни, которые исполняют в Астане и Алматы. В этом году он стал дипломантом Карагандинского областного фестиваля самодеятельного творчества ветеранов, посвященного 70-летию Победы в Великой Отечественной войне.

Песня  на слова Правдина «Святая Родина моя» в канун Дня Независимости Республики Казахстан  была исполнена на V республиканском конкурсе самодеятельных поэтов и акынов, стала дипломантом этого конкурса, а автор ее слов стал третьим в номинации «Самый лучший акын». В.П.Правдин принимал участие в 11 республиканском конкурсе патриотической песни.

Он выступает со своими стихами на общественно-политических и культурно-массовых мероприятиях, различных встречах. Его произведения не оставляют никого равнодушными, его слово будит мысль, учит добру. Стихи Правдина адресованы всем нам. Они мудры, лиричны, светлы, наполнены оптимизмом, счастьем, радостью и добром, интересны людям разных поколений.

Его личное человеческое обаяние освещает жизнь всех, кто его окружает. У него богатая на события и встречи жизнь. Свой 80-летний юбилей Виктор Петрович встречает с новыми творческими силами, своим неравнодушием и активной жизненной позицией, оптимизмом.

Многие осакаровцы любят его за доброе отношение и любовь к нашей земле, нашему народу, его традициям и желают почетному гражданину Осакаровского района Виктору Петровичу Правдину светлых и творческих дней еще на долгие годы.

Список литературы:

Правдин В. Я низко кланяюсь тебе, земля моя [Текст] / В.Правдин.- Караганда: типография Карагандинского государственного технического университета, 2011.- 74с.

Кәкімбек Салықов

Кәкімбек Салықов (22.01.1932, Еңбек ауылы, Шал ақын ауданы, Солтүстік Қазақстан облысы - 27.11.2013) - мемлекет және қоғам қайраткері, ақын. 1947 жылы Көкшетау қаласындағы №21 мектепте орташа білім алып, 1950 жылы Сырымбет тауы бөктерінде Казгородок қазақ орта мектебін бітірді. 1955 жылы Мәскеудің түсті металлургия және алтын институтын бітіргеннен кейін Жезқазған кенішінде кен мастері, участке бастығы, К.И.Сәтбаев атындағы кен-металлургия комбинаты парткомының хатшысы, Қазақстан КП қалалық комитетінің бірінші хатшысы, Жезқазған комитетінің екінші хатшысы қызметін атқарды. 1975 жылдан КОКП Орталық Комитетінің аппаратында инспек-тор болып қызмет істейді. 1984 жылы Өзбекстан КПОК-нің бюро мүшесі, Қарақалпақ облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы, одан кейін Кеңестер Одағы Жоғарғы кеңесінің экология комитетінің төрағасы, Жоғарғы кеңестің Президиум мүшесі қызметтерін атқарды.

Алғашқы өлеңдер жинағы «Сыр» 1977 жылы жарық көрді. Сол жылы «Жезкиік» атты жыр жинағы орыс тіліне аударылып жарияланды. 1981 жылы «Қырғызстан» баспасы оның «Нұрлы күндер» кітабын қырғыз тілінде, 1983 жылы Ғафур Ғүлам баспасы «Жезкиік» жинағын өзбек тілінде шығарды. «Букетовке реквием», «Эдельвейс», «Ғасырға тең бір мезет», «Че Гевара» атты поэмалары орыс тіліне аударылды.

К.Салықов — «Дала», «Қыран-дар», «Гәкку», «Жезкиік», «Еңлікғүл», «Тәттімбет», «Домбыра», «Қарақалпақ», «Кенесарының соңғы сөзі» секілді көптеген поэмалардың авторы. Ақын жемісті еңбегін бүгінгі күнге дейін талмай жалғастырып келеді. Соңғы жылдары оның «Ойтолғақ» (2001), «Сырғалы сонеттер» (2001), «Күзгі шуақ» (2004), «Күзгі сарын» (2005), «Сенсің ел данасы» (2006), «Әлемнің сегізінші ғаламаты» (2006), «Мағжанға тағзым» (2008) кітаптары жарық көрді. В.В.Маяковскийдің «В.И.Ленин» поэмасын, А.С.Пушкиннің өлеңмен жазылған «Евгений Онегин» романын, М.Ю.Лермонтовтың, Ю. П. Полонскийдің, Р. Ғамзатовтың, Алдан-Семеновтың, С.Норовчатов-тың, В.Савельевтің, Я.Коластың, М.Львовтың, моңғол және өзбек ақындарының өлеңдерін қазақ тілі-не аударды. Б.Жүманиязов, Н.Тілендиев, Ә.Бейсеуов, Е.Хасанғалиев сияқты композиторлар ақынның көптеген өлеңдеріне ән шығарды. «Жезкиік», «Сағыныш», «Аққу әні», «Үш арыс», «Бір аувіз сөз», «Оқжетпес», «Көкшетау», «Жамбыл ата» сынды туындылары халық әніне айналып кетті.

Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне үш мәрте (IX, X, XI) депутат болып сайланған. КСРО Жоғарғы Кеңе-сінің депутаты. «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағының иегері (2001), Халықаралық Қ.Сәтбаев қорының президенті, Қазақстан Республикасы «Экология» академиясының академигі.

Ленин орденімен, екі рет Еңбек Қызыл Ту орденімен, «Парасат» және Халықтар Достығы ордендерімен, көптеген медальдармен марапаталған.

Әдебиеттер:

Салықов К. Ақындық асыл бекзаты // Ақан сері Қорамсаұлы Шығармалары; құраст. Н. Оразбек; алғы сөздің  авт.  К. Салықов. - Алматы: Қазақстан, 2013. - 4-18 б.

Салықов К. Астана-елдің ажары. - Астана: Фолиант, 2013. - 196 б.

Салықов К. Бәйкен жолы; ред. С. Үркімбаев. - Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. - 168 б.

Салықов К. Дарқан дарын. - Астана: Фолиант, 2010. - 155 б.

Салықов К. Дүлдүлдердің дүбірі. - Алматы: Қазығұрт, 2011. - 324 б.

Салықов К. Евней Букетовке реквием; ред. Б. Асанбаев. - Алматы: Ғылым, 1994. - 16 б.

Салықов К. Әлемнің сегізінші ғаламаты; ред. Р. Тұрлынова. - Астана: Фолиант, 2007. - 160 б.

Салықов К. Жезкиік. - Алматы: Атамұра, 2003. - 216 б.

Салықов К. Жезкиік. - Астана: Фолиант, 2007. - 338 б.

Салықов К. Көкжиекке тартқан көш. - Алматы: Жазушы, 1997. - 392 б.

Салықов К. Көңіл назы. - Алматы: Жазушы, 2008. - 207 б.

Салықов К. Күзгі сарын. - Астана: Елорда, 2005. - 296 б.

Салықов К. Қазақтың асыл абызы. - Астана: Фолиант, 2010. - 209 б.

Салықов К. Қаныш және Қарсақбай // Өмір: әдеби-этнографиялық журнал:1992 жылдан бастап шығады / бас ред. А. Жұмаділдин. - Жаңаарқа: Кенже-Пресс, 2000 - №1(5). – 20 б.

Салықов К. Мәңгі шырақ алауы. - Алматы: Жазушы, 2007 - 1-том. - 416 б.

Салықов К. Нұрлы күндер. - Алматы: Жалын , 1976. - 157 б.

Салықов К. Нұрлы күндер. - Алматы: Жалын, 1976. - 160 б.

Салықов К. Ойтолғақ. - Алматы: Жібек Жолы, 2001. - 120 б.

Салықов К. Отырар сазы. - Алматы: Өнер, 2002. - 72 б.

Салықов К. Сырғалы сонеттер. - Алматы: Жалын, 2001. - 272 б.

Салықов К. Тарихтың құлагері. - Алматы: Gauhar, 2003. - 88 б.

Салықов К. Тәттімбет. - Алматы: Ж.Ш.С. Жалын, 1998. - 192 б.

Салықов К. Түркістанға тағзым. - Астана: Фолиант, 2012. - 258 б.

Салықов К. Фазыл аға. - Астана: Фолиант, 2010. - 255 б.

Салықов К. Шығармалары. - Астана: Фолиант, 2014.

1 т.: Заман сыры : поэмалар, өлеңдер мен толғаулар. - 328 б.

2 т.: Туған елге мың тағзым : өлеңдер . - 327 б.

3 т.: А. С. Пушкин шығармашылығынан тәржімелер : [өлең]. - 358 б.

Салықов К. Шығармалары; ақылдастар алқасы Б. Әбдішев ; ред. Қ. Асанов; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант. - (Сарыарқа кітапханасы). - 2 т.: Сарыарқа - елдің мерейі : өлеңдер. -  2013. - 394 б.

Салықов К. Шығармалары; ақылдастар алқасы Б. Әбдішев; ред. Қ. Асанов; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2013 - (Сарыарқа кітапханасы).    1 т.: Поэмалар. - 414 б.

Салықов К. Шын жүректен. - Алматы: Жазушы, 1981. - 334 б.

***

Салықов К. Абылай ханға сыйнып өскен елміз // Орталық Қазақстан.- 2013.-5 қазан (№ 169/170).- 4 б.

Салықов К."Ақындық анасының сүтімен келген":  Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері К. Салықовпен әңгіме / әңгімелескен Ж. Нұрғожаев // Мұқағали. - 2012. - № 7/8. - 5-21 б.

Салықов К. Арнауым толғау болды ағындаған // Қазақ әдебиеті. - 2012. - 7-13 желт. (№ 50). - 8 б.

Салықов К. "Әділдік пен тазалыққа жүргенім мені қиянаттап, жазықсыз қаралаудан аулақ етті": ақын К. Салықовпен әңгіме / әңгімелескен Ә.Амангелді // Егемен Қазақстан. - 2014. - 24 қыркүйек (№ 186). - 6 б.

Салықов К. Біржан сал жайлы толғаныс // Жұлдыз. - 2013. - № 9. - 131-139 б.

Салықов К. Дарқан дарын // Жаңаарқа. - 2012. - № 39. - 1 б.

Салықов К. Жүректегі жазулар // Егемен Қазақстан. - 2013. - 8 мамыр (№ 123). - 7 б.

Салықов К. Заман сыры // Орталық Қазақстан. - 2013. - 13 маусым (№ 96/97). - 6 б.

Салықов К. Қаныштың досы // Орталық Қазақстан. - 2013. - 23 мамыр (№ 81/82). - 4 б.

Салықов К. Қарағанды - құтты мекені // Орталық Қазақстан. - 2013. - 1 тамыз (№ 131). - 3 б.

Салықов К. Орындалған арман // Жұлдыз. - 2012. - № 12. - 3 б.

Салықов К. Рухы биік нар тұлға // Егемен Қазақстан. - 2013. - 12 ақпан (№ 65). - 8 б.

Салықов К. Сексенде шабыт толғайды // Ана тілі. - 2012. - 29 қараша-5 желт. (№ 48). - 10 б.

Салықов К. Тұманбай туралы толғаныс // Егемен Қазақстан. - 2012. - 6  қазан (№ 651/656). - 9 б.

Салықов К. Ұлттық рухтың жаршысы // Егемен Қазақстан. - 2013. - 19 қазан (№ 235). - 7 б.

Салықов К. Ұлытаудың ұлағатты перзенті // Орталық Қазақстан.- 2013. - 14 қараша (№ 197/198). - 4 б.

Салықов К. Шоқантанудың қазақтан шыққан тұңғыш зерттеушілерінің бірі болды: ақын К.Салықовпен сұхбат / сұхбаттасқан М. Серіккызы // Жұлдыздар отбасы АҢЫЗ АДАМ. - 2012. - № 13. - 16-17 б.

Салықов,К. Із // Егемен Қазақстан. - 2014. - 8 қаңтар (№ 3). - 6 б.

К.Салықов туралы:

Егеубаев А. Сөз жүйесі. - Алматы: Жазушы, 1985. - 272 б.

Зікібаев Е.  Жыр-тағдырым. - Алматы: [б.ж.], 2003. - 372 б.

Кәкішев Т. Дәуір дидары. - Алматы: Жазушы, 1985. - 304 б.

Қирабаев С. Тәуелсіздік рухымен. - Астана: Фолиант, 2002. - 504 б.

 Салықов Кәкімбек // Қазақстан жазушылары: анықтамалық: 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы : Ан Арыс, 2009. – 337-338 б.

Салықов Кәкімбек // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. - 584 б.

 ***

Ақсұңқарұлы С. "Сәкен ағам елестейді көзіме..." // Орталық Қазақстан. - 2012. - 21 қаңтар (№ 11/12). - 4 б.

Ақсұңқарұлы С. Обкомға хатшы болған ақын // Орталық Қазақстан. - 2002. - 23 қаңтар.

Асантегі Т. Алаш жұрты аза тұтқан күн // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2013. - 6 желтоқсан. - 12 б.

Асатов Я. Жезкиігі даланың // Мысты өңір. - 2012. - 27 қаңтар (№ 4). - 6 б.

Бейісбекова Ж. Жез кие белі Жезкиік ақынын ардақтады // Орталық Қазақстан. - 2012. - 3 қараша (№ 185/186). - 8 б.

Есеева Б. Ақиық ақын Абайда болды  // Абай-Ақиқат. - 2006. - 2 қыркүйек. - 5 б.

Есеева Б. Кәкімбек ақын келгенде // Орталық Қазақстан. - 2006. - 10 қазан. - 7 б.

Әлиман Ж. Жез қанат, күміс бауыр... // Орталық Қазақстан. - 2017. - 5 қазан (№ 110). - 6 б.

Жайлыбай Ғ. Алаштың арда туған бір баласы... // Орталық Қазақстан. - 2013. - 30 қараша (№ 209/210). - 8 б; Сарыарқа. - Жезқазған. - 2013. - 6 желтоқсан (№48). - 12 б.

Жайлыбай Ғ. Сексен көл жақтың сексенге толған серісі // Орталық Қазақстан. - 2012. - 1 қараша (№ 183/184). - 8 б.

Жайлыбай Ғалым. Қазақтың желқанатты жезкиігі // Жұлдыз. - 2012. - № 2. - 3 б.

Жолдыбаева Р. Тағылымы мол кездесу // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2012. - 23 қараша (№ 49). - 9 б.

Кекілбайұлы, Ә. Көкейкесті армандарды көксеген // Егемен Қазақстан. - 2012. - 24 ақпан (№ 68/69). - 5 б.

Кәкімбек ақын "Жезкиік" жерінде // Орталық Қазақстан. - 2002. - 13 қараша. - 7 б.

Кәкімбек Салықов  // Түркістан. - 2013. - 28 қараша (№ 47), № 11: Қоныс "Түркістанның" көші-қон қосымшасы. - 8 б.

Кәкімбек Салықов // Егемен Қазақстан. - 2013. - 28 қараша (№ 263). - 10 б.

Кәкімбек Салықов // Қазақ әдебиеті. - 2013. - 29 қараша- 5 желтоқсан (№ 48/49). - 15 б.

Кәкімбек Салықұлы Салықов // Орталық Қазақстан. - 2013. - 28 қараша (№ 207/208). - 9 б.

Кәкімбек Салықұлы Салықов // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2013. - 6 желтоқсан (№ 48). - 12 б.

Қазақ поэзиясының жезкиігі оралмас сапарға аттанды  // Алаш айнасы. - 2013. - 28 қараша (№ 208). - 5 б.

Қанапиянов Б. Мәңгілік алдындағы сейілде:  ауд. М. Хасен // Қасым. - 2013. - № 1. - 39-43 б.

Құрмансейітов А. Ақын рухына құрмет // Орталық Қазақстан. - 2017. - 11 наурыз (№ 28). - 8 б.

Құрмансейітов А. Тұлға рухына - қапысыз құрмет // Орталық Қазақстан. - 2014. - 6 қараша (№ 214). - 2 б.

Молдағалиев Т. Жетпістің қарлы шыңында // Қазақ әдебиеті. - 2007. - 19 қаңтар (№3). - 11 б.

Мырзабеков Б. Жезкиік - Жезқазған - Кәкімбек // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2012. - 2 қараша (№ 46). - 9 б.

Наурызбай Ж. Сырғалы сонеттерден гүлдесте  // Азия транзит. - 2006. - № 7/8. - 37-38 б.

Рахұлы А. Әр сапарында редакцияға соғатын... // Орталық Қазақстан. - 2013. - 30 қараша (№ 209/210). - 8 б.

Рахұлы А. Үлкен жүректі адам // Мысты өңір. - 2012. - 27 қаңтар (№ 4). - 1 б.

Салықов К. Үш арыс // Егемен Қазақстан. - 2010. - 28 сәуір (№ 159/162). - 14 б.

Салықов,К. 

Саяжанқызы М. Ақынның торқалы тойы // Мысты өңір. - 2012. - 2 қараша (№ 43). - 2 б.

Сәрсеке М. Жарты ғасырға созылған достық // Егемен Қазақстан. - 2014. - 30 қазан (№ 212). - 7 б.

Тілеубаев С. Қазақтың желқанаты жезкиігі // Сарыарқа.- Жезқазған.- 2009. - 16 қаңтар (№ 5). - 7 б.

Тілеубаев С. Сақ қыран қия шыңға ұя салған // Мысты өңір. - 2007. - 19 қаңтар. - 8 б.

Тобаяқов Б. Жыл толды ұлы жүрек тоқтағалы // Орталық Қазақстан. - 2014. - 27 қараша (№ 229/230). - 8 б.

Тобаяқов Б. Ұлтқа тұлға болған адам // Айқын. - 2017. - 21 қаңтар (№ 9). - 10 б.

Жазушы, ақын Әбулақап Райымбеков (15 желтоқсан 1923)

Әбулақап Райымбеков 1923 жылдың 15 желтоқсанда Жезқазған каласының Ұлытау ауданындағы «Ұлытау» ауылында туған.

1931 жылы Қарсақбай мыс қорыту комбинатында келіп, құрылыс цехында жұмыс істеген. Кейін балалар үйінде, Қарсақбай орта мектебінің жанындағы интернатта тәрбиеленген.

1939 жылдан 1941 жылға дейін Қарсақбай аудандық мемлекеттік банкісінің бухгалтері, 1941 жылдан 1948 жылға дейін Жезқазған аудандық «Қызыл кенші» газетінің әдеби қызметкері, жауапты хатшысы, редактордың орынбасары болады. 1940 жылыоблыстық газетке «Есембектің әңгімесі» деген тұңғыш очеркін жариялаған. 1948-51 жылдары республикалық «Лениншіл жас» газетінің әдеби қызметкері, 1952 жылы Жезқазған руднигіндегі шахта жұмысына оралып, 1953 жылы сондағы жұмысшы жастардың орта мектебін ойдағыдай бітіреді, де, Алматыдағы С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультеті журналистика бөліміне оқуға түседі. 1958 жылы журналист мамандығына ие болады. Ұлытау ауданының «Шеңбер» совхозында, Жезқазған руднигіндегі №2 орыс орта мектебінде, №22 кәсіптік училищеде қазақ тілі мен әдебиеті пәндерінен сабақ береді, тәрбиеші-оқытушы болып істеп, №44, 51 шахталарда жаңа техника хронометражисі болып забой жұмысшыларымен бірге 3,5 жыл еңбек етеді. 1963 жылы ҚазМУ-дін аспирантурасына түсіп, 1966 жылы «Жұмысшы табы қазақ совет поэзиясында» деген тақырыпта кадидаттық диссертация корғайды.

1971 жылға дейін Ташкенттің Низами атындағы пединститутының қазақ тілі мен әдебиеті бөліміне қазақ әдебиеті пәндерінен дәріс берген. 1971 жылдан 1976 жылға дейін – Қазақ ССР Ғылым акдемиясының М.О.Әуезов атындағы әдебиет және өнер институтының ғылыми қызметкері.

1980 жылдың қараша айынан бері – С.М.Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік университетінің доценті болды.

Ә.Райымбековтың шығармалары:

Райымбеков Ә. Жез дария: Дастан мен өлеңдер. – Алматы: Жазушы, 1969. – 96 б.

Райымбеков Ә. Жезказған әуендері: Толғау мен өлеңдер. – Алматы: Жазушы, 1966. – 84 б.

Райымбеков Ә. Жұлдыздарым: Дастандар мен өлендер. – Алматы: Жазушы, 1989. – 136 б.

Райымбеков Ә. Жұмысшы мәртебесі: Қазақ прозасындағы жұмысшы тақырыбы туралы зерттеу. – Алматы: Жазушы, 1980. – 172 б.

Райымбеков Ә. Қазақ поэзиясындағы жұмысшы образы: Зерттеу. – Алматы: Жазушы, 1971. – 160 б.

Райымбеков Ә. Құрыш білік: Өлеңдер мен поэма. – Алматы: Жазушы, 1975. – 80 б.

Райымбеков Ә. Құштар көңіл: Өлеңдер мен толғаулар. – Алматы: Жазушы, 1983. – 120 б.

Ә.Райымбековтың шығармашылығы туралы:

Райымбеков Әбулақап // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-билиогр. анықтамалық. – Алматы, 1987. – 502-503 б.

Райымбеков Әбулақап //Қазақстан жазушылары: ХХ ғасыр: Анықтамалық. – Алматы: «Ана тілі» баспасы ЖШС.2004. - 253 б.

Ақын Жүрсін Ерман

1951 жылы 12 ақпанда Қарағанды облысындағы Ұлытау ауданының Байқоңыр ауылында туған. Қазақ мемлекеттік университетін (1976), Алматыдағы жоғары партия мектебін бітірген (1982). Еңбек жолын Жезді аудандық «Октябрь туы» газетінде әдеби қызметкер болып бастаған. 1971- 1980 жж. Жезқазған телевизиясында аға редактор, Бас редактор, 1982 - 1992 жж. Қазақ республикалық телевидениесінде Бас редактор, 1992-1993 жж. «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі. «Ақ құс» Қазақстан ауыл жазушылары республикалық қауымдастығының вице-президенті, кейін президенті, 1994 - 96 жж. «Қазақ мемлекеті», «Қазақстан қанаты» газеттерінің Бас редакторы, 1995-1997 жылдары «Жұлдыз» журналы поэзия бөлімінің меңгерушісі болып істеген. 2003 - 2006 жж. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің гуманитарлық ғылыми-зерттеулер орталығында жетекші ғылыми қызметкер-зертхана меңгерушісі. 2006-2009 жылдары – «Қазақстан» телерадиокорпорациясы» АҚ Басқарма төрағасының орынбасары – Қазақ радиосының және Қазақ теледидарының бас директоры.

2009 жылдан бастап «Алматықұрылыс» Ұлттық холдинг компаниясы президентінің кеңесшісі, «Жарылғап батыр» қорының президенті. Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының Құрметті мүшесі (2003 ж.). Ұлытау ауданының Құрметті азаматы (2009 ж.). Қазақстан Жазушылар Одағының басқарма мүшесі.

Қазақстан Республикасына еңбек сіңірген қайраткері, М.Мақатаев атындағы сыйлықтың екі мәрте лауреаты, С.Сейфуллиннің 100 жылдығына арналып өткзілген республикалық ақындар мүшәйрасының Бас жүлдегері

Ж.Ерман қазақтың төл өнері – ақындар айтысын қалпына келтіру, жаңартып-жаңғырту, оны теледидар мен радиода насихаттау арқылы халқына кеңінен танымал болды. 1984 жылдан ақындар айтысын өткізіп, оған меценаттар тарту арқылы жан-жақты колдау көрсетіп, халық өнерін кеңінен насихаттап, ұлттық рухты биікке көтеруге үлес қосты.

Тұңғыш өлеңдер жинағы «Жанартау» 1983 жылы «Жазушы» баспасынан жарық көрді. Қазақ халқының кеңес дәуірінде үзіліп қалған бағзы заманғы суырыпсал- малық өнері - ақындар айтысын жандандырып, дамытуға ұйтқы болып жүр. 1984 жылдан жүздеген ақындар айтысын өткізіп, оған меценаттар тарту арқылы жан- жақты қолдау көрсетті. Ақындар айтысын жинақтап, жариялау, зерттеу жұмыстарын жњүгізіп келеді. «Қазіргі. айтыстар» (2005, Астана, 2 том) жинағын құрастырды. «Жанартау», «Арайлы күн, армысың», «Ұлытауға бардың ба...» (1989), «Құдіретке жүгіну» (2005), «Екі тізгін, бір шылбыр» (2007), «Құстың көлеңкесі» (2008), «Арнадым сізге» (2010), «Алыстан және жақыннан» (2013), «Асыл ажар» (2014) атты жыр жинақтарының авторы.

Әдебиеттер:

Ерман Ж. Алыстан және жақыннан: өлеңдер мен әдеби-сын мақалалар, сұхбаттар, көркем очерктер, естелік-эсселер. - Алматы: Ан Арыс, 2013. - 383 б.

Ерман Ж. Арнадым сізге. - Алматы: ҚазАқпарат, 2010. - 165 б.

Ерман Ж. Асыл ажар; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана : Фолиант, 2014. - 374 б. - (Сарыарқа кітапханасы).

Ерман Жүрсін. Абайға мұң шағу //Жыр тәңірі / құраст. Ғ. Қайырбеков; ред. М. Жұмағалиев. - Алматы : Өнер, 1995. - 99 б.

Ерман Ж. Екі тізгін бір шылбыр. - Алматы: Атамұра, 2008. - 320 б.

Ерман Ж. Құстың көлеңкесі. Таңдамалы. 70 өлең / Ж. Ерман ; ред. А. Исаева, 2008. - 128 б.

Ерман Ж. Ырғай жыр кітабы / Ж. Ерман, 2010. - 159.00 б.

Айтыс-9 [Электрондық ресурс] : мұрағат / құраст. Ж. Ерман. - Ақтөбе : Дастан, 2006. - 1 1эл. опт. диск (CD-ROM). - (қорапта.) : 891.00 тг.

Шапағатты шақ: өлеңдер мен поэмалар / құраст. Ж. Ерманов. - Алматы: Жазушы, 1986. - 239 б.

***

Ерман Ж. Қазақтың қамын жеген Камал еді // Егемен Қазақстан. - 2004. - 23 маусым.- 6 б.

Ерман Ж. Қалай болғанда да менің мына бетім жұмыс істеп жатыр / Б.Әшірбаев // Azamat.kz. - 2006. - 3 наурыз (№8).- 8 б.

Ерман Ж. Қалғып кетпе, қазақы қанағатым! // Қазақ әдебиеті. - 2005. - 25 қараша.- 12-13 б.

Ерман Ж. Мен туған күн // Қазақ әдебиеті. - Алматы, 2010. - 5-11 ақпан (№ 5).- 8 б.

Ерман Ж. Мерген сөздерді терген-ақ екен // Қазақ әдебиеті. - 2002. - 1 ақпан(N5).- 10 б.

Ерман Ж. Алаштың азаматы // Қазақ әдебиеті. - 2002. - 19 сәуір(N16).- 14-15 б.

Ерман Ж. Аллаһ деген арымас қажылық сапарынан // Қазақ әдебиеті. - 2005. - 7 қазан(N37).- 4 б.

Ерман Ж. Әр түрлі өлеңдер // Қазақ әдебиеті. - Алматы, 2001. - 21 қыркүйек (N38).-6-7 б.

Ерман Ж. Ғалым Жайлыбайға // Орталық Қазақстан. - 2008. - 2 қазан (№152) .- 6 б.

Ерман Ж. Дидарғайып // Егемен Қазақстан. - 2006. - 29 қараша (№292-295).- 9 б.

Ерман Ж. "Жайнамазым өзің бол, қыран дала" // Жаңа Сарыарқа. - 2007. - №1.- 44-46 б.

Ерман Ж. Жапырылам қоғадай, адырнадай иілем... // Жұлдыз. - 2008. - №2.- 3-14 б.

Ерман Ж. Қазақ радиосы ұлттың үнжариясы // Қазақ әдебиеті. - 2006. - 6 қазан (№40).- 4 б.

Ерман Ж. Өнердің киесі. // Қазақ әдебиеті. - 2004. - №38.- 3 б.

Ерман Ж. Райымбек батыр // Егемен Қазақстан. - 2005. - 12 тамыз.- 1 б.

Ерман Ж. Сақа ақын, сәулелі өлеңдер // Қазақ әдебиеті. - 2002. - 25 қаңтар(N4).- 10 б.

Ерман Ж. Шығыстың Шахановы // Қазақ әдебиеті. - 2002. - 28 маусым(N6).- 4 б.

***

Ерман Ж. Айтыс қоғамның шыңдығын іркіп қалмайды: сұхбат / сұхбаттасқан Қ. Сімәділ // Қазақ әдебиеті. - Алматы, 2010. - 3-9 желтоқсан (№ 47).- 6 б.

Ерман Ж. "Айтыстан кетсем деп жүрмін" / әңгімел. А.Сейілбекқызы, Е.Мұратов // Заң газеті. - Алматы, 2009. - 30 қаңтар (№ 15).- 8 б.

Ерман Ж. "Ақиқатты айта алмаса, несі айтыс?!": ақын Ж.Ерманмен әңгіме / әңгімелескен Қ.Құрмансейіт // Мысты өңір. - Жезқазған, 2007 . - 30 қараша(N48).- 1 б.

Ерман Ж. Ауылыма мешіт салып бір септігімді тигізсем деген арман көптен көкейімде жүр еді: ақын Ж.Ерманмен сұхбат / сұхбаттасқан І.Белгібай // Шарайна. - Сәтбаев қаласы, 2008. - 6 ақпан.- 2 б.

Ерман Ж. "Қазақтың айтысын Европаға таныту арман еді / сұхбаттасқан А.Дастанов // Сарыарқа. - Жезқазған, 2008. - 4 сәуір (№ 27).- 7 б.

Ерман Ж. Жүрсін келді дегенше, айтыс келді десеңші...: Ақын Ж.Ерманмен әңгіме / Әңгімелескен Қ.Әбілдинов // Орталық Қазақстан. - 2005. - 14 маусым.- 5 б.

Ерман Ж. Мәскеу төрінде айтыс өткізсем, шіркін!: Ақын Жүрсін Ерманмен сұхбат / сұхбаттасқан С. Өтеуғалиева // Ана тілі. - 2003. - 23-29 қазан.- 8 б.

Ерман Ж. Өз өнерімізді өзіміз тұншықтырдық: / сұхбаттасқан А.Әлдибекова // Жұлдыздар отбасы. - Алматы: "Тема LTD" ЖШС, 2010. - № 18.- 20-21 б.

Ерман Ж. Өнер дүниемен өлшенбейді/ сұхбаттасқан М.Ержанова // Заң газеті. - 2007. - 26 қаңтар (№13).- 4 б.

Ерманов Ж. "Бұл өнер-менің өмірім": айтыс сайысының жүргізушісі Жүрсін Ермановпен сұхбат / сұхбаттасқан А. Есали // Егемен Қазақстан. - 2004. - 30 қазан. - 4  б.

Дәулетов Ж. Ұлым менің мұрагерім / Ж. Дәулетов, Ж. Ерман // Жалын. - 2009. - № 4.- 97 б.

 

Ж.Ерман туралы әдебиеттер:

Ерман Жүрсін // Қазақстан жазушылары 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. – 142 б.

Ерман Жүрсін // Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық. - Алматы: Ана тілі, 2004. - 113 б.

Ерманов Жүрсін Молдашұлы // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. - 584 б- 229 б.

***

Ақсұңқарұлы С. "О, Тәңірім! Қуат берші қаламға..." // Орталық Қазақстан. - 2011. - 3 ақпан (№ 17). - 6 б., Қасым. - 2011. - № 2. - 74-78 б.

Асан М. Дилемма // Орталық Қазақстан. - 2012. - 15 қыркүйек (№ 156/157). - 6 б.

Асан М. Екі жүлде - бізде! // Орталық Қазақстан. - 2014. - 12 тамыз (№ 151). - 1 б.

Әбілдаева Ш. "...Байдан алып, ақынға бергеннің несі айып // Ақ босаға. - 2001. - №8-2 б.

Әбілдаева Ш. "...Байдан алып, ақынға бергеннің несі айып // Ақ босаға. - 2001. - №8-2 б

Әмір-Бек К. Жүрсін, сен кімсің? // Түркістан. - 2011. - 10 ақпан (№ 6). - 10 б.

Бексейіт С. Ұлытау ұланын ұлықтаут // Орталық Қазақстан. - 2011. - 9 маусым (№ 92). - 1 б.

Болатбаев Қ. Қылқалам құпиясы // Парасат. - 2007. - №12. - 18  б.

Бөкен А. Ұлытау, ұларды емес, ұлыңды ойла // Егемен Қазақстан. - 2012. - 11 тамыз (№ 495/500). - 5 б., Қасым. - 2012. - № 5. - 89-98 б.

Дүйсенғазин С. Ұлтын сүйген ақын // Қазақ әдебиеті. - 2012. - 31 тамыз- 6 қыркүйек (№ 36). - 11 б.

Егеубай А. Ұлар үні // Қазақ әдебиеті. - 2001. - 23 наурыз (N12). - 10  б.

Егеубай А. Ұлар үні // Қазақ әдебиеті. - 2001. - 23 наурыз (N12). - 10  б.

Еңсебаев Б. Құдайдың үйі құмдағы // Мысты өңір. - 2008. - 11 сәуір (№ 13). - 7 б.

Ергөбек Қ. Дауылпаз дауыс // Ана тілі. - 2012. - 6-12 қыркүйек (№ 36). - 8 б.

Есдәулет Ұ. Ұлытауға іні тау // Егемен Қазақстан. - 2011. - 11 ақпан (№ 42/43). - 7 б.

Жақып Б. Айсберг // Қазақ әдебиеті. - 2011. - 11-17 ақпан (№ 6). - 7 б.

Жәмкенұлы С. Алашта ат оздырған мәшһүр Жүрсін // Орталық Қазақстан. - 2011. - 7 маусым (№ 91). - 4 б.

Жәмкенұлы С. Жүрсін // Егемен Қазақстан. - 2011. - 26 қазан (№ 513/516). - 14 б.

Жерлесіміз - Ұлттық телеарна жетекшісі // Орталық Қазақстан. - 2008. - 21 маусым (№95-96) . - 1 б.

«Жыл таңдауы» байқауының 2006 жылғы жеңімпаздары // Президент және Халық. - 2006. - 22 желтоқсан(№51). - 2,3  б.

Исәділ А. Бұл қалай "жиендік? // Қазақ әдебиеті. - 2004. - №31. - 4-5  б.

Кекілбай Ә. Поэзия прометейі // Қазақ әдебиеті. - 2011. - 2- 8 қыркүйек (№ 35). - 1, 5 б.

Қауысов Б. Азамат десең - азамат, дүр ақын десең - дүр ақын // Орталық Қазақстан. - 2001. - 17 наурыз.

Қирабаев С. Жүрсіннің жезкиік жырлары // Қазақ әдебиеті. - 2009. - 4-10 қыркуйек (№ 38). - 7 б.

Қожақызы Н. Ұлытаудың ұланы Жүрсін Ерман // Взгляд на события. - 2011. - 15 июня (№ 71). - 19 б.

Құрманғали Қ. Өлеңге көшкен өмір // Қазақ әдебиеті. - 2012. - 22-28 маусым (№ 25/26). - 10 б., Жалын. - 2012. - № 4/10. - 187-194 б.

Мұсабеков Е. Жүректерге нұр құйды Жүрсін жыры // Орталық Қазақстан. - 2011. - 11 маусым (№ 93/94). - 8 б.

Мырзабеков Б. Жұртына жақын Жүрсін ақын // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2011. - 4 ақпан (№ 5). - 11 б.

Оразалин Н. Кеңістік. Қоғам. Қаламгер / Н. Оразалин, Қ. Ысқақ [және т. б.] // Жұлдыз. - 2012. - № 9. - 3-15 б.

Рахұлы А. Жүрсін ақын жерлестерімен жүздесті // Орталық Қазақстан. - 2011. - 14 маусым (№ 95). - 4 б., Мысты өңір. - 2011. - 17 маусым (№ 25). - 2 б.

Сариев Ш. Жүрсін // Қазақ әдебиеті. - 2007. - 10 тамыз - 16 тамыз (№ 32). - 5  б.

Сембай М. "Орталықтан" қанаттанған қалам // Орталық Қазақстан. - 2011. - 4 маусым (№ 89/90). - 6 б.

Смағұлов Ғ. Жыр арқауы - Қарағанды // Орталық Қазақстан. - 2002. - 6 ақпан. - 8  б.

Ұлытаудың ұлар ақыны // Дала мен қала. - 2011. - 7 ақпан (№ 5). - 14 б.

Мұқан Иманжанов

Мұқан Иманжанов қазіргі Қарағанды облысының Ұлытау ауданында 1916 жылы 20 желтоқсанда дүниеге келген.1935-38 жылдары Алматыдағы есеп-экономикалық техникумын оқып бітірген. 1938 жылы Жазушылар одағында ашылған алты айлық курсты бітіріп, радио хабарларын тарату жөніндегі республикалық комитетте редактор болып қызмет етеді. Ал 1942-49 жылдары «Социалистік Қазақстан» газетінде әуелі әдеби қызметкер, сосын, жүре келе, бөлім меңгерушісі қызметін атқарады. Бірақ денсаулық жағдайына байланысты «Пионер» журналына бөлім меңгерушісі болып ауысады.

М.Иманжановтың әдеби-шығармашылық қызметі 1938 жылдан басталғанымен, оның республика жұртшылығына анық таныла бастағаны Ұлы Отан соғысы жылдары. Қаламгердің романтикалық сарында жазылған көркем әңгімелері мен очерктері баспасөз бетіне жиі басылады. Алғашқы әңгімелер жинағы «Жастық» деген атпен – авторы Тауұлы 1948 жылы басылып, оқырман қолына тиеді.

Мұқаңның қазақ оқырман қауымы арасында кеңінен танылып, жазушы есімін әйгілі еткен «Алғашқы айлар» хикаяты мектептегі оқу-тәрбие тақырыбына арналған. Оның басты кейіпкері білімді де жігерлі жас мұғалім Жақыпбек бүкіл оқу-тәрбие мәселесін өмірмен, өндіріспен байланыстыра жүргізу мәселесін көтереді және сол мақсат-мұратын жүзеге асыру жолында бар күш-жігерін салып, аянбай күреседі. Хикаят авторынан қалың оқырман арасында абырой-беделін арттыруға 1950 жылы «Алғашқы айларға» Жамбыл атындағы республикалық бәйге берілуі де кәдімгідей әсер етеді.

Жазушының 1954 жылы «Таныс қыз» әңгімелер жинағы, 1956 жылы «Тыңдағылар» атты әңгімелері мен очерктері, 1959 жылы «Адам туралы аңыз» көсемсөздер мен әңгімелері,1960 жылы «Көк белес» романы жарыққа шықты.

М.Иманжанов шығармаларының екі томдығын оның сүйген жары, әдебиетші-ғалым Рәзия Рүстембекова құрастырып, «Жазушы» баспасынан 1977 жылы жарыққа шығарды. Қаламгердің ғұмыры мен шығармашылық жолы туралы мақалалар мен хаттар, естеліктер жинағы 1980 жылы «Жалын» баспасында «Өркен» деген жеке кітап болып басылды.

Ол 1958 жылы 18 наурыз күні қырық екі жасында бақилық сапарға аттанды.

М.Иманжанов Ұлы Отан соғысы жылдарында «Социалистік Қазақстан», «Лениншіл жас» газеттерінде жиі шығып тұрған мақалаларымен, очерк және публицистикаларымен – журналистік талантымен танылады. Қырқыншы жылдардың соңында шыға бастаған көркем туындылары – шағын әңгімелері де оқырман жұртшылықтың жүрегіне жол тапқан жазушы. Оның негізгі кейіпкерлері – жастар. Олардың өмірге деген көзқарасы, достық, адалдық, мейірімділік секілді қастерлі қасиеттері Мұқан шығармаларының өзегі болды. Мұқанның сыршылдық, романтикалы сипаттағы әңгімелері, әсіресе жастардың сезімін толқытып, баурап алады. «Қыз сыры» әңгімесі шыққанда, қыздардан: «Жігіт сырын» қашан жазасыз деген көптеген хаттар келген.

1948 жылы жарияланған «Жастық» атты алғашқы әңгімелер жинағы мен соңғы аяқталмай қалған «Көк белес» (1958) атты романының арасында бар болғаны он жыл. Шығармашылық үшін бұл аз уақыттың ішінде Иманжанов әдебиетіміздің әр саласында қалам тербеп, «Таныс қыз» атты әңімелер жинағын, «Алғашқы айлар» повесін, «Азамат даусы» атты публицикалық еңбегін, «Жас өмір», «Менің махабаттым», «Сөнген шала» пьесларын жариялады.

Оның қалың оқырман көңілінен шыққан «Алғашқы айдар» повесіне 1950 жылы Жамбыл атындағы республикалық бірінші бәйге берілген. «Қызыл Жұлдыз» орденімен, бірнеше медальмен, Қазақ ССР Жоғарғы Советінің Құрмет грамотасымен марапатталған.

Әдебиеттер:

Иманжанов М. Адам туралы аңыз: әңгімелер, очерктер, мақалалар. - Алматы: Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1959. - 327 б.

Иманжанов М. Ақмоншақ - Алматы: Ана тілі, 2006. - 200 б.

Иманжанов М. Алғашқы айлар: әңгімелер мен повесть; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2014. - 374 б. - (Сарыарқа кітапханасы).

Иманжанов М. Алғашқы айлар: повесть. - Алматы: Атамұра, 2003. - 213 б.

Иманжанов М. Көк белес: повесть және роман. - Алматы: Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1960. - 339 б.

Иманжанов М. Менің махаббатым: повесть және пьесалар. - Алматы: Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1957. - 403 б.

Иманжанов М. Өркен: мақалалар, хаттар, естеліктер. - Алматы: Жалын, 1980. - 246 б.

Иманжанов, М. Менің махаббатым: пьеса // Қазақ пьесалары: жинақ / құраст. Қ. Мұқаметханов. - Алматы: Қазмемкөркемәдеббас, 1957. - 599 - 653 б.

Иманжанов М. Таңдамалы шығармалар. - Алматы: Жазушы, 1977.

1 т. - Алматы: Жазушы, 1977. - 444 б..

2 т : Роман, пьесалар, публицистика және қойын дәптерлері. - 318 б.

Иманжанов М. Тау ұлы //Балалар бағының бағбандары: анықтамалық / құраст. Ш. Күмісбайұлы. - Алматы: Балалар әдебиеті, 2008. – 136-138 б.

***

Иманжанов М. Алғашқы айлар // Әдебиет және искусство. - 1950. - № 8. - 1 б.

Иманжанов М. «Алтын мүйіз»: кино // Социалистік Қазақстан. - 1948. - 5 сентябрь. - 4 б.

Иманжанов М. Балаларға арналған прозалық шығармалар жайында // Әдебиет және искусство. - 1951. - № 11. - 96 б.

Иманжанов М. Баубектің жарияланбаған шығармалары // Социалистік Қазақстан. - 1947. - 10 авг. (№ 156). - 3 б.

Иманжанов М. Еңбек қуанышы // Әдебиет және искусство. - 1951. - № 1. - 54 б.

Иманжанов М. Ерғалиевтің екі дастаны // Социалистік Қазақстан. - 1950. - 1 июнь. - 3 б.

Иманжанов М. Есеновтың тағдыры // Әдебиет және искусство. - 1955. - № 9. - 71 б.

Иманжанов М. Жақсы поэма, жаман аударма // Социалистік Қазақстан. - 1947. - 9 сент. (№ 177). - 4 б.

Иманжанов М. Жаңа өмірдің бейнесі // Социалистік Қазақстан. - 1947. - 1 июнь (№ 107). - 3 б.

Иманжанов М. Жаңа совхозда // Әдебиет және искусство. - 1955. - № 3. - 58 б.

Иманжанов М. Жас өмір: пьеса // Әдебиет және искусство. - 1948. - № 8. - 38 б.

Иманжанов М. Жасауыл қырғыны // Социалистік Қазақстан. - 1951. - 30 окт. (№ 256). - 2 б.

Иманжанов М. Кітап // Әдебиет және искусство. - 1950. - № 1. - 48 б., Лениншіл жас. - 1950. - 20 янв. (№ 13). - 4 б.

Иманжанов М. Коммунизм мүйісі // Социалистік Қазақстан. - 1951. - 6 нояб. (№ 262). - 3 б.

Иманжанов М. Кондуктор // Социалистік Қазақстан. - 1952. - 9 апр. (№ 85). - 3 б.

Иманжанов М. Қыз Жібек // Социалистік Қазақстан. - 1945. - 3 июнь (№ 110). - 4 б.

Иманжанов М. Менің махаббатым: пьеса // Әдебиет және искусство. - 1953. - № 9. - 3 б.

Иманжанов М. Пьеса және оның сахнадағы өмірі // Социалистік Қазақстан. - 1955. - 22 нояб. (№ 275). - 3 б.

Иманжанов М. «Сілімтіктер қаскүнемдігі» // Социалистік Қазақстан. - 1949. - 25 май (№ 101). - 4 б.

Иманжанов М. «Таһир мен Зуһра» // Социалистік Қазақстан. - 1945. - 6 окт (№ 204). - 3 б.

Иманжанов М. Таныс қыз // Әдебиет және искусство. - 1951. - № 4. - 23 б.

Иманжанов М. Ұлы ақын туралы фильм //Социалистік Қазақстан. - 1945. - 28 декабрь. - 3 б.

М. Иманжанов туралы әдебиеттер:

Ахметов Ш. Мұқан Иманжанов // Қазақ балалар әдебиеті тарихының очеркі. - Алматы: Мектеп, 1965. – 310-323 б.

Әлімбаев М. Аяулы азамат, ақылды қаламгер // Қалам қайраты: эсселер, сын мақалалар. - Алматы: Жазушы, 1976. – 78-98 б.

Ғабдолов З. Сезім мен сыр тұтасқанда // Арна: Зерттеу, сын, эссе.- Алматы, 1988.- 235-240 б.

Ерғалиев Х. Біздің Мұқан: // Өмір өрнегі: Эссе, очерк, публицистика.- Алматы, 1986- 63-74 б.

Иманжанов (1916-1958) // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. - 281 б.

Иманжанов М. // Қазақстан жазушылары: анықтамалық : 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. – 187-188 б.

Иманжанов Мұқан // Қазақ Совет Энциклопедиясы. 4-том.- Алматы, 1974.- 663 б.

Иманжанов Мұқан // Қазақ ССР.Қысқаша энциклопедия. 4-том.- Алматы, 1989.- 276 б.

Иманжанов Мұқан // Қарағанды. Қарағанды облысы. Энциклопедия.- Алматы, 1990.- 209 б.

Иманжанов Мұқан // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиогр. анықтамалық.- Алматы, 1987.- 282 б.

Кәкішев Т. Ұлытаудың талантты түлегі // Көптомдық шығармалар жинағы. - Алматы: Қазығұрт, 2013. - 5 т. – 319-322 б.

Кәрібаева Б. Бауырмал жүрек. - Алматы: Жалын, 1984. - 111 б.

Қазақ балалар әдебиетінің хрестоматиясы: жоғары оқу орындары мен педучилищ. арн. / құраст. Ш. Ахметов. - Алматы: Мектеп, 1980. - 358 б.

Қартаев М. Ұлытау ұланы // Революция рухымен. - Алматы: Жазушы, 1978. – 273-281 б.

Қирабаев С. Мұқан Иманжановтың әңгімелері // Өрлеу жолында: әдеби-сын мақалалар. - Алматы: Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1960. – 138-164 б.

Нұрқатов А. Мұқан Иманжанов (Қайтыс болғанына бір жыл толғанына) // Шығармалары. - Алматы: Ана тілі, 2013 - 3 т. -  2013. – 373-377 б.

Нұршайықов Ә. Бауырым // Таңдамалы шығармаларының он томдығы: эпистолярлық роман. - Алматы: Қазығұрт, 2005. – 7 т. – 293-295 б.

Сахариев Б. Күрескер тұлғасы: мақалалар, зерттеулер. - Алматы : Жазушы, 1979. - 373 б.

Шаймерденов С. Жастық келешегімен бақытты // Қазақ әдебиеті жайлы ойлар.- Алматы, 1986.- 146-150 б.

***

Байсеркин Қ. Бірге өткізген күндердің естелігі // Орталық Қазақстан. - 2011. - 15 қазан (№ 170/171). - 6 б.

Бодаубаев Б. Мұқан Иманжанов публицист еді // Советтік Қарағанды. - 1961. - 24 март.- 3 б.

Ғабдолов З. Сезім мен сыр тұтасқанда // Қазақ әдебиеті.- 1986.- 26 желт.

Ғабдуллин Н. Оның биік мұраты // Социалистік Қазақстан.- 1986.- 20 желтоқсан

Жәмішев Ә. М. Иманжановтың әңгімелері // Әдебиет және искусство. - 1952. - № 12.- 108 б.

Жетiбаева Б. Әкелi- балалы сөз зергерлерi// Сарыарқа.- Жезқазған, 2004.- 13 қараша

Жетiбаева Б. Қала толқұжатындағы есiмдер //Сарыарқа.- Жезқазған, 2003.-26 желтоқсан

Жетiбаева Б. Сөз зергерi// Сарыарқа.- Жезқазған, 2001.-6 қаңтар

Жетібаева Б. Әкелі- балалы сөз зергерлері // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2004. - 13 қараша.

Жетібаева Б. Қала төлқұжатындағы есімдер // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2003. - 26 желтоқсан.

Жетібаева Б. Сөз зергері // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2001. - 6 қаңтар.

Жұманов Д. Олар біздің мақтанышымыз // Егемен Қазақстан. - 2015. - 26 мамыр. - 8 б.

Ибадатұлы Ш. Сағынышты хаттар // Мысты өңір. - 2006. - 31 наурыз. - 7 б.

Канахин Ө. Жақсының шарапаты // Мәдениет және тұрмыс.- 1986.- №12.- 10 б.

Кенжебаев Б. Совет адамдары туралы әңгімелер // Әдебиет және искусство. - 1948. - № 11. - 72 б.

Қадыр С. Ұлытаудағы ізгі басқару // Орталық Қазақстан. - 2006. - 16 наурыз. - 11 б.

Молдағалиев Т. Үлкен жүректі ұстаз // Лениншіл жас.- 1988.- 20 желт.

Оразбай Е. Ұлытаудың ұландары - қазақ рухының қырандары // Орталық Қазақстан. - 2010. - 8 мамыр (№ 70/71). - 8 б.

Рустембекова Р. Жастардың қамқоршысы еді // Жұлдыз.- 1986.- №12.- 197-200 б.

Смағұлов Ғ. Арқаның ақтаңгер айтыс ақындары // Орт. Қазақстан.- 2003.- 15 наурыз.-10 б.

Толыбаев Қ. Өшпес ой // Білім және еңбек. - 1986. - №11. - 8  б.

Хамит Г Баубекті тану енді басталды // Мысты өңір. - 2006. - 10 ақпан. - 2  б.

Хамит Г Дарындылар түлеп ұшқан // Мысты өңір. - 2006. - 24 ақпан. - 2  б.

Шегірұлы Ж. Ұлытаудың қос ұланы // Мысты өңір. - 2006. - 5 мамыр (№18) . - 5 б.

 

Баубек Бұлқышев

Баубек Бұлқышев қазіргі Қарағанды облысы, Ұлытау ауданындағы «Аманкелді» аулында 1916 жылы дүниеге келді. Баубек әуелінен шешесінен, артынан әкесінен айырылып, жетім қалады. Немере ағасының қолында тәрбиеленіп, оқып білім алады.

Ол 1930 жылы «Ұлытау» совхозының фермасында учетчик болып қызмет істейді. Ал 1937 жылы Алматы сауда-қаржы техникумына оқуға түседі, 1939 жылы «Лениншіл жас» газетінде әдеби қызметкер, кейінректе «Октябрь балалары» газетінің бөлім меңгерушісі болған. 1940 жылы РККА қатарына шақырылады да Москвада сапер училищесінде оқиды. Ол Ұлы Отан соғысында ұрыстарға алғашқы күндерден бастап қатысады. 1940 жылы Финляндиямен арада соғыс өрті лауылдағанда өзі тіленіп, әскер қатарына алынды. Осыдан соң Б.Бұлқышевтің жауынгерлік өмірі басталады.

Б.Бұлқышев қатардағы жауынгерден офицерлік дәрежеге дейін көтеріледі. Ата дәстүріне берік азамат, жалынды публицист, ер жүрек жауынгер Москваны қорғады. Украинаны азат етісті, сөйтіп 1944 жылдың бас кезінде қаһармандықпен майданда қаза тапты.

Б.Бұлқышев көптеген өлеңдер жазып, республикалық баспасөз беттерінде жариялады, «Алматы-менің туған қалам» деген бітпей қалған романы және «Айсұлу» деген поэмасы бар.

Б.Бұлқышев соғыс жылдарында жауынгер публицист ретінде жарқ етіп көзге түскен. Оның «Өмір мен өлім туралы», «Өмір сүргім келеді», «Заман біздікі», «Шыңғысұлына хат», «Тыңда, Кавказ», «Жауыздық пен махаббат» деген публицистикалық шығармалары майдан жауынгерлерін ерлікке, патриоттылыққа үндеді. Бұл шығармаларының көпшілігі тұңғыш рет «Комсомольская правда» газетіне орыс тілінде басылып шыққан. Кейін оның мақалаларын жазушы Ғ.Мүсірепов қазақшаға аударып, республикалық «Социалистік Қазақстан» газетінде жариялады. Жауынгер қаламынан шыққан жалынды үн жерлестерінің жанын тебірентіп отты жылдарда өз ролін атқарды, болашақ ұрпаққа айнымас ұран болып қалды.

1946 жылы Москвада «Жизнь солдата» деген жинақ шықты, бұған Б.Бұлқышев майдандық публицистикасы енгізілді.

Б.Бұлқышевтің көркем әдеби мұрасы 1948 жылы М.Иманжановтың редакциясымен шыққан «Өмір біздікі» кітабында, сондай-ақ «Жауынгер мәңгілігі» кітабында жинақталған.

Әдебиеттер:

Бұлқышев Б. Адамзатқа хат: Шығармаларының жинағы.- Алматы: Алматы, 1977.- 208 б.

Бұлқышев Б. Адамзатқа хат; құраст.: Р. Рүстембекова, Р. Ыдырысов. - Алматы: Санат, 2005. - 208 б. - (Ұлы Отан соғысы Жеңісіне 60 жыл).

Бұлқышев Б. Атам жатыр мавзолейде: Өлеңдер // Дауылпаз жырлар.- Алматы, 1987.- 276-287 б.

Бұлқышев Б. Заман біздікі - Алматы: Атамұра, 2003. - 192 б. - (Атамұра кітапханасы).

Бұлқышев Б. Заман біздікі; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2014. - 306 б. - (Сарыарқа кітапханасы).

Бұлқышев Б. Өшпес өмір. - Алматы: Жазушы, 1965. - 144 б. :

***

Бұлқышев Б. Досыма // Лениншіл жас. - 1947. - 13 сент. (№ 71). - 3 б.

Бұлқышев Б. Жолаушы сыры // Лениншіл жас. - 1947. - 13 сент. (№ 71). - 3 б

Бұлқышев Б. Жүріп келе жатырмын; Көз алдымда; О, ерлер-ау, ерлер-ау // Жұлдыз.- 1985.- №5.- 46-47 б.

Бұлқышев Б. Тыңда, Алматы // Лениншіл жас. - 1947. - 13 сент. (№ 71). - 3 б.

Б.Бұлқышев туралы әдебиеттер:

Әдеби Қарағанды: библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова. - Қарағанды: б.ж., 2000. - 89 б. - (Облыстық кітапхана-өлкетану орталығы).

Бекетаев К. Мәңгiлiк дастан.- Алматы: Қазақстан, 1990.- 192 б

Бұлқышев Баубек (1916-1944) // Қазақстан жазушылары: анықтамалық : 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. – 111 б.

Бұлқышев Баубек (1916-1944) // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. - 200 б.

Бұлқышев Баубек // Қазақ Совет Энциклопедиясы. 2-том.- Алматы, 1973.- 523 б.

Бұлқышев Баубек // Қазақс ССР.Қысқаша энциклопедия. 1-том.- Алматы, 1984.- 100 б.

Бұлқышев Баубек // Майдангер қаламгер: анықтамалық / Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі, Ғылым комитеті, М. О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты. - Алматы: Олжа, 2010. – 41-44 б.

Бұлқышев Баубек // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-билиогр. Анықтамалық.- Алматы, 1987.- 155-156 б.

Жыр-аманат: Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жауынгер ақындардың өлең-жырлары. - Алматы: Жалын, 1978. - 262 б.

Кәкішев Т. Кек тұтатқан отты сезім // Көптомдық шығармалар жинағы. - Алматы: Қазығұрт, 2013. - 5 т. -312-318 б.

Кәкішев Т. Кек тұтқан отты сезім: /Б.Бұлқышевтің өмірі мен шығармышылығы/ Дәуір дидары: Қазақ совет әдебиетінің өсу жолдары туралы ойлар.- Алматы, 1985.- 241-247 б.

Сатыбалдин Қ. Таңдамалы шығармалар 4 т: Очерктер, әдеби сын мақалалар. - Алматы: Жазушы, 1975. - 297 б.

Сәрсенбаев Ә. Шығыс ұлы: /Б.Бұлқышевтің өмірі мен шығармашылығынан/ // Ұстаздар мен тұстастар: әдебиет туралы ойлар, толғаныстар мен естеліктер.- Алматы, 1986.- 195-210 б.

***

Ахметова А. Даңқты жерлесіміз // Ұлытау өңірі. - 2002. - 9 мамыр.

Базарбаев М. Отаншыл жазушы // Әдебиет және искусство. - 1949. - № 6. - 78 б.

Бақбергенов С. Өз заманын жырлаған жүрек // Лениншіл жас.- 1986.- 22 қараша

Бүкiров С. Баубек пен Көпжасар жайлы сөз // Мысты өңір.- Жезқазған, 2003.- 23 мам.- 6 б.

Домбай Н. Баубектей бола алсақ // Мысты өңір.- 2003.- 27 маусым.-1 б.

Жетiбаева Б. Сөз зергерi// Сарыарқа.- Жезқазған,2001.-6 қаңтар

Жетібаева Б. Қала төлқұжатындағы есімдер:Баубек Бұлқышев // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2004. - 20 ақпан.

Жұманов Д. Олар біздің мақтанышымыз // Егемен Қазақстан. - 2015. - 26 мамыр (№ 96). - 8 б.

Ибадатұлы Ш. Сағынышты хаттар // Мысты өңір. - 2006. - 31 наурыз. - 7 б.

Иманжанов М. Баубектің жарияланбаған шығармалары // Социалистік Қазақстан. - 1947. - 10 авг. (№ 156). - 3 б.

Қадыр С. Ұлытаудағы ізгі басқару // Орталық Қазақстан. - 2006. - 16 наурыз. - 11 б.

Құрмансейіт Қ. «Баубек менің нағашым еді» - дейді Ұлы Отан соғысының ардагері Қасымбек ақсақал // Мысты өңір. - 2006. - 31 наурыз. - 7 б.

Мырзабеков Б. Баубекті бүгінгі ұрпақ ұмытпасын // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2008. - 28 қараша (№ 121). - 4 б.

Нұршайқов Ә. Жауынгер жазушы // Қазақ әдебиеті.- 1986.- 21 қараша

Нүсіп А. «Сөз салмақтауға уақыт жоқ» немесе «Жауды көрсе қуанған...» // Қазақ әдебиеті. - 2014. - 9-15 мамыр (№ 19). - 1, 4 б.

Оразбай Е. Ұлытаудың ұландары - қазақ рухының қырандары // Орталық Қазақстан. - 2010. - 8 мамыр (№ 70/71). - 8 б.

Сатыбалдин Қ. Аяулы дос // Қазақ әдебиеті. - 1961. - 16 июнь, (№ 25). - 2 б.

Сәрсенбаев Ә. Ол Өмірге ғашық еді // Социалистік Қазақстан.- 1986.- 23 қараша

Сеитов С. Әдебиетімізде жастар бейнесі // Әдебиет және искусство. - 1949. - № 1. - 63 б.

Смағұлов Ғ. «Жырыммен жеңiстi шындадым» // Орталық Қазақстан.-2002.- 8 мамыр

Толыбаев Қ. Өшпес ой // Білім және еңбек. - 1986. - №11. - 8  б.

Төлегенұлы Ы. Есімі оның- мәңгілік // Мысты өңір. - 2004. - 7 сәуір. - 7 б.

Төлешев С. Заман біздікі // Социалистік Қазақстан. - 1949. - 17 июль (№ 138). - 4 б.

Тұрысбек Р. Жасын тағдыр, жарқын өмір // Егемен Қазақстан. - 2006. - 30 қыркүйек (№234-235). - 8 б.

Тұрысбеков Р. Отанын сүйген азамат // Жұлдыз.- №9.- 200.-202 б.

Хамит Г Баубекті тану енді басталды // Мысты өңір. - 2006. - 10 ақпан. - 2 б.

Хамит Г Дарындылар түлеп ұшқан // Мысты өңір. - 2006. - 24 ақпан. - 2 б.

Камал Сейітжанұлы Смайылов

Камал Сейітжанұлы 1932 жылы 24 сәуірде Жезқазған (қазіргі Қарағанды) облысының Ұлытау ауданы, Сарлық ауылында дүниеге келді. 1949 жылы орта мектепті аяқтағаннан кейін, С.Киров атындағы Қазақ Ұлттық Университетін журналистика мамандығы бойынша тәмамдаған (1954). Өнертану ғылымының кандидаты. 1954-1960-жылдары "Білім және еңбек" журналының редакторы, 1964-жылға дейін Қазақстан Жастар одағы Орталық Комитетінің бас хатшысы, 1971-жылға дейін ҚазақССР-і Госкино төрағасының орынбасары, "Қазақфильм" киностудиясының директоры болды. 1971-1973-жылдары Қазақстан компартиясы Орталық комитетінің үгіт-насихат бөлімі бастығының орынбасары қызметін атқарды. 1977-жылға дейін ҚазақССР-і кинематоргафия жөніндегі мемлекеттік комитетінің төрағасы, ҚазақССР-і министрлер кабинетінің іс басқармасы мәдениет бөлімінің бастығы болды. 1986-жылға дейін ҚазақССР-і телевидение және радио жөніндегі Мемлекеттік комитетінің төраға орынбасары және төрағасы болды, 1988-жылға дейін Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің мәдениет бөлімін басқарды. 1989-1994-жылдар аралығында "Парасат", "Қазақстан коммунисі", "Ақиқат" журналдарының бас редакторы қызметін атқарды. 1993-жылдың сәуірінен желтоқсан айлары аралығында ҚР Жоғарғы кеңесінің ұлттық саясат, мәдениет және тілді дамыту жөннідегі комитетінің төрағасы міндетін атқарды. Сондай-ақ, 1990-жылдың қаңтар айынан бері Қазақстан журналистер одағының басқармалар төрағасы, кейінірек осы одақтың консультативтік кеңесінің төрағасы болды. Соңғы уақыттарда К.Смаилов Қазақ Мемлекеттік өнер академиясының журналистика факультетінің телевидение кафедрасын басқарды. К.Смайылов «Құрмет белгісі» орденімен екі мәрте, сондай-ақ басқа да көптеген медальдармен марапатталып, «Қазақстан Республиксына еңбек сіңірген қайраткер» атағына ие болды. Камал Смайылов публицистикалық және танымдық 15 кітабының авторы.

Әдебиеттер:

Смаилов К. Ғасыр қырқасында: 200 жылға саяхат. - Алматы: Жалын, 1986. - 302 б.

Смаилов К. Оянған ойлар: публицистикалық толғау. - Алматы: Жалын, 1991. - 238 б.

Смаилов К. Өмірдің өзімен өлшесек...: НТР және қазақ әдебиеті. - Алматы: Жазушы, 1983. - 256 б.

Смайылов К. XXІ ғасырға саяхат. - Алматы: Қазақстан, 1978. - 263 б.

Смайылов К. Жолданбаған 27 хат. - Алматы: Қазақстан, 1992. - 232 б.

Смайылов К. Көптомдық шығармалар жинағы. - Алматы: Қазығұрт, 2012- 443 б. - 1 т.

Смайылов К. Үш томдық шығармалар жинағы. Том 1. - Алматы: Қазығұрт, 2003. - 448 б.

Смайылов К. Үш томдық шығармалар жинағы. Том 2. - Алматы: Қазығұрт, 2004. - 488 б.

Смайылов К. Үш томдық шығармалар жинағы. Том 3. - Алматы: Қазығұрт, 2004. - 392 б.

Смайылов К. Шығармалары: публицистикалық ой-толғамдар, әңгіме-хаттар / К. Смайылов; ақылдастар алқасы Б. Әбдішев; ред. Қ. Асанов; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2013. - 402 б.

***

Смайылов К. Ауыл-алтын тамыр // Егемен Қазақстан. - 2003. - 29 қаңтар. - 2 б.

Смайылов К. Біздің Баубек //Қазақ әдебиеті.- 1965.- 7 мамыр.

Смайылов К. Ғарыш және Қазақстан // Егемен Қазақстан. - 2003. - 12 сәуір. - 4  б.

Смайылов К. Ғасыр. Ғылым. Қазақстан // Орталық Қазақстан. - 2002. - 24 сәуір.

Смайылов К. Жұлдызды Жәйрем //Қазақ әдебиеті.- 1999.- 11 желтоқсан.

Смайылов К. Қазақ даласы Сібір суына сусап отыр // Ана тілі. - 2003. - 13 наурыз. - 6  б.

Смайылов К. Қазақ журналисі //Қазақ әдебиеті.- 1997. N25(маусым),-3 б.

Смайылов К. Құрметті де беделді кісі болған // Мысты өңір. - 2007 . - 1 маусым.(N22). - 8 б.

Смайылов К. «Қыз Жібек» дастанын орыс тіліне аударған // Жас Алаш. - 2001. - 25 қыркүйек. - 5  б.

Смайылов К.  "Қыз Жібек" неден басталған еді?.. // Жас Алаш.- 2000.- 5 қазан

Смайылов Қ. Нарық және халық: Шерханға хат //Егемен Қазақстан.- 2002.- 14 қыркүйек.-2 б.

Смайылов К. Тәуелсіздік толғауы: 1996// Егемен Қазақстан.- 2002.- 29 тамыз.-2 б.

Смайылов К. Ұзын саны 300.000 данамен шыққан кітапты осал деуге бола ма?: /Жазушы Медеу Сәрсекенің "Қазақтың Қанышы" роман-эссесі Мемлекеттік сыйлыққа ұсынылды//  Қазақ әдебиеті.- 2000.- 17 қараша(N46).-8 б.

Смайылов К. Үзеңгі дос // Жұлдыз. - 2002. - №9. - 5-12 б.

Смайылов К. Шебер де білікті журналист // Мысты өңір. - 2008. - 29 ақпан (№ 7). - 6 б.

Смайылов К.С. Сарыарқа Ұлытаудан басталады // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2008. - 27 маусым (№ 57). - 5 б.

К.Смайыловтың шығармашылығы туралы әдебиеттер:

Сан қырлы тұлға: Камал Смайылов туралы естеліктер / Қазақстан Республикасы Мәдениет және Ақпарат Министрлігі Ақпарат және мұрағат комитеті. - Алматы: Алатау, 2012. - 383 б.

Сердәлі Б. К. Камал Смайылов – публицист: автореферат. - Алматы: [б. и.], 1999. - 29 б.

Смайылов Камал (1932-2003) // Қазақстан жазушылары: анықтамалық : 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. - 363 б.

Камал Смайылов // Қазақстан жазушылары: ХХ ғасыр. Анықтамалық. – Алматы: «Ана тілі» баспасы ЖШС. 2004.- 285 б.

Смайылов Камал Сейітжанұлы (1932-2003) // Жезқазған: энциклопедиялық анықтама. – Алматы: Эверо, 2004. – 391-392 б.

Смайылов Камал Сейітжанұлы (1932-2003) // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. – 476-477 б.

Тұрсын Қ. Қазақ теледидары: тарих пен тағылым: DIGITAL MEDIA ASIA, 2008. - 270 б.

Ұлытау ұландары // Ахметов Қ. Ұлытау: тарихи әдебиет / Қ. Ахметов; ред. Р. Тұрлынова. - Астана: Фолиант, 2006. – 302 б.

***

Ақтаев С. Көп қырлы қаламгер // Ақиқат. - 2004. - №6. - 47-52  б.

Ахметов Қ. Ақылын айтар ағамыз еді // Мысты өңір. - 2007 . - 13 шілде(N28). - 6  б.

Ахметов Қ. Мұзжарғыш  // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2002. - 24 көкек.

Домбай Н. Ұлытаудың біртуар перзенті // Мысты өңір. - 2007 . - 20 сәуір(N16). - 3  б.

Елеукенов Ш. «Ақ бөкен» // Парасат. - 2004. - №7. - 29-31  б.

Ергөбек Қ. Асқан ұйымдастырушы, шапшаң  жазушы // Ақиқат. - 2011. - № 3. - 44 -  48 б ; № 4. - 39 - 42 б.

Ерман Ж. Алаштың азаматы // Қазақ әдебиеті. - 2002 . - 19 сәуір (N16). - 15  б.

Әбдікәрімов С.  Қазақтың Камалы // Дала мен қала. - 2012. - 16 сәуір (№ 16). - 11 б.

Әбдікәрімов С. Камалдың қамал бұзар қаламы // Ақиқат. - 2012. - № 4. - 45 - 47 б.

Әбдікәрімов С. Қос өнердің қорғаны // Жас қазақ үні. - 2002. - 19 сәуір(N15). - 3  б.

Әбілдина Ғ. Қазақ киносының ақтаңгері // Орталық Қазақстан.- 2015.-23 сәуір (№ 66/67).- 8 б.

Әбілдина Ғ. Сағыныш сазы // Орталық Қазақстан. - 2014. - 19 тамыз (№ 156). - 4 б.

Әбулақап Р. Өлеңдер // Мысты өңір. - 2003. - 7 қараша. - 16  б.

Әденұлы Р. Ұлытаудың ұлы // Қазақ әдебиеті. - 2002 . - 19 сәуір (N16). - 15  б.

Әзімов С. Шаршамайтын Шарманов // Егемен Қазақстан. - 2015. - 2 желтоқсан (№ 231). - 8 б.

Жазушылардың ХІІ құрылтайы// Қазақ әдебиеті.- 2002.- 3 мамыр(N18).-10-11 б.

Жандәулетова Қ. Жезқазғанда көшесі бар Қамалдың // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2010. - 29 қаңтар (№ 8). - 4 б.

Камал Сейтжанұлы Смайылов // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2003. - 28 маусым.

Қамал Смайылов: некролог // Қазақстан ZAMAN. - 2003. - 27 маусым. - 2  б ; Қазақ әдебиеті. - 2003. - 27 маусым. - 15  б.

Қаражігітов А. Топжарған тау тұлға // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2002. - 24 көкек. - 2 б.

Қожамсейітов С. Қазаққа керек қайраткер еді // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2012. - 8 маусым (№ 24). - 6 б.

Қожамсейітов С. Тау шыңы алыстан көрінеді // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2004. - 24 сәуір.

Қозыбаев С. Журналистиканың ғана емес, бүкіл мәдениетіміздің желмаясы // Егемен Қазақстан. - 2012. - 21 сәуір (№ 172/177). - 7 б.

Құл-Мұхаммед М. А. Ақжарылқап // Орталық Қазақстан. - 2012. - 28 сәуір (№ 71/72). - 2 б.

Мұртаза Ш. Қайраткер Камал // Егемен Қазақстан. - 2006. - 21 желтоқсан (№ 315). - 5 б.

Мырзабеков Б. Камалым – Қамалым // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2003. - 28 маусым.

Нарымбетов С. Алдымызда аға бар еді // Қазақ әдебиеті. - 2005. - 11 қараша(N45). - 11  б.

Наурызбай М.  Камал Смайылов атындағы пилон ашылды // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2011. - 29 сәуір (№ 17). - 2 б.

Рахұлы А. Камал Смайыловқа көше берілді //Орталық Қазақстан.-2011.-17мамыр (№ 77).-1 б.

Сейітжанов М. Менің Камал - папам халқының мақтанышы еді // Шарайна. - 2007. - 27 сәуір (№ 47). - 4 б.

Сейіткенов Н. Түгел түскен Алашқа күндей еді-ау шуағы: Н.Сейіткеновпен әңгіме / Әңгімелескен Қ.Құрмансейіт // Мысты өңір. - 2004. - 25 маусым. - 6  б.

Сейтіжанов М. Камал – папа // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2007 . - 27 сәуір.(N17). - 5  б.

Тәуелсіздік ақиқаты // Қазақ әдебиеті.- 2001.- 14  желтоқсан(N50).-5 б.

Шарманов Т. Ұлытаудың перзенті: ҚР Ұлттық Ғылым Академиясының академигі Т.Шармановпен сұхбат / сұхбаттасқан Сәметқызы А. // Мысты өңір. - 2012. - 4 мамыр (№ 17). - 6 б.

Ыдырысов Ә. Алаш рухты ұрангер// Жас Алаш.- 2002.- 25 сәуір.-4 б.      

Ысқақов А. Ұлы дала перзенті // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2012. - 20 сәуір (№ 17). - 4 б

Кәмел Жүністегі

Жазушы Кәмел Жүністегі 1939 жылы 27 қаңтарда Шет өңірінде, Ақсу-Аюлы селосында туған. Орта мектепті 1956 жылы ойдағыдай бітірген К.Жүністегі 1959 жылы аудандық комсомол комитетінің бөлім меңгерушісі болып еңбек жолын бастаған.

1960 жылы Қарағанды Педагогика институтының тарих факультетіне оқуға түседі. Осы кезде-ақ, асқақ қиял жетегінде жалынды жас К.Жүністегі елдің тарихын білу мен қоғамдағы сол кездегі саяси-әлеуметтік қатынастарға араласу қызықтырған еді.

1962 жылы қазақ жастары арасында құрылған, “ЕСЕП” (Елін сүйген ерлер партиясы) партиясын ұйымдастырушылардың бірі ретінде, жерлес досы, ақын Зейнолла Игілікұлы екеуіне саяси айып тағылып, Сібірдегі лагерьде болған.

Жазасын өтеп оралған соң, 1966 жылы қайтадан институттағы оқуын сырттай жалғастырып, 1977 жылы ойдағыдай бітірген. Сол, 1966 жылдан 1984 жылға дейін аудан орталығындағы М.Горький атындағы мектепте тарих пәнінің мұғалімі, оқу ісінің меңгерушісі, 1984-1989 жылдары аудандық білім бөлімінде әдіскер болып қызмет еткен. 1989 жылдан 1992 жылға дейін аудандық мұражай директоры, 1992-2005 ж. аудандық «Заман» газетінің редакторы болып қызмет атқарды.

К.Жүністегі «Дос көңілі», «Көне хикая», «Көксеу», «Көксеңгірдің тасында», «Соңғы Абыз», «Ұлы пайғамбар және ұрпақтары», «Шырағдан», «Қоңыр Құлжа», «Мөрші», «Арманым оттан өрілген», «Едіге», орыс тілінде «Вожак», «Құба белдер» кітаптарының, «Тар заман» спектакілінің авторы.

Зерттеу барысында құрастырып, жазған кітаптары: «Бір ауыз сөз», Шортанбай жырау «Қай заман», Хазірет Әлі «Меруерт қайнар». Әуесқой композитор ретінде танымал «Арқа самалы», «Аяулым», «Домбыра», «Туған жер», «Жаз келді», «Жас алаш» маршы әндерін шығарған. Өлкетанушы ретінде көпшілікке мәлім. Шет өңірінен шыққан ұмыт болған Шортанбай жырау, Диа қажы, Қақпан ақын, Төлеубек, Хасен, Жәкен, Тәшен, Маясар, Түсетай, Сәрінжіп, Оқа ақындардың шығармашылығын зерттеп, аудандық, облыстық, республикалық басылымдарға жариялады. Қыздарбек, Әбди, Сембек күйшілердің, Абылай ханның күйін зерттеуде көп еңбек еткен.К.Жүністегі өлке тарихын зерттеу, насихаттау ісіне қыруар еңбек сіңіріп келеді.

Өз заманынан озық туған дуалы ауыз Бәйсейіт би, Жанқұтты шешен, Дүйсенбай, Қара билердің өмір жолын, ұлағатты ісін зерттеп жарыққа шығарды.

Елін қорғаған дуылғалы батырлары Жидебай, Сеңкібай, Жарылғап, Ағабай, Дәріпсалы, Сазанбай батырлар жайында алғаш қалам тартқан. Шет өңірінде өмір сүріп, заманында елге үлгі бола білген, тарихта ізі қалған әз аналар Қарқабат, Борсылдақ (Қырғи), Құрақ, Дәрі, Талмойын, Баршын қыз, Шеруке қыздың есімі мен қасиеттерін келешек ұрпаққа жеткізу де осы кісінің талмай ізденісінің нәтижесі.

К.Жүністегінің ұсынысы ынтасы арқылы «Зұлмат жылдары», «Кенесары жұртында», «Тасқа тұнған құпия», «Дойбы тас», «Қыздарбек күйші», «Шортанбай жырау», «Жәкен ақын» бейнетаспалары жазылып, деректі телефильмдер дүниеге келді.

К.Жүністегі қандай шығарма жазбасын, қандай жиында сөз сөйлемесін, айтар ойының түпкі түйіні–ұрпақ тәрбиесі, ұлттық салт-дәстүрінің, әдет-ғұрыптың тиімді тұстарын қазіргі жастардың санасына сіңіріп, имандылыққа, жан тазалығына биік адамгершілікке шақыру.

К.Жүністегі өлке тарихын зерттеу, насихаттау ісіне қыруар еңбек сіңірді. Кенесары ханның патша әскерлерімен соғыс алдында салдырған қамалының қалдығын тауып, сол жөнінде газет-журналдарға ғылыми мақалалар жариялады.

К.Жүністегі Қазақстан Жазушылар Одағының басқарма мүшесі, С.Сейфуллин атындағы сыйлықтың иегері, 2012 жылы «Құрмет» орденімен марапатталған.

Кәмел Жүністегінің шығармалары:

Жүністегі К. Арманым оттан өрілген: өлеңдер мен жазбалар. - Астана: Фолиант, 2011. - 170 б.

Жүністегі К. Едіге: тарихи роман. - Астана: Нұра-Астана, 2012. - 406 б.

Жүністегі К. Едіге; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2014. - 341 б.- (Сарыарқа кітапханасы).

Жүністегі К. Көгілдір күмбез. - Алматы : MEP-PRESS, 2017. - 377 б.

Жүністегі К. Көксеңгірдің тасында: повестер мен әңгімелер. - Астана: Елорда, 2002. - 352 б.

Жүністегі К. Көне арнаның ізі қайда. - Алматы: ҚазАқпарат, 2016. - 377 б.

Жүністегі К. Қоңыр құлжа: повестер. - Алматы: Жазушы, 2008. - 287 б.

Жүністегі К. Құба белдер. Аңыз мезгіл: роман. -  Қарағанды: Полиграфия, 1996. -  286 б.

Жүністегі К. Құба белдер. Апат: роман;  2 кіт. - Алматы: Фолиант, 2001. - 347 б.

Жүністегі К. Құба белдер. Замана желі: роман; 3 кіт. - Астана: Аударма, 2004. - 368 б.

Жүністегі К. Құба белдер: трилогия. 1 кіт. - Астана: Нұра-Астана, 2009. - 394 б.

Жүністегі К. Мөрші: әңгіме-хикаяттар және пьеса. - Астана: Фолиант, 2011. - 395 б.

Жүністегі К. Соңғы Абыз: роман. - Астана: Аударма, 2006. - 408 б.

Жүністегі К. Темір - Астау. - Алматы: Хантәңірі, 2014. - 285 б.

Жүністегі К. Шырағдан: мақалалар, деректер. - Алматы: Ел-шежіре, 2007. - 310 б.

***

Әлі Х.  Меруерт қайнар: өсиет- ғибраттар / Х. Әлі; құраст. К. Жүністегі. - Астана: Фолиант, 2011. - 134 б.

Жапақұлы М. Бір ауыз сөз: Өлеңдер. Айтыстар /Құр. К.Жүністегі.- Астана: Респ. Полигр.-баспа орталығы, 2000- 152 б.

Қанайұлы Ш. Қайран халқым: Жыр-толғаулар, айтыстар, Сын-зерттеу, мақалалар / Қанайұлы Ш.; құраст. К.Жүністегі.- Алматы: Раритет, 2002.- 216 б.-(Қазақ жыры)

Ұлы пайғамбар және ұрпақтары: шежіре-кітап / құраст. К. Жүністегі; ред. Ә. Жақып. - 2-ші бас. - Астана: Парыз, 2009. - 359 б.

***

Жүнісов К. Апат: Романнан үзінді // Қарқаралы.- 1992.- №5-6- 30-41 б., №7-8.- 52-68 б.

Жүнісов К. Жақсы Жанғұтты // Орталық Қазақстан.- 1996.- 6 ақпан

Жүнісов К. Қоңыр құлжа: Әңгіме // Орталық Қазақстан.- 1983.- 13, 14 қырк.

Жүністегі К. Абылайдың "Алты ағашы" // Орталық Қазақстан. - 2010. - 5 қаңтар (№ 1). - 4 б.

Жүністегі К. Адам, қайда барасың? // Орталық Қазақстан. - 2012. - 3  наурыз (№ 37/38). - 5 б.

Жүністегі К. Апат // Қарқаралы. - 1992. - №5/6. - 30-41 б ; №7/8. - 52-68 б., Қарқаралы. - 1993. - № 9/10. - 38-49 б.

Жүністегі К. Арғы да бергі ұлы жұрт // Орталық Қазақстан. - 2006. - 9 ақпан. - 14  б.

Жүністегі К. Арқадағы аштық: 31 мамыр - Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні // Азия Транзит. - 2003 . - №5. - 16-19  б., №7. - 20-23  б., №8. - 30-33  б.

Жүністегі К. Арқаның сырттан тазылары  // Орталық Қазақстан. - 2010. - 5 маусым (№ 86/87). - 8 б.

Жүністегі К. Асқарлы асудағы азамат: жазушы С.Сматаев - 60 жаста // Орталық Қазақстан. - 2001. - 20 маусым.

Жүністегі К. Әлем астанасында // Шет шұғыласы. - 2008. - 31 қаңтар (№ 5). - 5 б.

Жүністегі К. Бәйсейіт би // Орталық Қазақстан.- 1999.- 30 қаңтар

Жүністегі К. Бәйсейіт биі // Парасат. - 2000. - №4. - 6-8  б.

Жүністегі К. "БҰЗУ"-дың баласы  // Жұлдыз. - 2011. - № 6. - 28-48 б.

Жүністегі К. Біз осыдан қорқамыз замандасым "Шортанбай жырауға қарсымын" деп өзеуреп жүр // Орталық Қазақстан. - 2017. - 4 сәуір (№ 36). - 4 б.

Жүністегі К. Бір жаңбырдан қала ма?  // Орталық Қазақстан. - 2012. - 3 қараша (№ 185/186). - 6 б.

Жүністегі К. Дала төсінде: академик Жамбыл Ақылбаевтың туғанына - 70 жыл // Орталық Қазақстан. - 2008. - 26 шілде (№115-116) . - 5 б.

Жүністегі К. Ел діңгегі - Едіге // Орталық Қазақстан. - 2010. - 28 тамыз (№ 139/140). - 6 б.

Жүністегі К. Елге қамқорлық болған Әділ Кәдір // Ортталық Қазақстан.- 1996.- 24 қаңтар

Жүністегі К. "Елім - ай"- лаған азамат! // Орталық Қазақстан. - 2011. - 16 маусым (№ 96/97). - 5 б., Шет шұғыласы. - 2011. - 16 маусым (№ 24). - 5 б.

Жүністегі К. "Елім-ай" жайлы бірер сөз // Жұлдыз. - 2011. - № 7. - 169-171 б.

Жүністегі К. Ер есімі ардақталса // Шет шұғыласы. - 2008. - 6 наурыз (№ 10). - 6 б.

Жүністегі К.  Ескерткіштер - елдігіміздің белгісі  // Орталық Қазақстан. - 2004. - 24 қаңтар. - 7  б.

Жүністегі К. Ештен кеш жақсы // Орталық Қазақстан. - 2010. - 29 маусым (№ 104). - 4 б.

Жүністегі К. Жазушы шыңы: Жазушы Р.Сүлейменов 70 жаста // Орталық Қазақстан. - 2006. - 6 маусым. - 7  б., Заман. - 2006. - 18 мамыр. - 3  б.

Жүністегі К. Жақсы Жанқұтты // Орталық Қазақстан.- 1998.- 12 ақпан

Жүністегі К. Жақсы Жәкең: ғұмырдария // Парасат. - 1998 . - №5. - 18-19  б.

Жүністегі К. Жыл он екі айдың қауышуы // Ана тілі. - 2000. - 22 наурыз(N6). - 4  б.

Жүністегі К. Зерделі пікір оғаш ойға жол бермес // Орталық Қазақстан. - 2009. - 4 шілде. - 5 б.

Жүністегі К. Зұлмат // Ақиқат. - 2012. - № 9. - 56-63 б.

Жүністегі К. Зұлмат // Орталық Қазақстан. - 2012. - 10 қараша (№ 189/190). - 6 б.

Жүністегі К. Зұлмат // Түркістан. - 2012. - 24 мамыр (№ 21). - 9 б.

Жүністегі К. Ие мен кие // Егемен Қазақстан. - 2010. - № 394/397. - 11 б.

Жүністегі К. Кеудесі алтын сандық Кәмекеңнің: жазушы К.Жүністегімен әңгіме / әңгімелескен Қ.Әбілдинов // Орталық Қазақстан. - 2007. - 13 қараша. - 4  б.

Жүністегі К. Көкшағыр // Заман. - 2007. - 13 қыркүйек. - 6  б., Орталық Қазақстан. - 2007. - 29 қыркүйек. - 5  б.

Жүністегі К. Көненің көзі еді // Орталық Қазақстан. - 2011. - 28 мамыр (№ 84/85). - 4 б., Шет шұғыласы. - 2011. - 26 мамыр (№ 21). - 5 б.

Жүністегі К. "Красная Поляна" - Жәңгір ауыл аталса... // Орталық Қазақстан. - 2010. - 1 мамыр (№ 66/67). - 6 б.

Жүністегі К. Күмбездерге тіл бітсе // Орталық Қазақстан. - 2007. - 29 қараша. - 6  б., Заман. - 2007. - 27 қыркүйек (№ 39). - 5 б.

Жүністегі К. Күйдің құдіреті // Орталық Қазақстан. - 2016. - 26 қараша (№ 189). - 4 б.

Жүністегі К. Қажыбаян // Орталық Қазақстан. - 2008. - 19 қаңтар. - 8  б.

Жүністегі К. Қазан астында // Қазақ әдебиеті. - 2017. - 15-21 қыркүйек (№ 38). - 16-17 б.

Жүністегі К. Қайдасың, боз даланың бозторғайы?! // Орталық Қазақстан. - 2011. - 22 қазан (№ 174/175). - 3 б.

Жүністегі К. Қайдасың, қайда даланың сәні... // Шет шұғыласы. - 2011. - 1 қыркүйек (№ 35). - 5 б.

Жүністегі К. Қақпан ақын домбырасы // Орталық Қазақстан. - 2011. - 9 шілде (№ 110/111). - 4 б., Шет шұғыласы. - 2011. - 30 маусым (№ 26). - 5 б.

Жүністегі К. Қисынсыз "қисын" // Орталық Қазақстан. - 2009. - 3 қыркүйек (№ 133/134). - 4 б.

Жүністегі К. "Қорлаушы бар, қорғаушы қайда?  // Егемен Қазақстан. - 2010. - 27 қаңтар. - 6 б.

Жүнiстегi К. Құба белдер: Хикаят // Жұлдыз.- Алматы, 2001.-N6.-37-86 б.

Жүністегі К. Маясар ақын // Азия транзит. - 2000. - № 2. - 24 б.

Жүністегі К. Маясар ақын // Орталық Қазақстан.- 1999.- 30 маусым

Жүністегі К. Мүрдесі қорғансыз Ер Едіге // Орталық Қазақстан. - 2009. - 25 тамыз (№ 128). - 4 б.

Жүністегі К. Мың сырлы Мағзұмбек // Орталық Қазақстан. - 2009. - 8 тамыз (№ 118/119). - 5 б.

Жүністегі К. Ойранды "Отыз бір" және жалғасы // Орт. Қазақстан. - 2013. - 30 мамыр (№ 87/88). - 4 б.

Жүністегі К. Өршіл халық рухы // Орталық Қазақстан. - 2017. - 7 қаңтар (№ 2). - 4 б.

Жүністегі К. Саяси лагерде - 33 жыл // Түркістан. - 2012. - 2 тамыз (№ 31). - 4 б., Орталық Қазақстан. - 2012. - 18 тамыз (№ 139/140). - 6 б.

Жүністегі К. Сәкеннің Ақбозы // Орталық Қазақстан. - 2010. - 25 желт. (№ 209/210). - 6 б.

Жүністегі К. Сүмелек // Орталық Қазақстан. - 2009. - 24 қаңтар . - 6 б ; Шет шұғыласы. - 2009. - 27 қаңтар. - 5 б.

Жүністегі К. Талайға қамқор болған Тәуміш //  Орталық Қазақстан. - 2005. - 9 маусым. - 9  б.

Жүністегі К. Тебіренген ұлы жүрек  // Шет шұғыласы. - 2008. - 27 қараша (№ 50). - 5 б.

Жүнiстегi К. Тарланның соңғы тұрағы // Орталық.  Қазақстан.- 2002.- 10 тамыз.-13 б

Жүністегі К. Ұлттық музыканың тағдыры нешік? // Орт.Қазақстан. - 2013. - 18 мамыр (№ 77/78). - 6 б.

Жүністегі К. Ұлылық: Шортанбай жыраудың 180-жылдығына  // Орталық Қазақстан. - 1998. - 13 маусым.

Жүністегі К. Үшеу едік... // Шет шұғыласы. - 2008. - 20 наурыз (№ 12). - 3 б.

Жүністегі К. Шежірелі Шет: Шет ауданына-70 жыл // Орталық Қазақстан. - 1998. - 10, 14 қазан-6 б.

Жүністегі К. Шортанбай жыраудың ғұмырнамасы // Орталық Қазақстан. - 1993. - 24 маусым.

Жүністегі К. Шыңырау: Әңгіме // Орталық Қазақстан.- 1997.- 5, 12 наур., Сарыарқа.- 1997.-№5.- 15-19 б.

Жүністегі К. ХІХ ғасырда Бесата жұртындағы ел билеу тәсілі мен болыстары туралы // Шет шұғыласы. - 2008. - 17 сәуір (№ 16/17). - 8 б.

Жүнісұлы К. Әділетті жыр еткен: Диа Ахметұлының туғанына биыл 120 жыл толады // Өмір.- 1992.- №1.- 88-93 б.

К. Жүністегі туралы:

Әдеби Қарағанды: Библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова.- Қарағанды: б.ж., 2000.- 89 б.-(Облыстық кітапхана-өлкетану орталығы)

Жүністегі Кәмел // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред.А. Абдулин.- Алматы: Атамұра, 2006.- 274 б.

Жүністегі Кәмел Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық.- Алматы: Ана тілі, 2004.- 141 б.

Жүністегі Кәмел Қазақстан жазушылары: анықтамалық: 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. - 177 б.

***

Абдолла Қ. Жазушыға қошемет көрсетті // Орталық Қазақстан. - 2009. - 19 ақпан . - 5 б.

Абдолла Қ. Зар заманның белгісі Ақсу-Аюлыда  бой көтереді //Орталық Қазақстан.- 2007.- 5 маус.-4 б.

Айтжанова Қ. Жоқшы жүрегінің көшірмесі // Орталық Қазақстан. - 2012. - 14 сәуір (№ 61/62). - 4 б.

Ақсұңқарұлы С. Алаш азаматы: Жазушы К.Жүністегі 60 жаста // Орталық Қазақстан.- 1999.- 27 қаңтар

Амандықұлы Т. Азамат туралы ой: Тәуелсіздікке-15 жыл // Заман.- Ақсу-Аюлы, 2006.- 14 қыркүйек.-6 б.

Амандықұлы Т. Кәмел ағамыз кемел шағында: Жазушы К.Жүністегі туралы // Орталық Қазақстан.- 1998.- 27 қаңтар

Әбілдинов Қ. Кәмел қажының кемел туындысы: жаңа кітап // Орталық Қазақстан.- 2008.- 19 ақп.-4 б.

Әлиханұлы Ж. Диссидент  // Азия транзит. - 2002. - № 2. - 43-45 б.

Бейсембеков Т. Кемел ойлы талант иесі // Шет шұғыласы. - 2009. - 27 қаңтар. - 4 б.

Бексейіт С.  Кентаврдың кем тобырға айналуы: оқыдық, пікір айтамыз // Орталық Қазақстан. - 2003. - 13 қыркүйек. - 10  б., Азия Транзит. - 2003 . - №8. - 48-49  б.

Бексейіт С. ЭКГ: жаралы жүрек жазбасы  // Азия Транзит. - 2003 . - №3. - 18-19  б.

Жанысбай С. "Едіге" оқырманға жол тартты: әдебиет әлемінде // Взгляд на события. - 2013. - 6 марта (№ 28). - 19 б ; Орталық Қазақстан. - 2013. - 19 наурыз (№43). - 6 б.

Жаңқашұлы Ж. "Сайыңнан аяқ құрлы сая таппай..." // Орталық Қазақстан. - 2012. - 31 мамыр (№ 88/89). - 6 б.

Қабылдаұлы С. Қасіретті жылдар сыр шертеді //Орталық Қазақстан.-2002.- 19 көкек

Қанафин Н. Дәуір тынысының  таразысы // Орталық Қазақстан. - 2012. - 16 қазан (№ 175). - 4 б.

Қарағанды облысы. Қарағанды облысы әкімі.  Өнер және мәдениет саласы қызметкерлеріне Қарағанды облысы әкімінің сыйлығы: Қарағанды облысы әкімінің өкімі //Орталық Қазақстан.- 2007.- 16 қаңтар.-1 б.

Құлағыңыз түрік жүрсін // Шет шұғыласы. - 2008. - 18 қыркүйек (№ 40). - 3 б.

Мақаш Д. Көксеңгірдің тасында: жаңа кітап // Орталық Қазақстан. - 2003. - 3 шілде. - 9  б.

Мұқаш Ж. Жазушымен жүздесті  // Шет шұғыласы. - 2011. - 26 мамыр (№ 21). - 3 б.

Мұсабеков Б. Жоқшы // Шет шұғыласы. - 2009. - 9 сәуір (№ 16). - 6 б.

Смағұлов Ғ. Шет өңірінің шежіресі: Мәдени мұра // Орталық Қазақстан.- 2004.- 15 шілде.-8 б.

Сматаев С. Зерделі қаламгер // Орталық Қазақстан. - 2009. - 24 қаңтар . - 6 б.

Тойшыбек Б. Қайратын қанат еткен қаламына // Шет шұғыласы. - 2009. - 19 ақпан (№ 8). - 4 б.

Ысқақ А. Есімі дәрісханаға берілді // Орталық Қазақстан. - 2010. - 21 қаңтар (№ 8). - 6 б. 

Жазушы, драматург Софы Сматев

Софы Қалыбекұлы Сматаев 1941 жылы 22 маусымда Қарағанды облысы Ақадыр ауданы, Киік стансасында дүниеге келген. 1959 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетіне түсіп, бір жылдан кейін Мәскеудің Болат және қорытпалар институтына ауысып, 1965 жылы бітірген. Негізгі мамандығы – инженер-металлург.

1960 - 1962 жылдары Мәскеудегі «Серп и молот» зауытында слесарь, Құюшы, Қазақстан FA-ның Металлургия және кен байыту институтында инженер аға инженер болып жұмыс жасаған.

1967 - 1984 жылдар аралығында «Жұлдыз» журналында бөлім меңгерушісі болды.

1984 - 1987 жылдары Қазақстан Компартиясы ОК-нің жауапты қызметкері болып жұмыс істеген.

1989 жылдан Қазақстан Мемлекеттік кітап палатасының директоры болып қызмет істеген.

2006 жылдан Алматы қаласы әкімдігінің кеңесшісі.

1968 жылы «Астана оттары» атты тұңғыш өлеңдер жинағы жарық көрді. Сматаевтың «Тағдырлар» (1976), «Сен кімсің» (1977), «Әз-әзәзіл» (1978), «Жұлдызым менің жоғары» (1985) пьесалары республикалық, облысы театрларда қойылды. «Жұмбақ қыз», «Жаяу Мұса» операларының либереттосын жазды. В. Г. Короленко, В. В. Иванов, В. А. Солоухин, X. Абдуллин, Ю.Мухлисов, сондай-ақ, У. Шекспир, И. Добози шығармаларын қазақ тіліне аударды. Халықаралық «Алаш» сыйлығының лауреаты (1992). «Құрмет» орденінің иегері (2000). «Парасат» орденінің иегері. Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамоталарымен марапатталған. Жезқазған, Балқаш қалалары, Ағадыр, Қарқаралы, Шет аудандарының құрметті азаматы.

Әдебиеттер:

Сматаев С. Алғашқы асу. - Алматы: Жалын, 1982. - 264  б.

Сматаев С. Аналар-ай - даналар-ай. - Алматы: Құс жолы, 2008. - 128 б.

Сматаев С. Әзіл-әзәзіл: пьесалар жинағы. - Алматы: Өнер, 1990. - 310 б.

Сматаев С. Бәсер, Айкүміс және басқалар // Беласқан: повестер жинағы / құраст. Д. Исабеков. - Алматы: Жалын, 1981. - 162 – 238 б.

Сматаев С. Ғарышқа көз тіккен жер: әңгімелер / С. Сматаев; ред. С. Қаратаев. - Алматы: Жалын, 1985. - 185 б.

Сматаев С. Елім-ай . - Алматы: Жазушы, 1978. - 352 б.

Сматаев С. Елім-ай: роман. 2 кітап.- Алматы: Жазушы, 1980. - 416 б.

Сматаев С. Елім-ай: роман-трилогия. - Астана: Фолиант, 2003.

2-т. - 424 б.

3-т. - 528 б.

Сматаев С. Елім-ай: роман-трилогия. - Алматы : Алманар, 2009

1 т. - 426 б.

2 т. - 494 б.

3 т. - 614 б.

Сматаев С. Жылдарым-жырларым: үш томдық шығармалар жинағы. - Алматы: Алманар, 2009.

1 т. Іздерім-ау. - 359 б.

2 т. Жолдарым. - 326 б.

3 т. Аналар-ай-Даналар-ай. - 306 б.

Сматаев С. Мейрамсопы-Қарқабат: сыр-дастан. - Алматы : Алманар, 2010. - 207 б.

Сматаев С. Мәңгілік бастауы: роман / С. Сматаев; ред.: Қ. Мәдібаева. - Алматы: Жалын, 1987. - 350 б.

Сматаев С. Ұядан қияға ұшқандар. - Алматы: Құс жолы, 2008. - 134 б.

Сматаев Софы. Қаз дауысты Қазыбек би // Қаз дауысты Қазыбек би: энциклопедия / бас ред. Н. Дулатбеков. - Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2011. - 35-44 б.Сматаев С. Алау: повестер. - Алматы: Жазушы, 1974. - 196 б.

Сматай С. Жарылғап батыр: өлеңмен жазылған роман. - Алматы: АБА «Айкос», 2000. - 320 б.

Сматай С. Қайран жастық: повестер мен әңгімелер. - Астана: Елорда, 2001. - 408 б.

Сматаев С. Шығармалары; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2013. - (Сарыарқа кітапханасы).- 3 т. Елім-ай: трилогия, 3 кітап. - 2013. - 558 б.

Сматаев С. Көп томдық шығармалар жинағы. - Алматы: Ел-шежіре, 2008.

1 т. Қызыл дәптер : повестер, әңгімелер. - 429 б.

2 т. Аймаңдай: повестер, әңгімелер. - 426 б.

3 т. Алғашқы асу: повестер, әңгімелер. - 447 б.

4 т. Ақжелең: роман. - 409 б.

5 т. Елім-ай: трилогия, 1 кіт. - 426 б.

6 т. Елім-ай: трилогия, 2 кіт. - 495 б.

7 т. Елім-ай: трилогия, 3 кіт. - 615 б.

8 т : Бұлақ : роман. - 331 б.

9 т. Мәңгілік бастауы: роман. - 419 б.

10 т. Біз-құлмыз ба, кімбіз?: роман. - 548 б.

11 т. Жарылғап батыр: роман. - 310 б.

12 т. Алтын құндақ: пьесалар. - 407 б.

13 т. Әзіл-әзәзіл : пьесалар. - 374 б.

14 т.: Көгілдір такси: пьесалар. - 372 б.

15 т. Іздерім-ау!: өлеңдер. - 359 б.

16 т. Өлеңдер. - 326 б.

17 т. Аналар-ай-Даналар-ай өлеңдер. - 306 б.

***

Мухлисов Ю. Садыр Палуан: роман-новелла / Ю. Мухлисов; ауд. С. Сматаев. - Алматы: Жалын, 1979. - 216 б.

Ой маржандары: мақалдар мен мәтелдер / ауд.: Н. Оңдасынов, С. Сматаев. - Алматы: Жалын, 1984. - 197 б.

***

Сматаев С. Абылай хан // Жалын. - 2010. - № 1. - 11-36 б.

Сматаев С. Атыңнан айналайын, Қарқаралы! // Қарқаралы. - 2007. - 13 қазан. - 3 б.

Сматаев С. Ғафудың монологы // Жас Алаш. - 2003. - 14 тамыз. - 5  б.

Сматаев С. Жалғыз қайың // Советтік Қарағанды. - 1962. - 5 октябрь (№ 237). - 4 б.

Сматаев С. Зерделі қаламгер // Орталық Қазақстан. - 2009. - 24 қаңтар . - 6 б.

Сматаев С. Киелі жердің бір ұлы // Орталық Қазақстан. - 2008. - 22 наурыз (№46-47) . - 3 б.

Сматаев С. Көшеде жүремін // Қазақ әдебиеті. - 1962. - 7 сентябрь (№ 36). - 1 б.

Сматаев С. Қазыбек бидің «Жеті жарғысы» // Абай-Ақиқат. - 2006. - 29 қыркүйек. - 5  б.

Сматаев С. Қазып айтқан Қазыбек // Абай-Ақиқат. - 2006. - 29 қыркүйек. - 5  б.

Сматаев С. Қарағандым қазығы кіндігімнің // Орталық Қазақстан. - 2004. - 14 ақпан. - 14  б.

Сматаев С. Қонды - ау бүгін тұғырға // Орталық Қазақстан. - 2011. - 13 қазан (№ 169). - 1 б.

Сматаев С. Мейрамсопы - Қарқабат // Орталық Қазақстан. - 2010. - 24 шілде. - 8 б.

Сматаев С. Мен тірімін! // Жас Алаш. - 2009. - 25 тамыз (№ 68). - 5 б.

Сматаев С. Менің Қалағам // Қазақ әдебиеті. - 2015. - 24 сәуір-7 мамыр (№ 16). - 7 б.

Сматаев С. Намыс // Егемен Қазақстан. - 2013. - 27 қыркүйек (№ 221). - 8 б.

Сматаев С. Таңдайынан еліне бал тамызып // Жас Алаш. - 2003. - 7 қазан(N20). - 5  б.

Сматаев С. «Сөйле, Шашеке!» // Социалистік Қазақстан. - 1990. - 13 қыркүйек.

Сматаев С. Ұлы ұстаз һәм жас тұлпарлар // Егемен Қазақстан. - 2012. - 27 маусым. - 9 б.

Сматаев С. Хақ - дала // Орталық Қазақстан. - 2011. - 30 шілде (№ 123/124). - 6 б.

Сматаев С. «Халық - менің тірегім, қасиеттім мен құдіреттім» // Дала мен қала. - 2006. - 10 қараша (№ 43). - 12-13  б.

***

Сматаев С. Уыз іңгәмен-ақ жарық жалғанға «ҚАЗАҚПЫН!»: жазушы С.Сматаевпен сұхбат / сұхбаттасқан М.Шапиян // Жұлдыздар отбасы. - 2013. - № 24. - 19-23 б.

Сматаев С. Ұл мүддесінен ұлт мүддесі артық болуы керек: жазушы, Халықаралық "Алаш" сыйлығының иегері С.Сматаевпен сұхбат / сұхбаттасқан А.Исәділ // Алаш айнасы. - 2011. - 22 маусым (№ 107). - 6 б.

Сматаев С. Халықты қаралаған - қасиетінен айрылады: ақын, драматург С. Қ. Сматаевпен әңгіме / әңгімелескен Г. Бектасова // Түркістан. - 2011. - 16 маусым (№ 24). - 9 б.

Сматаев С. Шенеуніктер шырылдауық шегірткедей "гөлайттап" жүргенде, мемлекеттік механизмнің тетіктері шашылып қалған: жазушы С.Сматаевпен сұхбат / сұхбат. С.Қарабас // Қазақстан. - 2009. - 13 наурыз (№ 9). - 8, 13 б.

С.Сматаев туралы әдебиеттер:

Мәмесейітов Т. Тоғысқан толқын: әдеби - сын мақалалар. - Алматы : Жазушы, 1982. - 236 б.

Сматаев Софы // Қазақстан жазушылары 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. – 364 б.

Сматаев Софы // Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық. - Алматы: Ана тілі, 2004. – 285-286 б.

Сматаев Софы Қалыбекұлы // Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010. – 477 б.

Сматаев Софы Қалыбекұлы // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. – 447-448 б.

Сматай Софы Қалыбекұлы // Шет ауданы: энциклопедия / ред. Ә. Оспан. - Алматы: ҚазАқпарат, 2013. – 332-333 б.

Шоқ жұлдыз: пьесалар жинағы / құраст. Д. Исабеков. - Алматы: Өнер, 1982. - 430 б.

***

Ақсұңқарұлы С. «Табаны жерде тұрғанда, тапжылмайтұғын антейдей...» // Орталық Қазақстан. - 2011. - 18 маусым (№ 98/99). - 2 б.

Бекмағанбетов К. Құрметті азамат атағы берілсе // Балқаш өңірі. - 2001. - 6 шілде.

Жайлыбай Ғ. Тұнық ойдың тұмасы // Орталық Қазақстан. - 2011. - 18 маусым. - 2 б.

Жүністегі К. «Елім-ай» - лаған азамат // Шет шұғыласы. - 2011. - 16 маусым (№ 24). - 5 б.

Иманасов С. Жыр төгеді жүрегі: мемлекеттік сыйлыққа ұсынылған // Егемен Қазақстан. - 2002. - 5 қараша. - 3  б.

Иманасов С. Софы туралы сөз // Қазақ әдебиеті. - 2011. - 24-30 маусым (№ 25). - 7 б.

Күлмағамбетов Т. Киіктіден ескен керімсал // Орт. Қазақстан. - 2007. - 12 маусым. - 2  б.

Қалыбекова С. Тұғыры ерек, тұрпаты бөлек қаламгер // Шет шұғыласы. - 2011. - 16 маусым (№ 24). - 5 б.

Қашқынов Ж. Оның сүрлеу соқпағы // Орталық Қазақстан. - 2001. - 16 маусым.

Қирабаев С. Замана жыршысы // Қазақ әдебиеті. - 2011. - 24-30 маусым (№ 25). - 6 б.

Оразбай Е. Серік пен Софы - степендия иегерлері // Орталық Қазақстан. - 2007. - 11 желтоқсан- 1 б.

Жазушы Теңізбай Нәбиұлы Рахымжанов

Жазушы Теңізбай Нәбиұлы Рахымжанов 1946 жылы 9 сәуірде қазіргі Қарағанды облысы, Ақадыр ауданы, Өспен ауылында туған. Ол Өспен орта мектебін бітіргеннен кейін С.М.Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінң´ филология факультетіне оқуға түсіп, оны 1969 жылы бітіріп шығады. Содан кейін республикалық жастар газетінің тілшісі, Қазақ ССР Ғылым академиясы М.Әуезов атындағы әдебиет және өнер институтының ғылыми қызметкері болып істейді. 1976 жылы «Қазақ халық поэзиясындағы импровизациялық дәстүрдің дамуы» деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғаған. Кейін Абай атындағы қазақ педагогикалық институтының қазақ әдебиеті кафедрасында қызмет атқарған. Филология ғылымдарының докторы (1993), профессор (1995), Қазақстан Жазушылар одағының жазушылар одағының мүшесі (1985)., «Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері», Ғылыми зерттеу еңбектері әдебиеттану проблемаларына арналған, бұл салада 60 - тан астам ғылыми еңбегі, оның ішіңде 6 монографиясы жарықР:өрдіЮ «

 жарық көрді. «Күн тамшысы» (1973), «Алтын керуен» (1980) өлең кітаптарынын, «Оралу» (1984), «Туысқандар» (1984), «Көгілдір тырналар» (1988) әңгіме, повесть жинақтарының авторы. Әңгімелері мен повестері орыс, белорус , өзбек тілдеріне аударылған.

Әдебиеттер:

Рахымжанов Т. Алтын керуен: Өлеңдер.- Алматы: Жалын, 1980.-56 б.

Рахымжанов Т. Көгілдір тырналар: Повесть, Әңгімелер.- Алматы: Жазушы, 1988.-224 б.

Рахымжанов Т. Оралу: Повесть және Әңгіме.- Алматы: Жалын, 1982.-156 б.

Әбдіраман Ш.  Шығармалары: [жинақ] / Ш. Әбдіраман, Т. Рахымжанов, И. Хасенұлы; құраст. Қ. Асанов; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2014. - 397 б. - (Сарыарқа кітапханасы)

***

Рахымжанов Т.  Халық поэзиясы және Абай // Ақиқат. - 2001. - №8. - 64-69  б.

Рахымжанов Т.  Жалғыздық - жолдас, серігім // Қазақ әдебиеті. - 2013. - 16-22 тамыз (№ 32). - 8 б.

Т. Рахымжанов туралы әдебиеттер:

Рахымжанов Теңізбай //Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық: - Алматы: Ана тілі, 2004. - 256 б.

Рахымжанов Теңізбай //Қазақстан жазушылары: анықтамалық: 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер, 2009. – 328 б.

Рахымжанов Теңізбай Нәбиұлы // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. – 447 б.

Рахымжанов Теңізбай // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиографиялық анықтамалық.- Алматы, 1987.-508 б.

Ақын, жазушы Әуезхан Көшімов (15 желтоқсан 1911 – 1993)

Жазушы Ә.Көшімов 1911 жылы 15 желтоқсанда Қарағанды облысы, Шет ауданы бұрынғы №3 ауылында дүниеге келген.

Әкесі де, шешесі де өмірден ерте қайтқан, Ә.Көшімов жетімдікті, жалғыздықты бастан кешеді.

Ә.Көшімов 1923 жылдан оқи бастаған. Әуелі Қарқаралы қаласындағы бастауыш мектепте, артынан сол қаладағы педтехникумда оқиды.

1929 жылы Ташкент қаласындағы онжылдықты бітіріп, сол жылдың аяғында Алматыда жаңа ашылған ҚазМУ-не түседі. 1930 жылы басында Алматы облыстық әскери комиссарының көмекшісі болып 1 жыл істейді, одан соң өлкелі «әскери округінің «Қызыл әскер» газетіне ауысады. 30-шы жылдардың ортасынан бермен қарай өлең жазуды бастаған Ә.Көшімов 1940 жылы КСРО Жазушылар одағының мүшелігіне өтті.

1942-1945 жылдары Қарағанды облыстық радио комитетінде бас редактор, 1945-46 жылдары республикалық радио комитетте бас редактор, 1946-1955 жылдары Қазақстан Жазушылар одағының Қарағанды облысындағы өкілі, 1956-58 жылдары Алматы облыстық радио комитетінде бас редактор қызметін атқарады. Содан кейін ол біріңғай шығармашылық жұмысқа көшті.

Ақынның тұңғыш шығармасы – «Құлагер» атты поэма. Бұл шығарма 1935 жылы «Қызыл әскер» газетінде жарияланған. Тағыда осы газетте «Бұрнақкер» деген поэмасы басылды.

«Қазақтың шежіресі оның күйінде», -дейді Ә.Көшімов. Осы бірегей де өміршең тақырыпқа ақын бірқатар поэма – дастандар жазған. Атап айтқанда, 1961 жылы ақынның «Күй сөйлейді» атты поэмалар жинағы шықты. Аталмыш жинағында «Көзғайыр», «Ақлақ», «Кең толғау», «Күй сөйлейді» деген төрт бірдей туындысы қамтылған.

Ә.Көшімовтың «Көңіл күйі» атты алғашқы өлеңдер жинағы 1948 жылы жарық көрді. 1957 жылы «Қарт мергеннің айтқандары» деген поэмасы, 1948 жылы «Аңшының әңгімелері», 1963 жылы «Екі бүркіт» жинағы «Төгіледі әуендер» 1961 жылы «Жазушы» баспасынан жарық көрген.

1976 жылы «Тепенкөк» атты дастаны шыққан, онда қазақ халқының ХVІІІ ғ. Жоңғар басқыншыларына қарсы күресін, қатал кездегі ел тағдырын суреттеген. 1984 жылы Ә.Көшімов «Өзім туралы» атты өлеңін жазған. Өмірінің соңғы жылдарында оқиғасы қалың «Жаралы жылдар» романын аяқтап шықты.

«1941 – 1945 ж.ж. Ұлы Отан соғысындағы ерлігі үшін» медалімен марапатталған.

Ә.Көшімовтың шығармалары:

Көшімов Ә. Алатау қойнауындағы көктем: Әңгіме // Орт.Қазақстан.- 1991.- 14 желт.

Көшімов Ә. Әже жұбанышы: Әңгіме // Орт.Қазақстан.- 1969.- 8 сәуір

Көшімов Ә. Әңгімелер, повестер/ Қ. Исабаев, З. Иманбаев ; ред. Қ. Егізбаев, 1990. - 396 б.

Көшімов Ә. Екі бүркіт: повестер, 1983. - 143 б.

Көшімов Ә. Жаңа өлеңдері // Орт.Қазақстан.- 1991.- 20 желт.

Көшімов Ә. Жаралы теке: Қаз қалпында // Орт.Қазақстан.- 1993.- 10 маусым

Көшімов Ә. Жас аңшы: әңгімелер, 1971. - 118 б.

Көшімов Ә. Жыр дәптерінен: /Өлеңдер/ // Орт.Қазақстан.- 1990.- 18 қазан

Көшімов Ә. Күй сөйлейді: поэмалар: Алматы: Қазмемкөркемәдеббас, 1961.- 128 б.: порт.

Көшімов Ә. Қоңыр құлжа мен көк төбет: Әңгіме // Орт.Қазақстан.- 1991.- 11, 12 маусым; 5 шілде

Көшімов Ә. Қысталған жыл: Повесть.- Алматы.- 1969.- 183 б.

Көшімов Ә. Мұзбұлақ: Әңгіме // Орт.Қазақстан.- 1968.- 3 желт.

Көшімов Ә. Лашын хикаясы: Повесть, Әңгімелер.- Алматы: Жазушы, 1965.- 108 б.

Көшімов Ә. Өлеңдер жинағы.- Алматы.- 1948 ж.

Көшімов Ә. Саяткердің соңғы сапары: Хикая // Орт.Қазақстан.- 1990.- 21 ақпан

Көшімов Ә. Сонар күнгі хикая: Өлең // Орт.Қазақстан.- 1968.- 17 қараша

Көшімов Ә. Тағдырлар мен табиғат перзенті: Әңгіме // Орт.Қазақстан.- 1968.- 6 қырк.

Көшімов Ә. Тепеңкөк: дастан, 1976. - 58 б.

Ә.Көшімовтың шығармашылығы туралы:

Әдеби Қарағанды: Библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова.- Қарағанды: б.ж., 2000.- 89 б.-(Облыстық кітапхана-өлкетану орталығы)

Бексейіт С. Ғасырластарым: Әр жылдардағы жазбалар / С. Бексейіт, 2005. - 200 б.

Бексейіт С. "Қазақтың Пришвині": Әуезхан Көшімовтің туғанына - 90 жыл // Азия Транзит.- Қарағанды, 2002.- N8.-45-48 б.

Бексейітов С. Талабым, тілім тасқа шайылған жоқ: /Жазушы Ә.Көшімов-60 жаста/ // Орт.Қазақстан.- 1991.- 20 желт.

Кәріпұлы Ө. Дала жыршысы: Әузхан Көшімовтың туғанына - 90 жыл // Орт.Қазақстан.-2002.-5 қаңтар

Көшімов Әуезхан // Қарағанды.Қарағанды облысы. Энциклопедия.- Алматы, 1990.-247 б.

Көшімов Әуезхан //Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин, 2006. - 304 б.

Көшімов Әуезхан //Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық, 2004. - 389 б.

Көшімов Әуезхан //Қазақстан жазушылары: анықтамалық : 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер, 2009. - 210 б.

Көшімов Әуезхан //Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиогр. анықтамалық. Құраст. С.Ахметов. Алматы, Жазушы-1987.- 315 б.

Майбас Т. Ескерусіз қала жаздаған тұлға: Әузхан Көшімовтың туғанына - 90 жыл // Орт.Қазақстан.- 2002.-5 қаңтар

Оңайбеков Қ. Күйге толы әр жыры күмбірлеген: Жазушы Ә.Көшімов-60 жаста // Орт.Қазақстан.- 1991.- 17 желт.

Ыбышұлы С. Асыл сөздің зергері: [Жазушы Ә.Көшімов туралы] // Орт.Қазақстан.- 2001.- 5 желтоқсан

Сықақшы жазушы, аудармашы Жүсіп Алтайбаев (5 қаңтар 1911 – 1987)

Ж.Алтайбаев 1911 жылы 5 қаңтарда Жезқазған облысы Шет ауданының 10 ауылында дүниеге келген. 1928 жылдан 1932 жылға дейін Қарқаралы педтехникумында оқып, 1934 жылы Қазақ мемлекеттік университетіне түскен. 1960 жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген. 1933-1971 жылдары «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газетінің Қарағанды облысындағы тілшісі, жауапты хатшысы, редакторы, «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газетінің жауапты хатшысы, «Вожатый» журналының редакторы, «Комсомол» баспасының Бас редакторы, «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінің жауапты хатшысы, Талдықорған облысы «Сталиншіл» (кейін «Жерұйық»), Семей облысы «Екпінді» (қазіргі «Семей таңы») газеттерінің редакторы, ҚазТАГ-тың директоры, Қазақстан Журналистер одағының жауапты хатшысы, ҚР Телевизия және радиохабары жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының орынбасары, сатиралық «Ара» - «Шмель» журналының Бас редакторы болды.

Баспасөзде 1938 жылдан көріне бастады. 1965 жылы алғашқы сатиралық жинағы «Нақ-нақ» жарық көрді. Кейін «Сыпырғыш» (1969), «Ұя-тай» (1973), «Түлек» (1977), «Бұзаулы сиырға арзан домбыра» (1978), т.б. фельетон, сықақ, әңгіме, повестер жинақтары басылды.

Аударма саласында: Н.Гогольдің «Диканька хуторы маңындағы кештер», И.Тургеневтің «Қарсаңда», М.Горькийдің «Фома Гордеев», Р.Джованьолидің «Спартак», И.Ильф пен Е.Петровтың «Алтын баспақ», «Он екі орындық» романдарын аударды.

3 мәрте «Құрмет Белгісі» орденімен және медальдарымен марапатталған.

Ж.Алтайбаевтың шығармалары:

Алтайбаев Ж. Ағыбай батыр: повесть және әңгімелер; ред. Б. Ысқақов, 1996. - 169 б.

Алтайбаев Ж. Бұзаулы сиырға - арзан домбыра: сатиралық мысқыл-сықақ әңгімелер / Ж. Алтайбаев, 1978. - 169 б.

Алтайбаев Ж. Нақ, нақ: фельетондар, сықақтар, әңгімелер, повесть / Ж. Алтайбаев ; ред. А. Асылбеков, 1981. - 326 б.

Алтайбаев Ж. Ұят-ай!: фельетондар мен сықақ әңгімелер / Ж. Алтайбаев, 1973. - 90 б.

Ж.Алтайбаевтың шығармашылығы туралы:

Әлімбекұлы Т. Нақ-нақ ақ мылтық күлкі // Қазақ әдебиеті. - 2001. - 9 қараша(N45). - С. 12

Мұқашұлы Қ. Кісілік пен кішілік: /Жазушы Жүсіп Алтайбаев туралы үзік сыр // Қазақ әдебиеті. - 2001. - 16 наурыз (N11). - С. 12

Алтайбаев Жүсіп // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред.А. Абдулин.- Алматы: Атамұра, 2006.- 116 б.

Алтайбаев Жүсіп // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиографиялық анықтамалық.- Алматы, 1987.- 23 б.

Алтайбаев Жүсіп // Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық.- Алматы: Ана тілі, 2004.- 20 б.

Қазақстан жазушылары: анықтамалық : 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер.- Алматы: АнАрыс, 2009. - 26 б.

Жылқыбай Нұрбекұлы

Жезқазған облысы, Шет ауданына қарасты «Нұраталды» кеңшарында туған. Жастайынан әкесінен жетім қалған Жылқыбай шешесінің тәрбиесінде болады.

Бастауыш, орта білім алып, 1938-1940 жылдары Қарағанды мемлекеттік оқытушылар институтының қазақ тілі және әдебиеті факультетінде оқиды. 1940-1944 жылдары Шет ауданы мектептерінде ұстаздық еткен. 1945 жылы «Советтік Қарағанды» газетінде әдеби қызметкер, кейін бөлім меңгерушісі болып қызмет істейді.

1947 жылы қазан айында Алматы қаласында өткен Қазақстан жас ақын-жазушыларының бірінші республикалық кеңесіне қатысады. Ол сол кеңесте өз өлеңдерімен көзге түсті. Сол жолы СССР Жазушылар одағының мүшелігіне қабылданған.

Шығармалары кезінде республикалық, облыстық баспасөз беттерінде жиі жаярияланып тұрды. Өлеңдері «Жастар даусы» жинағына (1949) енген.

«Отан махабаты» (1945), «Жиырма бес» (1945), «Менің қалам» (1947) поэмаларының авторы. Ж.Нұрбекұлы Сарыарқаның сұлу табиғатын, кенге бай өлкенің еңбек адамдарын сүйіспеншілікпен жырға қосты.

Әдебиеттер:

Нұрбеков Жылқыбай // Қарағанды.Қарағанды облысы. Энциклопедия.- Алматы, 1990.- 428 б.

Нұрбеков Жылқыбай // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред.А. Абдулин.- Алматы: Атамұра, 2006.- 424 б.

Нұрбеков Жылқыбай  //Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық.- Алматы: Ана тілі, 2004.- 230 б.

Нұрбеков Жылқыбай //Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиографиялық анықтамалық / ред. Т. Рахимов.- Алматы: Жазушы, 1987.- 449 б.

Нұрбеков Жылқыбай // Шет ауданы: энциклопедия / ред. Ә. Оспан. - Алматы: ҚазАқпарат, 2013. - 283 б.

***

Жанғожин А. Майдан мен тылдың жауынгерлік сапында 40-жылдар // Орталық Қазақстан.- 2001.-13 маусым

Смағұлов Ғ. "Жырыммен жеңісті шындадым" // Орталық Қазақстан.- 2002.- 8 мамыр

Смағұлов Ғ. Көңілі күйге, көкірегі жырға толы еді // Орталық Қазақстан.- 2004.- 27 қаңтар.-6 б.

Өмір Кәріпұлы

Қазақ әдебиетінде өзіндік орны бар, прозаның ауыр жүгін көтеріп, көркем әдебиетке өзіндік сүбелі үлесін қосып келе жатқан қабырғалы қаламгеріміз – Өмір Кәріпұлының есімі қалың оқырманға жақсы мәлім.

Кәріпұлы Өмір 1940 жылы 5-ші мамырда Қарағанды облысының  Жаңаарқа ауданы Байдалы би ауылында дүниеге келген.Асылы – Тарақты. Қыдырдан тарайтын Мендібай Наймантайдың ұрпағы. Балалық шағы Қызылтаудың топырағында, Шажағай өзенінің бойында, Сарықұлжаның сары белдерінде өтті.

Он жылдықты Жаңаарқа ауданының орталығындағы орта мектепте бітірген. Қарағанды педагогикалық институтының тіл – әдебиет факультетінде оқыған. Еңбек жолын Қызылтау мектебінде мұғалімдіктен бастады (1960). Он сегіз жыл бала оқытты. 1978 жылдан бастап журналистік кәсіпке ауысты. Ақадыр аудандық «Ақадыр таңы» газетінде, Ақадыр аудандық мәдениет бөлімінде шығармашылық жұмыста болды. 1990-98 жылдары аудандық «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы болды. Ұлттық салт-дәстүрдің қанат жаюына, тіл мен діннің жандануына үлес қосты. Оның бастамасы бойынша Ақадыр өңірінде «Бүркітші қансонарда» деген облыс аралық бүркітшілер жарысы өтіп тұрды. «Қымызмұрындық» мереке – жәрмеңкесі жалғасын тапты. Билер сайысы, ақындар айтысы, тіл мерекесі аудандық «Қазақ тілі» қоғамының ұйымдастыруымен жүйелі өтіп тұрды. Қоғам жетекшісінің бастамасымен Ақадырда 1992 жылы мешіт ашылды. 1991 жылы Ақадыр ауданының «Құрметті азаматы» деген атақ берілді.

Өмір Кәріпұлы – шығармашылық жолын өлең жазудан бастаған. Алғашқы қалам алды жырлары аудандық «Жаңаарқа» газетінде жарияланды. Облыстық «Орталық Қазақстан» газетінде топтама жырлары шығып тұрды.

Бүгінде атамекенінде бабалары Байғозы батыр, Досабай есепші, Тұяқ шешен дамылдап жатқан қоныста шырақшы-шежіреші болып отыр. Сәкен туып өскен Жаңаарқа, Ақадыр атырабының сұлу табиғатын жасынан өлеңге қосып, қаламгерлік машықты суреткерлікке ұштастырған жазушының қаламынан «Бұрқақ»(1991) және «Тайталас» (1997) романдары, «Сарыбел сазы» (1977), «Атасының баласы» (1980), «Ескі тоған» (1985), «Серілер мен перілер» (2004), «Тамызық» (2008) әңгімелер мен повестер жинағы, «Сыбаға» (2010) жыр жинағы, «Тұғыр» (2012), «Қоңыр сарын» (2014) атты кітаптары жарық көрді.

Өмір Кәріпұлы – 1986 жылы КСРО Жазушылар Одағының мүшелігіне өткен. Еліміз тәуелсіздік алғаннан бері Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі. Ақадыр ауданы таратылып, Шет ауданының құрамына қосылғаннан кейін 1998-2003 жылдар аралығында аудандық «Заман» газетінде тілшілік қызмет атқарды.

Әдебиет саласындағы өнімді еңбегі үшін 2011 жылы облыс әкімінің сыйлығына ие болды.

Өмір Кәріпұлы айрықша ұлтжанды азамат, туған халқының дәстүр – салты мен тілінің, дінінің жоқшысы. Тәуелсіздіктің орнығуына, елдігіміздің еңсе көтеруіне талант қарымымен де, жүрек жылуымен де қал – қадірінше үлес қосуда. Ол әдебиет ортасынан алыста жатса да  жазушылықты қастерлеп, тым қара дүрсін жазудан бойын аулақ ұстап, тұщымды шығармалар беруге күш салуда. Оның кітаптары  оқырман ықыласына бөленіп, қолдан-қолға түспей жүр.

Әдебиеттер:

Кәріпов Ө. Бұрқақ: роман пов; ред. Ш. Құмарова. - Алматы: Жазушы, 1991. - 253 б.

Кәріпов Ө. Ескі тоған. - Алматы: Жалын , 1985. - 160 б.

Кәріпұлы Ө. Серілер мен перілер. - Астана : Фолиант, 2004. - 50 б.

Кәріпұлы Ө. Сыбаға. - Алматы: ҚазАқпарат, 2010. - 329 б.

Кәріпұлы Ө. Тайталас. - Астана: Елорда, 2001. - 263 б.

Кәріпұлы Ө. Тамызық. - Алматы: Құс жолы, 2008. - 348 б.

Кәріпұлы Ө. Тұғыр. - Астана: Елорда Жастары, 2011. - 399 б.

***

Кәріпұлы Ө. Ақынның сөзі өлмейді деген осы // Орталық Қазақстан.- 2000.-15 қаңтар

Кәріпұлы Ө. Араша // Орталық Қазақстан.- 2000.- 13 қыркүйек

Кәріпұлы Ө. Асан шерлі // Жұлдыз. - 2013. - № 4. - 105-122 б., Орталық Қазақстан. - 2013. - 16 наурыз (№ 41/42). - 4 б ; 19 наурыз (№43). - 4 б.

Кәріпұлы Ө. "Әдебиет - ардың ісі": қаламгер Ө.Кәріпұлымен сұхбат; сұхбаттасқан Т.Майбас // Орталық Қазақстан.- 2006.- 13 сәуір.-12 б.

Кәріпұлы Ө. Балтыр // Қазақ әдебиеті. - 2012. - 5-11 қазан (№ 41). - 9 б.

Кәріпұлы Ө. Дала жыршысы // Орталық Қазақстан.-2002.-5 қаңтар

Кәріпұлы Ө. Дәу шал // Орталық Қазақстан. - 2013. - 14 қыркүйек (№ 156/157). - 5 б., Қазақ әдебиеті. - 2013. - 4-10 қазан (№ 39/40). - 9 б.

Кәріпұлы Ө. Дидақшы // Орталық Қазақстан. - 2009. - 26 наурыз (№ 43). - 6 б.

Кәріпұлы Ө. Жазушы жерлесімізбен жүздесу // Жаңаарқа.- Атасу, 2006.- 15 сәуір.-6 б.

Кәріпұлы Ө. Жетім бұрым // Қазақ әдебиеті. - 2005. - 20 мамыр(N19). - 8-9  б.

Кәріпұлы Ө. Жоғалып табылған махаббат // Қазақ әдебиеті. - 2011. - 10-16 маусым (№ 23). - 9 б.

Кәріпұлы Ө. Жол жүрген ұтады // Орталық Қазақстан.- 2002.-13  сәуір

Кәріпұлы Ө. Жұптастар // Орталық Қазақстан. - 2011. - 4 маусым (№ 89/90). - 8 б.

Кәріпұлы Ө. Зікір // Орталық Қазақстан. - 2008. - 22 мамыр (№79) . - 4 б.

Кәріпұлы Ө. Қажетсіз дағдыдан қашан арыламыз? // Орталық Қазақстан. – 24 мамыр (№93/94). – 5 б.

Кәріпұлы Ө. Қиянат // Үркер. - 2012. - № 11. - 39-42 б.

Кәріпұлы Ө. Қолшатыр // Жұлдыз. - 2008. - № 10. - 81-105 б.

Кәріпұлы Ө. Қос кітаптың айтары көп // Орталық Қазақстан.- 2008.- 31 қаңтар.-8 б.

Кәріпұлы Ө. Мысал әңгімелер // Орталық Қазақстан. - 2008. - 17 мамыр. - 8 б.

Кәріпұлы Ө. Мысалға әркімнің де бар таласы // Орталық Қазақстан.- 2007.- 25 қаңтар.-12 б.

Кәріпұлы Ө. Тас мүсіні құлжаның томсарады // Орталық Қазақстан. - 2014. - 20 наурыз (№ 53/54). - 6 б.

Кәріпұлы Ө. Тоқсандағы топ жарған // Қазақ әдебиеті. - 2013. - 5-25 шілде (№ 27/28). - 8, 15 б., Орталық Қазақстан. - 2013. - 18 мамыр (№ 77/78). - 5 б.

Кәріпұлы Ө. Тұғыр // Шет шұғыласы. - 2012. - 14 маусым (№ 24). - 4 б.

Кәріпұлы Ө. Тұғыры биік азамат: жаныңда жүр жақсы  адам // Орт.Қазақстан.- 2007.- 6 қараша.-3 б.

Кәріпұлы Ө. Түйе баққан жиренше // Егемен Қазақстан. - 2011. - 22 шілде (№ 307/308). - 5 б.

Кәріпұлы Ө. Ұстаздың тұнық ойлары // Орталық Қазақстан. - 2014. - 8 наурыз (№ 46/47). - 4 б.

Кәріпұлы Ө. Халқының қамал-қорғаны // Орталық Қазақстан.- 2002.-30 наурыз

Ө.Кәріпұлы туралы әдебиеттер:

Кәріпұлы Өмір // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред.А. Абдулин.- Алматы: Атамұра, 2006.- 287 б.

Кәріпұлы Өмір //Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық.- Алматы: Ана тілі, 2004.- 158 б.

Жұмаділдин А. Кәріпұлы Өмір // Жаңаарқа: Дерекнама.- Алматы: Кенже-Пресс-Медиа, 2003.- 111 б.

Кәріпұлы Өмір // Шет ауданы: энциклопедия / ред. Ә. Оспан. - Алматы : ҚазАқпарат, 2013. - 204 б.

Балалар бағының бағбандары: анықтамалық / құраст. Ш. Күмісбайұлы. - Алматы: Балалар әдебиеті, 2008. - 293 б.

Сейдімбек А. Шығармалары: алты томдық. - Астана: Фолиант, 2010 – 500 б.

Кәріпұлы Өмір // Қазақстан жазушылары: анықтамалық: 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы: Ан Арыс, 2009. - 199 б.

Жұмаділдин А. Кәріпұлы Өмір // Жаңаарқа: дерекнама; ред. Б. Әбдіғазиұлы. - Алматы: Kenje Pzess Media, 2009. - 59 б.

***

Ауылда тұратын жазушы оқырмандарымен кездесті // Орталық Қазақстан. - 2010. - 11 қараша (№ 184/185). - 5 б.

Әбілдинов Қ. Алаңды жеңген қалам // Орталық Қазақстан. - 2009. - 14 мамыр - 6 б.

Әлжантегі Т. Жазушының жарқын әлемі // Орталық Қазақстан. - 2010. - 4 қараша (№ 180). - 3 б.

Бидайбеков А. Өнегесі көп Өмір ағам // Орталық Қазақстан. - 2010. - 11 қараша (№ 184/185). - 5 б.

Жайлыбай Ғ. Ағаға тілек // Орталық Қазақстан. - 2010. - 11 қараша (№ 184/185). - 5 б.

Кеңпейілов Т. Өнегелі кездесу // Орталық Қазақстан. - 2010. - 23 қараша (№ 192). - 6 б.

Киік Қ. Кәріповтің кітабы шықты // Орталық Қазақстан.- 2005.- 31 наурыз.-11 б.

Қаражігітов А. Шабыт құшағында // Орталық Қазақстан. - 2010. - 11 қараша (№ 184/185). - 4 б.

Қаражігітов А. Шабыт құшағындағы қаламгер // Мысты өңір. - 2010. - 29 қазан (№ 45). - 8 б.

Майбас Т. Алтын тамыр // Орталық Қазақстан. - 2012. - 28 шілде (№ 125/126). - 7 б.

Майбас Т. Зергер // Орталық Қазақстан. - 2010. - 11 қараша (№ 184/185). - 4 б.

Оразаев С.  Дарын дархандығы /Т.Майбас // Орталық Қазақстан.-2000.- 20 қыркүйек

Рақымов Б.  Сарыбел саздары // Орталық Қазақстан.- 2005.- 7 шілде.-12  б.

Тәукейұлы С. "Тайталас" тағлымы // Орталық  Қазақстан.- 2003.- 29 наурыз.-16 б.

Майбас Төрехан

Майбас Төрехан Әкімжанұлы 1954 жылы туылған. Журналист, өлке тарихын зерттеуші. Шет ауданының түлегі.   Қ, Сәтпаев атындағы ҚазПТИ-дің автоматты есептегіш техникалар факультетінде оқыған. Е.Бөкетов атындағы ҚарМУ-дің түлегі, оқытушы-филолог. Ақшатау комбинаты Оңтүстік-Шығыс кенішінде жер асты слесары, тіреуші болып еңбек еткен. 1980 жылдан бері баспасөз саласында еңбек етіп келеді.

Ақадыр аудандық «Ақадыр таңы - Агадырская новь» газетінің тілшісі, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшысы, редакторының орынбасары, редакторы болған. 1998 жылдан облыстық «Орталық Қазақстан» газегінің бөлім меңгерушісі және «ҚазАқпарат» баспасының директоры болып қызмет атқарды.

Көптеген этно-танымдық мақалалардың, «Кенді өлке» (1990, орыс тілінде), «Керней шежіресі» (2002, 2005) «Елқұжат», «Абадан», «Айбар», «Жауһар», «Тағылым», «Шікіл», т.б. кітаптардың авторы. Шет өңірінен шыққан Дияқажы, Сәбит Адамияұлы сынды т,б, ақындардың шығармаларын жинақтап, «Көкбөрі Жарылғап батыр», «Сеңкібай батыр», «Бодық батыр», «Жалаңтөс /Соқыр/ батыр», «Бәйсейіт би» кітаптарын құрастырып шығарған.

Хикметтің, Уитменнің, Фростың өлеңдерін қазақшаға тәржімалаған. Ел, жер тарихына қатысты көптеген тарихи және танымдық мақалалардың авторы. Мақалалары шетелдерде жарияланған. Саяси көзқарасы үшін 70-ші жылдардың басында комсомол қатарынан аластатылып, қуғын көреді. Қарағанды қаласында белгілі меценат Болат Дүйсенбаевпен «Жас қазақ» ұйымын құруға талпыныс жасайды. «Азат» партиясының құрамын нығайтуға атсалысады.

Бірінші сайланған Жезқазған және Қарағанды облысының Мәслихаттарының депутаты.

ҚР Мәдениет министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісінің иегері (2004). М.Қабанбай атындағы сыйлықтың лауреаты /2004/.

Әдебиеттер тізімі:

Майбас Т. Абадан: портреттер кітабы. - Алматы: ҚазАқпарат, 2007. - 195 б.

Майбас Т. Айбар. - Алматы: ҚазАқпарат, 2007. - 232 б.

Майбас Т. Айбөкен. - Алматы: Хантәңірі, 2014. - 284 б.

Майбас Т. Ақсұңқарым: Бестаған. Рух кітабы.- Алматы,  2013.- 290 б.

Майбас Т. Аңсар: этнографиялық әңгімелер мен хикаяттар. - Алматы: ҚазАқпарат, 2016. - 340 б.

Майбас Т. Бояуы қанық келте ғұмыр [Мәтін] : Эссе кітабы / Т. Майбас.-Ақадыр: Баспагер, 2007.-100 б.

Майбас Т. Жауһар. - Алматы: ҚазАқпарат, 2007. - 289 б.

Майбас Т. Елбасына төрт рет бата берген Қалекең // Елбасына тұғыр болған Сарыарқа = Сарыаркинский взлет Елбасы: [мақала, сұхбат] / Қарағанды облысының әкімдігі; құраст. А. Жанғожин. - Астана: Фолиант, 2014. - 79-81 б.

Майбас Т. Кәмали. - Қарағанды: Арлан, 2008. - 65 б.

Майбас Т. Көкбөрі Керней дейтін елміз. - Қарағанды : Болашақ-Баспа, 2005. - 358 б.

Майбас Т. Менің Ақселеуім // Алаштың Ақселеуі:  Ақселеу Сейдімбектің өмірі мен шығармашылығы / Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Ақпарат және мұрағат комитеті; құраст. П. Өтепова. - Астана: Фолиант, 2012. - 96-97 б.

Майбас Т. Оныншы ауыл. - Алматы: ҚазАқпарат, 2007. - 236 б.

Майбас Т. Портреттер: Очерктер кітабы. Бірінші кітап.-Алматы: Нұр-Принт, 2013.- 538 б.

Майбас Т. Шікіл. Портреттер кітабы. - Алматы: ҚазАқпарат, 2008. - 403 б.

Майбас Т. Шығармалары / Т. Майбас, С. Сағынтай; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2014. - 318 б.

***

Майбас Т. Ауыл депутаты // Орталық Қазақстан. - 2017. - 8 маусым (№ 62). - 2 б.

Майбас Т. Әріптесіміздің аты озды // Орталық Қазақстан. - 2017. - 29 маусым (№ 71). - 1 б.

Майбас Т. Бүркітбайдың әні // Орталық Қазақстан. - 2017. - 21 қаңтар (№ 8). - 6 б.

Майбас Т. Жүрегі – майдан алаңы // Орталық Қазақстан.- 2013.- 3 ақпан (№168).- 6 б.

Майбас Т. Жұлдызы жоғары Әбікен // Орталық Қазақстан. - 2017. - 4 мамыр (№ 48). - 6 б.

Майбас Т. Қайдасың, қазақтың Лизасы? // Жас қазақ. - 2017. - 12 мамыр (№ 19). - 11 б.

Майбас Т. Қашанда - сапта // Орталық Қазақстан. - 2017. - 1 шілде (№ 72). - 1 б.

Майбас Т. Қызғыш құс // Орталық Қазақстан. - 2017. - 8 маусым (№ 62). - 3 б.

Майбас Т. Қызқосбасарс // Егемен Қазақстан. - 2017. - 3 ақпан (№ 23). - 8 б.

Майбас Т. Отаны жоқтың рәмізі болмайды // Орталық Қазақстан. - 2017. - 3 маусым (№ 60). - 1 б.

Майбас Т. Төлеу десе Ақадыр есіме түседі // Орталық Қазақстан. - 2017. - 4 мамыр (№ 48). - 5 б.

Майбас Т. Шетер // Заман.- 2007.-12 сәуір (№15).- 5 б.

Майбас Т. Шешендік өнер – мәңгілік өнер // Орталық Қазақстан.- 2013.- 7 қараша (№192-193).- 8 б.

Майбас,Т. Тізгіқол // Орталық Қазақстан.- 2014.- 7 қаңтар (№1-2).- 6 б.

Мақатша М. Қызғыш құс синдромы/ М. Мақатша, Т. Майбас // Орталық Қазақстан. - 2017. - 30 мамыр (№ 58). - 1 б.

 

Т.Ә. Майбас туралы:

Майбас Төрехан Әкімжанұлы // Шет ауданы: энциклопедия / ред. Ә. Оспан. - Алматы: ҚазАқпарат, 2013. – 253-254 б.

***

Абдолла Қ. Тұлғалар бейнесіне тіл біткенде // Орталық Қазақстан. - 2006. - 26 желтоқсан. - 11 б.

Ақсұңқарұлы С. Жұртының тұнығынан жүзіп ішкен // Орталық Қазақстан. - 2004. - 10 қаңтар. - 8  б.

Аманқұлов Қ. Оқырманның олжасы // Орталық Қазақстан. - 2016. - 17 мамыр (№ 78/79). - 8 б.

Асан М. Әріптестеріміз - әдеби ұйым мүшесі // Орталық Қазақстан. - 2014. - 3 сәуір (№ 60/61). - 1 б.

Асауов Д. Әріптесіміздің жаңа кітабы // Орталық Қазақстан. - 2008. - 22 қаңтар. - 4 б.

Бәрекелді! // Шет шұғыласы. - 2008. - 3 шілде (№ 29). - 1 б.

Әлиман Ж. "Айбөкен" - Алаш жұртына // Орталық Қазақстан. - 2014. - 19 сәуір (№ 73). - 6 б.

Әлиман Ж. Қаламгерге құрмет көрсетілді // Орталық Қазақстан. - 2014. - 9 қаңтар (№ 3). - 1 б.

Жақсыбаев Т. Зерделі кітап // Тоқырауын тынысы. - 2013. - 11 қаңтар (№ 1). - 5 б.

Жүнісұлы О. Ақадырдың ақшуақ таңы // Орталық Қазақстан. - 2014. - 27 ақпан (№ 39/40). - 8 б.

Жүнісұлы О. Қарымды қаламгер - "Құрметті азамат" // Орталық Қазақстан. - 2014. - 4 қыркүйек (№ 167/168). - 8 б.

Жүнісұлы О. Ыстық пенен суықтың өліарасы // Орталық Қазақстан. - 2014. - 7 қаңтар (№ 1/2). - 6 б.

Имаш Е. "Үштің біріне қосылған" // Орталық Қазақстан. - 2009. - 9 шілде (№ 101). - 6 б.

Имаш Е. Кернейдің төр шежіресін түгендеген // Орталық Қазақстан. - 2005. - 29 қазан. - 9 б.

Кенелұлы Б.  Сөзден сәуле таратқан // Орталық Қазақстан. - 2014. - 7 қазан (№ 193/194). - 6 б.

Кәріпұлы Ө. Қос кітаптың айтары көп // Орталық Қазақстан. - 2008. - 31 қаңтар. - 8 б.

Кәріпұлы Ө. Сарабдал азамат // Орталық Қазақстан. - 2004. - 10 қаңтар. - 8 б.

Қабидолдин Р. Төкеңнің "қара таяғы" // Орталық Қазақстан. - 2016. - 4 қазан (№ 163/164). - 3 б.

Құттықтаймыз! // Шет шұғыласы. - 2009. - 1 қаңтар . - 1 б.

Мұсабеков Е. Төр-аға // Орталық Қазақстан. - 2014. - 7 қаңтар (№ 1/2). - 6 б.

Рақымжанов Б. Кераттың қарашығындағы қазақтың мұңы // Орталық Қазақстан. - 2005. - 5 сәуір. - 6 б.

Смағұлов Ғ. Шет өңірінің шежіресі // Орталық Қазақстан. - 2004. - 15 шілде. - 8 б.

Тойбек Ж. Шабысыңнан жаңылма! // Орталық Қазақстан. - 2014. - 7 қаңтар (№ 1/2). - 6 б.

Тойжігітов Ә. Сүбелі сөздің мәйегі // Орталық Қазақстан. - 2009. - 1 тамыз (№ 114/115). - 6 б.

Төрехан туралы бір ауыз сөз // Заман.-1999.-7 қазан (№38).- 2 б.

Рымқұл Сүлейменов

Рымқұл Сүлейменов 1939 жылы 7 маусымда Қарағанды облысы, Шет ауданына қарасты «Октябрьдің 40 жылдығы» совхозында (қазіргі Жоғары Қайрақты кенті) дүниеге келген. Мектепті бітірген соң, екі жылдай геологиялық-барлау партиясында бұрғышы, аудандық мәдениет үйінде мәдени-көпшілік шараларды ұйымдастырушы болып еңбек етеді. Қарағандыдағы №4 кәсіптік-техникалық училищесінде, Алматы жоғары партия мектебінде оқыған. Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген.

Журналистік жолын 1957 жылы Шет аудандық «Ильич туы» газетінде бастаған. Ақтоғай аудандық «Арқа еңбектері» газетінің жауапты хатшысы, Ақадыр аудандық «Ақадыр таңы», «Агадырьская новь» газеттерінің редакторы, бұрынғы Жезқазған облыстық «Жезқазған туы» газеті редакторының орынбасары, «Социалистік Қазақстан» газетінің Қарағанды облысындағы меншікті тілшісі, Қарағанда облыстық «Орталық Қазақстан» (1976-1986) газетінің бөлім меңгерушісі (бұл кезде республикалық «Ара» журналының Қарағанда облысындағы меншікті тілшісі қызметін қоса атқарған), жауапты хатшысы, «Орталық Қазақстан» газетінің Бас редакторы (1991-94 ж.), тәуелсіз «Компас» газетінің бас редакторы болған. Қазқстан Жазушылар одағы Қарағанды облыстық бөлімшесінің төрағасы болып сайланған.  

Шет ауданының Құрметті азаматы (2006), Қазақстан Журналистер Одағы сыйлығының лауреаты (1979).

Алпысыншы жылдардың басынан әңгімелері, очерктері «Жұлдыз», «Жалын», «Қазақстан коммунисі» журналдарында, «Социалистік Қазақстан» (қазіргі Егемен Қазақстан»), «Жас Алаш», «Қазақ әдебиеті» газеттерінде жарық көрген.  «Көңіл шұғыласы», «Ар алдында», «Алашым аңсағаным», «Сағыныш»,«Ата жолы» атты әңгімелер, повестер, очерктер кітаптарының авторы.

Әдебиеттер:

Сүлейменов Р. Алашым – аңсағаным: повесть, әңгімелер мен новеллалар.-  Қарағанды:  Қарағанды, 1991.- 264 б.

Сарыарқа саңлақтары: Қарағанды өңірінде өмір сүріп, шығармашылықпен айналысқан халық дарындыларының өмірі мен өнері туралы.- Павлодар:  ЭКО  ҒОФ, 2007.- 316 б.

Сүлейменов Р.  Жан шуағы: повестер мен әңгімелер.- Алматы:  Айдана, 2008.- 448 б.

Сүлейменов Р. Жан шуағы;  Қарағанды  облысының  әкімдігі.- Астана:  Фолиант, 2014.- 320 б.

Сүлейменов Р.  Сағыныш; алғы сөздің авт. А. Сейдімбеков.- [Б. м.: б. и.], [1999 ?]. - 263 б.

***

Сүлейменов Р. Қарт және қасқыр // Орталық Қазақстан. - 2006. - 27,29 сәуір. - 13 б.

Сүлейменов Р.  Егіз дүние // Қарағанды жастары. - 1990. - 21 қыркүйек (№ 37). - 5 б.

Р. Сүлейменов туралы:

Жанысбай С. Азаматым-ардағым. - Қарағанды: Арко, 2013. - 254 б.

Сүлейменов Рымқұл (1936-2007) // Шет ауданы: энциклопедия / ред. Ә. Оспан. - Алматы: ҚазАқпарат, 2013. - 390 б.

Ахмет Ө. Бір көгеннің қозысындай едік // Орталық Қазақстан. - 2007. - 26 мамыр. - 7 б.

Бексейіт С. Бастау // Орталық Қазақстан. - 2016. - 18 қазан (№ 171). - 3 б.

Әбеу Б. Жүрек жаңбыры // Мысты өңір. - 2006. - 2 маусым. - 7 б.

Әбеуов Б. Серкесөздің сардары // Сарыарқа. - Жезқазған. - 2013. - 12 сәуір (№ 14). - 6 б.

Жандаев Ш. Еңбек адамның сырлас досы // Заман. - 2007. - 15 қараша (№ 46). - 3 б.

Жанысбай С. Бәріміз құрметтеген Рекең // Орталық Қазақстан. - 2012. - 21 сәуір (№ 66/67). - 6 б.

Жанысбай С. Жаныңды шуаққа бөлеген // Орталық Қазақстан. - 2008. - 30 қыркүйек (№151) . - 4 б.

Жүністегі К. Жазушы шыңы // Заман. - 2006. - 18 мамыр. - 3  б., // Орталық Қазақстан. - 2006. - 6 маусым. - 7 б.

Жұқанұлы Ш.  Алаштың азаматы // Заман.- 2006.- 5 қазан (№41).- 4 б.

Имаш Е. Журналистердің ағасы // Орталық Қазақстан. - 2006. - 24 маусым. - 4 б.

Имаш Е. Қамқорлығын көріп едік // Орталық Қазақстан. - 2007. - 26 мамыр. - 7 б.

Құлағыңыз түрік жүрсін! // Шет шұғыласы. - 2008. - 28 тамыз (№ 37). - 4 б.

Майбас Т. Құрметті азамат атанды // Орталық Қазақстан. - 2007. - 13 қаңтар. - 2 б.

Мақаш Д. Жақсылық үшін жаратылған жан белгілі қаламгер Р.Сүлейменовті әріптестері осылай дейді // Орталық Қазақстан. - 2001. - 29 қыркүйек.

Рымқұл Сүлейменов: некролог // Орталық Қазақстан. - 2007. - 21 сәуір. - 7 б.

Сембай М. Рыкеңнің "ұлдары" едік // Орталық Қазақстан. - 2007. - 26 мамыр. - 7 б.

Ысқақ Д. Жаны жомарт жайсаң жан // Орталық Қазақстан. - 2004. - 26 маусым. - 5 б.

Тамарина Руфь Мееровна

Руфь Мееровна Тамарина (негізгі тегі Гиршберг) Украинаның Николаев қаласында дүниеге келген.  

Руфь Тамарина 1939 жылы 10 сыныпты бітіргеннен кейін М.Горький атындағы Литературный институтқа оқуға түседі. Институттағы семинар оқуларында ол атақты ақындар Илья Сельвинский, Борис Слуцкий, Павел Коган және Сергей Наровчатовпен бірге оқыды. Соғыс басталған кезде,  Литературный  институтта оқитын ақындардың көпшілігі әскери комитеттің шақыртуын тоспай, соғысқа өз еріктерімен кетеді. 1941 жылы Руфь Тамарина да өз еркімен соғысқа аттанады.  Ол Батыс майданындағы 40-шы армияның 41-ші атқыштар дивизиясының 2-ші ротасында санитар-нұсқаушы болып,  1943 жылы  соғыстан қайтып келіп, институттағы оқуын жалғастырады.1945 жылы институтты бітірген соң, ол КСРО Кинематография Министрлігінің Сценарий студиясында, жазушылар Одағымен байланыс жасайтын аға редактор болып жұмыс істеген. 1948 жылы американдық журналист Роберт Магидовпен таныстығына байланысты, оны шпиондық әрекетке барды деп кінәлап, тұтқынға алады. Оған  25 жыл еңбекпен түзету лагерінде болуға жаза кесіліп, айдау бойынша Жезқазғанға «Степлагқа» (саяси тұтқындарға арналған ерекше лагерь) келіп түседі. Руфь Тамарина Жезқазған лагерінде болған атақты Кеңгір көтерілісіне қатысушылардың бірі. Кейіннен ол Балқашлагқа ауыстырылып, Сталин қайтыс болғаннан кейін тұтқындықтан босатылады. Ол Балқашлагта өмірінің  8,5 жылын өткізді.

Балқашлагтан шыққан соң, «Балхашский рабочий» газетінің әдеби қызметкері болып жұмыс істейді. «Халық жауы» ретінде ұсталған жолдасына және өзіне Балқаштан шығу туралы рұқсат берілген соң, олар Алматыға барып, Руфь Тамарина «Қазақфильм» киностудиясында редактор болып істейді. Алматыда 1995 жылға дейін тұрып, Томск қаласына көшеді. Екі көзі бірдей көрмей қалып, төсекке таңылса да, ол өлең жазуды тоқтатқан жоқ. 1999 жылы «Водолей» баспасынан оның екі кітабы «Новогодняя ночь» (өлеңдер жинағы) және «Щепкой – в потоке» (лагерлық проза). Одан кейін «Такая планида, или Зарубки на «Щепке» (2002ж.), «Зеленая тетрадь» (2003ж.) атты кітаптары  жарық көрді. Таңдамалы өлеңдер жинағы Томскінің «Каменный мост» әдебиет альманағында (2004ж) шықты. 

***

Поэтесса Руфь Мееровна Тамарина (настоящая фамилия – Гиршберг),  родилась в городе Николаеве на  Украине.

В 1939 году, по окончании 10-го класса, Руфь Тамарина поступила в Литинститут им. М.Горького. В институте она училась на семинаре Ильи Сельвинского с такими поэтами, как Борис Слуцкий, Павел Коган, Сергей Наровчатов и др. Большинство поэтов из предвоенного Литинститута ушли на фронт добровольцами, не дожидаясь военкоматских повесток. В 1941 году и  Руфь Тамарина добровольцем ушла на фронт. Она была санинструктором во 2-й отдельной роте 41-й стрелковой дивизии 40-й армии на Западном фронте. В 1943 году Р.Тамарину демобилизовали из армии и она продолжила учебу в институте.

После окончания Литинститута в 1945 году, Руфь Мееровна работала в Сценарной студии Министерства Кинематографии СССР, была старшим редактором по связи с Союзом писателей и продолжала часто бывать в институте. В 1948 году Руфь Тамарину арестовали, обвинив в шпионаже, ставя в вину знакомство с прогрессивным американским журналистом Робертом Магидовым. Ее приговорили к 25 годам исправительно-трудовых лагерей, по этапу из пересыльного лагеря она попала в Джезказганский «Степлаг» (особый лагерь для политических). Она была участницей знаменитого Кенгирского восстания в Джезказганском лагере. Позже она была переведена в Балхашлаг, здесь и была освобождена после смерти Сталина. Руфь Тамарина отбыла в Степлаге 8,5 лет.

В Балхаше после освобождения работала литературным сотрудником газеты «Балхашский рабочий», пока ей с мужем, также бывшим «врагом народа», не разрешили переехать от места заточения. Ближайшим городом стал Алма-Ата, где Руфь Тамарина работала редактором на киностудии "Казахфильм". Там она жила вплоть до переезда к сыну в 1995 году  в Сибирь в город Томск после смерти мужа. Тяжело болела. Ослепла и была прикована к постели, но не сдавалась и продолжала писать. В 1999 году в издательстве "Водолей" вышло сразу две ее книги - "Новогодняя ночь" (поэзия) и "Щепкой - в потоке" (лагерная проза). Затем появились "Такая планида, или Зарубки на "Щепке" (2002), "Зеленая тетрадь" (2003). Большая подборка стихов опубликована в Томском литературном альманахе "Каменный мост" (2004).

Умерла в Томске в 2005 году.

Литература:

Тамарина Р.  В поле // Целинная нива: / сост. К. Бакбергенов, В. Гундарев. - Алма-Ата: Жазушы, 1979. - С. 149-150

Тамарина Р.  Жизнь обычная: стихи, поэмы и переводы / Р. Тамарина; авт. предисл. О. Сулейменов. - Алма-Ата: Жазушы, 1981. - 268 с.

Тамарина Р.  Лебедь: Олжасу Сулейменову // Толмачев, Г. Повесть об Олжасе: [cборник] / Г. Толмачев; ред. Г. Дильдяев. - 2-е изд., исправ. и доп. - Алматы: Казинпресс, 2011. - С. 50-52

Тамарина Р.  Помедли, миг: стихи / Р. Тамарина; сост.: Н. Чернова, Л. Шашкова. - Алматы: Жибек Жолы, 2003. - 127 с.

Тамарина Р. В ливнях и грозах. - Алма-Ата : Жазушы, 1968. - 64 с

Тамарина Р. Жизнь обычная: стихи, поэмы и переводы / Р. Тамарина; авт. предисл. О. Сулейменов. - Алма-Ата: Жазушы, 1981. - 268 с.

Тамарина Р. Лето // О Караганде: произведения русскоязычных поэтов и писателей / Н. Заболоцкий [и др.]; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана: Фолиант, 2014. – 62-69 с.

Тамарина Р. Щепкой - в потоке...: докум. повесть, стихи, поэма. - Алма-Ата: Жазушы, 1991. - 224 с.

Дело №... Летопись горького времени: повести, рассказы, статьи, очерки и стихи / Г. Серебрякова [и др.]. - Алма-Ата: Жазушы, 1989. - 432 с.

Дорога длиною 1418 дней:  Повести. Рассказы. Стихи / Г. Григориади [и др.]. - Алма-Ата: Жалын, 1980. - 496 с

Устинов А. А. Точка опоры: литературно-критические статьи / А. А. Устинов. - Алма-Ата: Жазушы, 1982. - 400 с.

***

Абишева Н. В Жезказгане будет создан музей памяти жертвам политических репрессий // Жезказганская газета. - 2002. - 8 февр.

Грунин Ю. Живая собака // Подробности. - 2005 . - 9,30 июня (N97). - С. 6.

Гуляева Н. Ее стихи любимы балхашцами: о мероприятии по творчеству поэтессы Р.Тамариной в библиотеке-филиале №1/ Гуляева Н // Северное Прибалхашье.- 2011.- 8 июля(№73-74).- С.5.

Летопись длиною в75 лет – Караганда: «Арко», 2007.-272 С.

Могильницкий В. М. Муза в зэковской робе // Темиртауский рабочий. - 2013. - 9 янв. (№ 2). - С. 20.

Мосина Е.  Когда реки текли в гору: воспоминания о том, чего многие не заметили / Е. Мосина // Нива. - 2013. - № 1. - С. 68-90 ; № 2. - С. 67-90 ; № 3. - С. 79-101 ; № 4. - С. 96-125.

Шашкова Л. "Как хорошо, как больно жить на свете." // Простор. - 2001. - N9.-С.115-116.

Шашкова Л. "Как хорошо, как больно жить на свете..." // Казахстанская правда. - 2003. - 23 окт. - С. 6.

Шашкова Л. Пристанище ее - сердца живые: [жизнь и творчество Р.Тамариной] / Шашкова, Л. // Простор. - 2006 . - №6. - С. 75-79. 

Шиленко О.  Судьбы дамоклов меч: о поэзии, испытанной войной и колючей проволокой // Мысль. - 2006. - №5. - С. 59-62.

Я свой город нашел, и зовется мой город Балхаш: // Северное Прибалхашье.- 2015.- 23 сентября(№104-105).- С. 7.

Шлыгин Алексей Иванович

Алексей Иванович Шлыгин 1940 жылы 3 қаңтарда Рязань облысының Рыбнов ауданы, Кузьминский селосында дүниеге келді. Ол жас кезінде қатты ауырып, мүгедектің арбасына таңылады. Тағдырдың бұл қатал сынына мойымай, ол орта мектепке сынақ тапсырып, Н.К.Крупская атындағы халықтық өнер университетінің сурет және живопись факультетін сырттай оқып бітіреді.   

А.Шлыгин 1966 жылы Ростов на Дону қаласынан Балқаш қаласына отбасымен бірге көшіп келеді. Бұл қала оған әдебиет мектебіндей болып, ол өзінің шығармашылығын осы қалада бастап, өзіне деген сенім пайда болады. Қазақстанда «Жазушы» баспасынан оның «Контрольная полоса» атты бірінші өлеңдер жинағы шығып, осыдан бастап оның шығармашылық жолы басталады. Бірақ,  1973 жылы ол денсаулығына байланысты Ресейдің Владимир қаласына қоныс аударады.  

Алексей Шлыгин – жиырмадан аса кітаптың авторы, оның шығармалары көптеген жинақтар мен альманахтарда, баспасөзде жарық көрді. Өлеңдері чех, неміс, моңғол, қазақ және басқа да тілдерге аударылды. 1979 жылы ол «Пою моё Отечество» атты Бүкілодақтық сайысының, үш жылдан соң балаларға арналған ең үздік  шығармалардың Бүкілодақтық сайысының лауреаты атанды. 1997 жылы А.Шлыгиннің шығармашылығы  Владимир облысының мәдениет, өнер және көркем әдебиет  саласындағы ең үздік шығармашылық болып табылды.   

Алексей Иванович Шлыгин 2006 жылы 2 қыркүйекте қайтыс болды.  

Шлыгин Алексей Иванович

Алексей Шлыгин родился 3 января 1940 года в селе Кузьминском Рыбновского района Рязанской области, недалеко от есенинского Константинова, в семье учителей. Ещё в молодо­сти Алексей Шлыгин тяжело заболел и с тех пор был прикован к инвалидной коляске. От такого удара судьбы он не потерял силы духа, оптимизма и работоспособности. Экстерном сдал экзамен за среднюю школу, заочно окончил факультет рисунка и живописи народного университета искусств имени Н.К. Крупской.

В 1966 году А. Шлыгин с семьей перезжает из Ростова – на Дону в город Балхаш, который  сыграл исклю­чительную роль в жизни Алексея Ивановича. Сам он считал, что этот город стал для него и литературной школой, и школой пре­одоления в широком смысле. Он поверил в себя, в свою востре­бованность. Здесь, в Казахстане, опять же усилиями друзей в издательстве «Жазушы» вышла его первая книга стихов «Контрольная полоса», поло­жившая начало большому творческому пути в литературе.

По состоянию здоровья врачи посоветовали поменять климат, уехать в центральные районы России. В 1973 году Алексей Иванович с семьёй переехал жить во Вла­димир. Уехав из Казахстана, Алексей Иванович ещё долго будет ис­пытывать тоску по городу, по своим удивительным друзьям. «Мне снова хочется пустыни, её сурового огня», — признаётся он в сти­хах, испытывая ностальгию по оставленному городу.

Большую роль в его творческой судьбе сыграло знакомство с поэтессой Агнией Барто, которая навестила его и написала пре­дисловие к сборнику стихов Алексея Шлыгина «Знакомство». Его стихи она характеризовала как «улыбчатые, светлые, умные» и на­звала его лучшим детским поэтом. Творчество поэта привлекло многих композиторов, писавших песни на его стихи.

Алексей Шлыгин - автор более двадцати книг, он публиковал­ся во многих коллективных сборниках и альманахах, в прессе. Его стихи переведены на чешский, немецкий, монгольский, казахский и другие языки. В 1979 году он стал лау­реатом Всесоюзного конкурса «Пою моё Отечество», а спустя три года - лауреатом Всероссийского конкурса на лучшее произведение для детей. А в 1997 году творчество Алексея Ивановича было отмечено премией Владимирской области в сфере культуры, искусства и литературы.

А. Шлыгин умер 2 сентября 2006 года. Уход из жизни талантливого поэта и замечательного челове­ка - невосполнимая утрата для всех, кто знал Алексея Шлыгина и ценил его творчество.

Источник: Жизнь и творчество Алексея Шлыгина / сост. Г. И. Шлыгина.-Владимир: Издательство ООО «Транзит-ИКС», 2010.- 288 с. 

Список литературы:

Летопись длиною в 75 лет – Караганда: «Арко», 2007.- С. 228

Григорьева Т. Мои истоки на востоке // Северное Прибалхашье.-1995.-24 октябрь.

Григорьева, Т. Мне снова хочется пустыни

Григорьева, Т. Наш давний добрый друг

Антология "Простора". Шестидесятые - семидесятые: стихи / В. Антонов [и др.] // Простор. - 2012. - № 8. - С. 82-95

Жазушы Аппаз Қаражігітов (15 наурыз 1923)

Аппаз Қаражігітов 1923 жылдың 15 наурызында Қарағанды облысы Ұлытау ауданы Сарысу ауылында туған. 1953 жылы қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген.

Ауылында колхозшы, колхоз есепшісі, мектептерде мұғалім, мектеп директоры, 1942-1943 жылдары Қызыл Армия қатарында болған. 1970-1984 жылдарда Қарағанды облыстық газетінде тілші, Жезқазған облыстық газетінде бөлім меңгерушісі, 1984-1990 жылдарда Жезқазған баллар театрының әдеби меңгерушісі, 1990-1998 жылдарда Қазақстан Жазушылар одағы Жезқазған облыстық бөлімшесінің жауапты хатшысы қызметтерін атқарған.

Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Аппаз Қаражігіт–Баймендіұлы әуелде оқырман қауымға поэма, баллада және өлеңдерімен танылып, кейіннен проза жанрына қалам тартып, өмірге айтарлықтай тартымды шығармалар әкелген талантты жазушылардың бірі. Жазушының 1976 жылы «Жалын» баспасынан жарық көрген «Ақмоншақ» повесі мен әңгімелер жинағынан кейін іле-шала «Шақпақ», «Әке дауысы» кітаптары шыққан еді. Бұдан кейін 1993 жылы «Майқоңыр» романы, 1998 жылы «Қайран шеше» повестері мен әңгімелері жарық көріп, оқырманнан өз бағасын алған болатын. Әсіресе, жазушының «Әке дауысы» кітабы 1991 жылдың әдеби жыл қортындысында таңдаулы шығармалар қатарында аталып жазушыға үлкен мерей әпергентін. «Баубек» атты пьесасы үшін Қазақстан Журналистер одағының сыйлығын алған. Сонымен бірге «Қайран шеше» (1991), «Абыздар биігі» (2001), атты кітаптардың авторы. Драматургия саласында «Баубек», «Сәкеннің атылуы», «Махаббат азабы», Қияндағы жалғыз үй» пьессалары Жезқазғандағы С.Қожамқұлов атындағы сазды драма театрында қойылып жүр.

Жазушы А.Қаражігітов шығармалары Жезқазған өңірінің кешегісі мен бүгіні, алып өндіріс орындары мен ауыл тынысы, ондағы адамдардың тағдыры, жасампаз істері хақында сыр шертеді. Қаламгер қандай бір шығармасында болмасын адамгершілікті, достықты, махаббатты биік ту етіп көтереді. Өмірде болған оқиға, құбылысты нақты, шынайы қалпында көркемдік тәсілдер арқылы суреттеу–жазушының машықты ісі.

А.Қаражігітов Жезқазған қаласының құрметті азаматы, ҚР мәдениет қайраткері (2003).

А.Қаражігітовтың шығармалары:

Қаражігітов А. Айхан: Әңгіме // Орт.Қазақстан.- 1981.- 1 ақпан

Қаражігітов А. Әке дауысы: Повесть және әңгімелер.- Алматы: Жазушы, 1991.- 144 б.

Қаражігітов А. Бабалар ізі: Бұланты шайқасы // Сарыарқа.- 1998.- 9 қазан

Қаражігітов А. Бабалар ізі: Тастағы жазулар // Сарыарқа.- 1998.- 7 қазан

Қаражігітов А. Бағаналы батырлары Барлыбай батыр // Мысты өңір.- Жезқазған, 2006.- 16,23 маусым.- 8 б.

Қаражігітов, А. Байбосын: Әңгіме //Сарыарқа.- Жезқазған, 2005.- 25 наурыз.-10 б.

Қаражігітов А. Бюрократұлы Мансап: Сықақ әңгіме // Жезказганская газета.-Жезказган, 2003.- 5 июля

Қаражігітов А. Ерден батыр // Мысты өңір.- Жезқазған, 2006.- 30 маусым.- 7 б. 7 шілде.-8 б.

Қаражігітов А. Жер жұтқан: Өмір-хикая // Мысты өңір.- Жезқазған, 2003.- 6, 13, 20 маусым

Қаражігітов А. Қайран шеше: Әңгімелер мен хикаяттар.- Алматы: Ана тілі, 1998.- 232 б.

Қаражігітов А.Қаныш арманы: Деректі әңгіме // Сарыарқа.- Жезқазған, 2003.- 25, 27 маусым

Қаражігітов А. Қарабет: әңгіме /Қазақ әдебиеті.- 2005.- 11 ақпан.-13 б., Сарыарқа.- Жезқазған, 2005.- 28 қаңтар.-10 б.

Қаражігітов А. Өнер бағында гүлденген: [Қ.Стамбакиев туралы] // Сарыарқа.- Жезқазған, 2002.-13 наурыз

Қаражігітов А. Сәкеннің сүйегі қайда, немесе ол туралы қауесет не дейді?: С.Сейфуллиннің туғанына 110 жыл// Орт.Қазақстан.- 2004.- 20 шілде.-7 б.

Қаражігітов А. Таңғжайып жан: ел ішінде емші жүр // Сарыарқа.- Жезқазған, 2004.- 22 желтоқсан.- 3 б.

Қаражігітов А. Тәттісің-ау, өмір! //Мысты өңір.- Жезқазған, 2006.- 24 қараша(N47).-10 б.

Қаражігітов А. Топжарған тау тұлға: Жазушы, публицист, қайраткер К.Смайылов - 70 жаста // Сарыарқа.- Жезқазған, 2002.- 24 көкек

Қаражігітов А. Ұлы суреткердің бір сапары: Ғ.Мұстафиннің туғанына - 100 жыл // Орт.Қазақстан.- 2002.- 23 қазан.-11 б.. Сарыарқа.- Жезқазған, 2002.- 25, 27 қыркүйек

Қаражігітов А. «Халық жауы» деген жоқ..: «Өмір шырағы» хикаятынан үзінді // Сарыарқа.- 1998.- 22, 23 мамыр

Қаражігітов А. Халқының қалаулысы еді: Есімі ел есінде қалған бейне // Сарыарқа.-Жезқазған, 2003.- 6 желтоқсан

Қаражігітов А. Шер жұтқан: Қасіретті толғау // Орт.Қазақстан.- 2003.- 10 шілде.-4 б.; 12 шілде.-10 б.; 15 шілде.-6 б.; 17 шілде.-6 б.

Қаражігітов А. Шоқанның түсі мен өңі: Әңгіме // Сарыарқа.- Жезқазған, 2004.- 27 ақпан.

Қаражігітов А. Шұбар тулы Жаулыбай батыр: ел мен ер // Мысты өңір.- Жезқазған, 2006.- 28 шілде.-7 б.

Қаржігітұлы А. Шыбыны шырқыраған жан: Әңгіме // Сарыарқа.- 1998.- 14, 18, 20 наур.

А.Қаражігітовтың шығармашылығы туралы:

Әбеуов М. Қарымды, қайратты қаламгер // Сарыарқа.- Жезқазған, 2003.- 11 шілде

Әдеби Қарағанды: Библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова.- Қарағанды: б.ж., 2000.- 89 б.-(Облыстық кітапхана-өлкетану орталығы)

Бекмаханұлы И.  Бір қарт көрдім ғажайып сексендегі..: Апбаз Қаражігітовтің сексен жылдығына // Сарыарқа.- Жезқазған, 2003.- 11 шілде

Бекмаханұлы И. Өмір шындығын шынайы көрсеткен шығарма: /Жазушы А.Қаражігітовтың «Қайран шеше» кітабы туралы»/ // Орт.Қазақстан.- 1998.- 3 маус.

Жәлелқызы Г. Жанарға жас толтырған спектакльдер // Орталық Қазақстан.- 2000.-21 маусым.

Қаражігітұлы Апаз. Қазақстан жазушылары: ХХ ғасыр. Анықтамалық. – Алматы: «Ана тілі» баспасы ЖШС. 2004 – 182 бет.

Мырзабеков Б. Сексеннің сеңгірінің серісіндей // Жезказганская газета.-2003.- 5 июля

Мырзабеков Б. Шабысынан тынбаған тұлпар: /Жазушы-драматург А.Қаражігіт-Баймендіұлының 75 жасқа толған тойынан/ // Сарыарқа.- 1998.- 27 мамыр

Несiпбай А. Өзағаң негiзiн қалаған: Жезқазған театрының бүгiнгi жай-күйi қандай // Егемен Қазақстан.- 2001.-14 наурыз.

Ормантаев А. Ауыл театры /Ормантаев, А., Қаражігітов А.- Алматы: Қайнар, 1984.- 197 б.

Салықов К. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері - сексеннің сеңгірінде: Апбаз Қаражігітовке // Орт.Қазақстан.-2003.- 10 шілде.-4 б.

Жайық Бектұров (1912-1998)

Журналист, жазушы, Қарағанды қаласының құрметті азаматы Жайық Кәгенұлы Бектұров 1912 жылы 10 маусымда Ақмола уезінің Моншақты болысында (қазіргі Астана облысы, Алексеев ауданы, “Үрпі” ауылы) туған.

1928 жылы ҚАССР-нің Халық ағарту комиссариатының мұғалімдер курсын бітірген соң, Атбасар қаласында мұғалім болған.

Ол 1934 жылы Қазақ коммунистік университетін, ал 1955 жылы Қазақтың мемлекеттік университетін бітірген.

Ж.Бектұров 1932-1937 жылдары комсомол қызметінде болған, 1937-1939 жылдары республикалық “Лениншіл жас” жастар газеті редакторының орынбасары, “Социалистік Қазақстан” газетінің бөлім меңгерушісінің орынбасары міндеттерін атқарған.

1939-1940 жылдары Жамбыл облыстық газетінің жауапты редакторы, ал соғыс басталғанда дивизиялық газетінің редакторы болған.

1942 жылы мамыр айында Ж.Бектұров қамауға алынып, КСРО НКВД-сінің айрықша кеңесінің шешімімен РФСР Қылмысты істер кодексінің 58-ші бабымен сырттай он жылға кесіліп, Солтүстік Оралға жер аударылды. Жабылған жала тек қана 1955 жылы ҚазССР Жоғарғы сотының Президиумының шешімімен күшін жойып, ал 1989 жылы түбегейлі ақталды.

Жайық Кәгенұлы елеуінші жылдары педагогикалық қызметте болды. 1958 жылдан бастап 1989 жылғы қыркүйекке дейін ол Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының Қарағанды облысаралық бөлімінің жауапты хатшысы болды.

КСРО Жазушылар одағының, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының мүшесі, КСРО және Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, Бүкілодақтық географиялық қоғамының мүшесі, партия мен еңбек ардагері Ж.К.Беқтұровтың қоғамдық және әдеби өмірдегі еңбегі оған атақ-абырой әкеліп, жұртшылықтың құрметіне бөледі.

Публицист Ж.К.Бектұров өзінің ауқымды да бейнелі сөздерімен Орталық Қазақстанның көптеген фактілері мен тарихи оқиғаларын көпшіліктің жадында қалдырды.

Ол республиканың әдеби ортасында кеншілер өлкесінің қалыптасуы мен дамуының, оның орталығы – Қарағандының шежіресін жазушы ретінде белгілі.

Ж.К.Бектұров өзінің шығармашылық және ұйымдастырушылық таланты арқылы облыс пен республиканың мәдени өміріне үлкен үлес қосты. Ол Қарағанды және Қарағанды облысының энциклопедиясын жасаушылардың бірі болды.

Оның көп жылғы әрі тынымсыз еңбегі көптеген үкімет наградаларымен марапатталған. 1977 жылы “Жол жоралғысы” деген кітабы шықты. Бұл жинаққа қаламгердің Ы.Алтынсарин, Ш.Уалиханов, Г.Потанин, қобызшы-жыршы Н.Атабеков жайлы тарихи-көркем очерктері енгізілген. Халық ауыз әдебиетінің үлгілерін қажымай жинап, бастырудағы еңбегі өз алдына бір сала. Ж.Бектұров Абай, Сәкен, Бейімбет, Саттар, Әбділдә, Тайыр, Ғабиден, Зейін және өзге де қазақ ақын-жазушылары жайында көптеген сын мақалалар жазған. Жазушы басқа ұлттар әдебиетінің озық үлгілерін қазақ оқырмандарына танытуда көп жұмыс тындырды. Ж.Бектұровтың өрнекті тілімен қазақшаланған Г.Серебрякова, Петефи, Дефо, Гашек, Л.Пантелеевтің шығармаларын оқырмандар жылы қабылдаған. Облыстық “Орталық Қазақстан” газетінің бетінде жазушы Азия, Африка елдері қаламгерлерінің бірнеше әңгімелерін аударып бастырған. Кейінгі жылдары, яғни 1991 жылы “Өткел” өлеңдер жинағы, ал 1997 жылы “Қазақстан” баспасынан “Таңба” атты кітабы жарық көрді. Бұл кітап еліміздің шежіресіне қара таңба болып басылған отызыншы-қырқыншы жылдардағы саяси қуғын-сүргіннің алапат ашы шындығы жайында, сол нәубеттің құрбаны болған тұғырлы тұлғалар, талайлы тағдырлар жайында баян ететін туынды. Мұның жарық көруінің арасы 40 жылдай уақыт созылған екен… Сол қырғынның өзі де куәсі болған, кезінде жазықсыз танылған кесірінен жапа шегіп, жалынды жастық жылдарын айдауда, азап лагерьлерінде өткізген ардагер жазушының аталмыш романы авторы іспеттес қилы қияметтерді бастан кешіріп барып, кейінде ғана оқырмандарға жол тапқан. Жалпы бұл шығарма азап лагеріндегі өмірді қазақ әдебиетінде бейнелеген тұңғыш еңбек. Сол жылы Медицина ғылымының докторы, профессор М.Әлиакпаровтың “Жайық мінген қайық” кітабы Қарағанды қаласының “Қазақстан” баспасынан шыққан. М.Әлиакпаровтың бұл кітабы Ж.Бектұровтың тар жол, тайғақ кешулерге толы өмір өткілдеріне арналған. Автор мен кітап кейіпкері арасындағы сырлы сұхбатта зұлмат жылдардың зобалаңы, қазақ халқының басына қолдан жасалған нәубет зардабы бүкпесіз баяндалады. Сонымен қатар кітапқа жасы сол кезде сексен беске келсе де қаламы қолынан түспеген Ж.Бектұровтың сталиндік зұлматты ашық әшекерелейтін бірқатар поэмалары мен өлеңдері енгізілген.

1998 жылы 26 наурызда сексен алты жасқа қараған шағында журналист, жазушы, Қарағанды қаласының құрметті азаматы Ж.К.Бектұров өмірден өтті.

Қарағанды қаласының құрметті азаматы, КCРО Жазушылар одағының, Қазақстан Жазушылар одағы басқармаcының, КСРО және Қазақстан журналистер одағының, Бүкілодақтық георафиялық қоғамның мүшесі, дарынды зерттеуші Жайық Кәгенұлы Бектұровтың аты 2001 жылы ҚР үкіметінің 14 қыркүйекте № 1204-ші 14. 09. 2001 жылғы қаулысымен Облыстық жасөспірімдер кітапханасына берілді. Соның нәтижесінде кітапханада 2001 жылы 12 желтоқсанда ресми түрде “Сирек кітаптар, қолжазбалар және мұражай жәдігерлері бөлімі” ашылып, онда Ж. Бектұровтың мемориалдық кабинет-мұражайы мен оқу залы орналасты.

Ж.К.Бектұровтың шығармалары:

Бектұров Ж. Жол жоралғысы: Очерктер.-Алматы:Жазушы, 1977.-88 б.

Бектұров Ж. Өткел: Өлеңдер мен поэмалар.- Алматы: Жазушы, 1991.- 80 б.

Бектров Ж. Таңба: Роман.- Алматы: Қазақстан, 1997.- 304 б.

Тарту: өлеңдер жинағы / ред. Ж. Бектұров. - Қарағанды : Қарағанды облыстық типографиясы, 1958. - 84 б. - 01. 75 с.

***

Бектұров Ж. “Абайға толғау” // Орталық Қазақстан. - 1981. - 4 сәуір

Бектұров Ж. Абайдың белгсіз шұмақтары: / “Абай сөзі” жайында/ // Жұлдыз. - 1991. - №5-7.- 194-196 б.

Бектұров Ж. Ағайынға ашық хат // Орталық Қазқстан. - 1996. - 30 қаңтар

Бектұров Ж. Ақан арқада: /А.Байтұрсынов туралы және “қырық мысалы”/ // Орталық Қазақстан. - 1989. - 29 қаңтар

Бектұров Ж. Ақ бұлты бар басында…Қазақ ССР-інің 70 ж-на // Орталық Қазақстан. - 1990. - 2, 4, 5 қыркүйек

Бектұров Ж. Ақ кітап: /М.Әлиакпаровтың “Ахат” атты кітабы туралы/ // Орталық Қазақстан. - 1997. - 8 ақпан

Бектұров Ж. Ақ теректің арызы: Фельетон // Орталық Қазақстан. - 1968. - 20 маусым

 Бектұров Ж. Ақын Қасым жаттаған 1916 жылғы бәйіт: /Арабша қолжазбадан көшірілген/ // Орталық Қазақстан. - 1992. - 19, 20 ақпан

Бектұров Ж. Ақын Қасым Сырымбетұлы: /1904-1990/ // Орталық Қазақстан. - 1992. - 19 ақпан

Бектұров Ж. Ақынның бір арызы: /Қ.Тоғызақовтың “Абақтыдан арыз” өлеңі жайында/ // Орталық Қазақстан. - 1994. - 4 қазан

Бектұров Ж. Алыс жылдардың дерегі: /1930-1937/ // Жалын. -  1989.  №4.- 70-75 б.

Бектұров Ж. Алыстағы ауылдарда: Жолжазба // Шұғыла. - 1978. - 7 қыркүйек

Бектұров Ж. Аңғал: Әңгіме // Орталық Қазақстан. - 1969. - 28 мамыр

Бектұров Ж. Арманда кеткен қайран ер: Кенесары-200// Ақиқат.- 2002.- N11.-36-43 б.

Бектұров Ж. Асуларда: Тарихи дастан // Орталық Қазақстан.- 1989.- 15, 16, 17 қыркүйек.

Бектұров Ж. Асыл азамат: /Қазақ революционерлері жайлы/ // Орталық Қазақстан.- 1977.- 14 қаңтар

Бектұров Ж. Аурухана ауласынан: Өлеңдер // Орталық Қазақстан.- 1993.- 11 мамыр

Бектұров Ж. Әдептен де, әдеттен де озбайық // Орталық Қазақстан.- 1991.- 1 қараша

Бектұров Ж. Әзілханның әзілі мен ақылы // Орталық Қазақстан.- 1987.- 29 қараша

Бектұров Ж. Ән қанатында: Жыр дәптерінен // Орталық Қазақстан.- 1983.- 18 қыркүйек

Бектұров Ж. Бақыт жолында: Әңгіме // Орталық Қазақстан.- 1966.- 17 сәуір

Бектұров Ж. Балуан Шолақ: Әңгіме // Қазақ әдебиеті.- 1986.- 12 желтоқсан

Бектұров Ж. Баянауыл басында. Мәшһүр-Жүсіптің аруағына бағыштаймын өлең-очерк // Орталық Қазақстан.- 1991.- 12, 15 қаңтар.

Бектұров Ж. Боран; Қысқы ағаш: /Өлеңдері/ // Орталық Қазақстан.- 1984.- 5 наурыз.

Бектұров Ж. Біржан сал және оның ұрпақтары // Ортлық Қазақстан.- 1979.- 31 наурыз

Бектұров Ж.К. "Бір борышымды өтегендей болып отырмын..." // Егемен Қазақстан.- Алматы, 2002.- 31 шілде

Бектұров Ж. Ғалым-жазушы: /С.Талжановтың туғанына 80 жыл // Орталық Қазақстан.- 1986.- 13 қараша

Бектұров Ж. Ғуламамен сұхбат: /Ә.Марғуланнан сыр сандық/ // Орталық Қазақстан.- 1991.- 21, 28 желтоқсан

Бектұров Ж. Дәлел мен дерек: /Кенасары мәселесі/ // Жұлдыз.- 1990.- №10.- 188-196 б.

Бектұров Ж. Дәнекер: Әдебиет беті // Орталық Қазақстан.- 1988.- 24 тамыз

Бектұров Ж.  Енеден ерте айрылған төл секілді... Алматы: Қазақстан, 2002.- б.: Фотосуреттер

Бектұров Ж. Екі сөз: Жаңғырық // Орталық Қазақстан.- 1995.- 12, 14 қыркүйек

Бектұров Ж. Ел мен жер: Пікір // Замандас.- 1994.- 14 қаңтар

Бектұров Ж. Ескінің ізі: Мұра // Орталық Қазақстан.- 1990.- 29 шілде

Бектұров Ж. Жақсыға “әркімнің-ақ бар таласы”: Ескі күнделік беттерінен // Орталық Қазақстан.- 1991.- 2, 5, 6 наурыз

Бектұров Ж. Жамбыл жотасынан: /Жамбылдың туғанына 150 жыл толуына // Орталық Қазақстан.- 1996.- 9 шілде

Бектұров Ж. Жас шыбық: Жыр дәптерінен // Орталық Қазақстан.- 1982.- 31 шілде

Бектұров Ж. Жаттап алған, хатта қалған..: /Мұқаш молланың Садық қажыдан қой сұрағаны және қажының жауабы // Орталық Қазақстан.- 1995.- 23, 25 ақпан

Бектұров Ж. Жоқтау-толғау: /Балуан Шолаққа, Шоқанға/ // Орталық Қазақстан.- 1993.- 11 қараша

Бектұров Ж. Жоқтау-толғау: /Кенесарыға, Махамбетке, Исатайға, Мәдиге/ // Орталық Қазақстан.-1993.- 30 қазан

Бектұров Ж. Жоқтау-толғау: /Құдайбергенге, Берниязға, Омарға, Ыбырайға/ // Орталық Қазақстан.- 1993.- 21 желтоқсан

Бектұров Ж. Жұлдызы жарық та, жоғары жазушы: /І.Есенберлин туғанына 80 жыл/ // Орталық Қазақстан.- 1995.- 14 қараша

Бектұров Ж. Жүсіпбек Аймауытов және “Қартқожа” // Орталық Қазақстан.- 1989.- 17 ақпан

Бектұров Ж. Жыраулар дәстүрі: Қазақ поэзиясының үлгі-нұсқаулары // Орталық Қазақстан.- 1977.- 10 ақпан

Бектұров Ж. Жыр дәптерінен // Орталық Қазақстан.- 1991.- 14 желтоқсан

Бектұров Ж. Жыр дәптерінен // Орталық Қазақстан.- 1992.- 16 қаңтар

Бектұров Ж. Кенекем кернеуінде: /Кенесары туралы/ // Орталық Қазақстан.- 1993.- 4 қараша

Бектұров Ж. Көбікауыз: Памфлет // Орталық Қазақстан.- 1990.- 16 желтоқсан

Бектұров Ж. Көз алдымда көп адам: Өлең // Орталық Қазақстан. - 1991. - 25 желтоқсан

Бектұров Ж. Көзбен көріп, көңілге тоқығандарымнан // Ақиқат.- 1996.- №8.- 76-78 б.

Бектұров Ж. “Көкпар” емес – “көк бөрі” және осыдан туындайтын бірер пікір: /Ескерткіштерді сақтау туралы //Орталық Қазақстан.- 1993.- 5 наурыз

Бектұров Ж. Көкше: Жыр дәптерінен // Орт.Қазақстан.- 1982.- 3 сәуір

Бектұров Ж. Көп қырылған ағайынның бірі: /Т.Бұқарбаев жайында/ // Орталық Қазақстан.- 1990.- 19 қаңтар.

Бектұров Ж. Қажымұқан қадірі: Деректер // Орталық Қазақстан.- 1978.- 16 мамыр

Бектұров Ж. Қайраткерлік қасиет: / Қазақ елінің ақсақалы Б.Әшімұлы-80 жасқа толды/ // Орталық Қазакстан.- 1997.- 2 тамыз

Бектұров Ж. Қаныш қаққан қияда: Очерк // Орталық Қазақстан.- 1966.- 22 шілде

Бектұров Ж. Қарағанды қазақ совет әдебиетінде // Орталық Қазақстан.- 1987.- 22 қазан

Бектұров Ж. Қараторғай: Әңгіме // Советтік Қарағанды.- 1963.- 7 ақпан

Бектұров Ж. Қармақ: Өлең // Орталық Қазақстан.- 1994.- 18 қазан

Бектұров Ж. Қарындасқа хат: /Жазықсыз жазаланып, Тағайдан елге оралғанда/ // Орталық Қазақстан.- 1998.- 1, 4 шілде

Бектұров Ж. Қозы Көрпеш–Баян сұлу: Аңыз соңы // Орталық Қазақстан.- 1992.- 16 қараша

Бектұров Ж. Құран Шәриф // Орталық Қазақстан.- 1990.- 27 маусым

Бектұров Ж. Мәдидің мерейін мерт етпейік // Орталық Қазақстан.- 1992.- 26 маусым

Бектұров Ж. Мырзажанды алдымен менен сұра: Жаңғырық // Орталық Қазақстан.- 1995.- 4 қаңтар

Бектұров Ж. Міржақып туралы. // Орталық Қазақстан.- 1989.- 3 тамыз

Бектұров Ж. Орынборға саяхат: Әңгіме // Орталық Қазақстан.- 1972.- 25-27 қазан

Бектұров Ж. Өлеңдер // Орталық Қазақстан.- 1981.- 31 желтоқсан

Бектұров ж. Өмір көріністері: Кысқа әңгімелер // Орталық Қазақстан.- 1963.- 3 қараша

Бектұров Ж. Өрт пен дерт: Эссе // Орталық Қазақстан.- 1989.- 25-28, 30 мамыр, 1-3 маусым

Бектұров Ж. Сабыр түбі-сары алтын..:  “Осы біз қандаймыз” атты мақалаға («ZAMAN-Қазақстан» 21.03.97) орай жолдаған хат // Орталық Қазақстан.- 1997.- 9 шілде

Бектұров Ж. Сәкеннің соңғы сәттері // Жалын. - 1988. - №3. - 39 б., №4.- 33-39 б.

Бектұров Ж.К. Сәкеннің соңғы сәттері: "Енеден ерте  айрылған төл секілді..." кітабынан үзінді// Орталық Қазақстан.- 2004.- 9 қазан.-7 б.

Бектұров Ж. Сәкен Сейфуллин // Орталық Қазақстан.- 1973.- 5 сәуір

Бектұров Ж. Сәкен Сейфуллиннің “С.А. ауылы” қай ауыл? // Қазақ әдебиті.- 1974.- 28 маус.

Бектұров Ж. Сүрен: Өлең // Шипагер.- 1997.- 29 мамыр

Бектұров Ж.Сурет сырсыз, үнсіз бе? // Ана тілі.- 1994.- №10 (наурыз)

Бектұров Ж. Суреттерді сөйлеткенде: Мұра // Орталық Қазақстан.- 1990.- 18 тамыз

Бектұров Ж. Сурет сыр шертеді // Орталық Қазақстан.- 1982.- 21 маусым

Бектұров Ж. Сыр сандықтан: Әр жылдардың жырлары // Орталық Қазақстан.- 1996.- 6 сәуір

Бектұров Ж. Сібірде: /30-шы жылдары сұрапыл аштықта шұбырып, Сібірде топырақ қапқан қазақ елі құрбандарына арналады/ // Орталық Қазақстан.- 1995.- 3 маусым

Бектұров Ж. Тағы да Олжабай туралы: /Олжабай ақын/ // Орталық Қазақстан.- 1990.- 14 маусым

Бектұров Ж. Тайбурылдың өлімі: Романнан үзінділер // Орталық Қазақстан.- 1992.- 7, 9, 12, 14, 16, 19, 21 мамыр

Бектұров Ж. Таңба: Роман // Жұлдыз.- 1989.- №7.- 3-69 б.

Бектұров Ж. Тауқымет: Памфлет // Орталық Қазақстан.- 1990.- 26-28 қазан

Бектұров Ж. Тұлғалы қайраткер: /Х.Жүсіпбеков, Н.Нұрмақов жайында/ // Орталық Қазақстан.- 1980.- 26 тамыз

Бектұров Ж. Тұрлыбектің тығырығы: Хикая // Орталық Қазақстан.- 1995.-5-7, 8-9 желтоқсан, 1996.- 18, 20-22 маусым

Бектұров Ж. Түйін: Толғау // Замандас.- 1994.- 24 маусым

Бектұров Ж. Түн басқанда төбеңнен: Мұң мен сыр // Замандас.- 1991.- 28 маус.

Бектұров Ж. Түрлі-түрлі құстар бар: Өлең // Орталық Қазақстан.- 1981.- 19 қараша

Бектұров Ж. Түсімде де, өңімде де: Толғау // Орталық Қазақстан.- 1992.- 27 наурыз

Бектұров Ж. Тығырық // Орталық Қазақстан.- 1996.- №7.- 31-66 б.

Бектұров Ж. Тілмаш // Орталық Қазақстан.- 1993.- 26, 27 қазан

Бектұров Ж. Тілім менің: Поэма // Орталық Қазақстан.- 1991.- 20, 23 шілде

Бектұров Ж. Хан мен қайыршы: Аңыз-ертегі // Орталық Қазақстан.- 1991.- 20 сәуір

Бектұров Ж. Ілекең ілегінде: І.Жансүгіровтің туғанына 95 жыл толуына орай // Орталық Қазақстан.- 1989.- 16, 17 желтоқсан

Бектұров Ж. Шалдауыр шариғат: Сықақ әңгімелер // Орталық Қазақстан.- 1968.- 19-22 желтоқсан

Бектұров Ж. Этап: /Өлең сөзбен жазған естелік: 1962 ж./ // Орталық Қазақстан.- 1994.- 29 қазан., 1 қараша.

Ж.К. Бектұровтың шығармашылығы туралы:

Әбдікеева Ж.К. Жайық Бектұровтың әдеби мұрасы: автореферат / 2006. - 28 б.

Әдеби Қарағанды: библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова. - Қарағанды : б.ж., 2000. - 89 б. - (Облыстық кітапхана-өлкетану орталығы).

Бексейіт С. Ғасырластарым: Әр жылдардағы жазбалар / Қарағанды: ТОО "Арко", 2005.

Бектұров Ж. // Қарағанды. Қарағанды облысы Энциклопедия.- Алматы, 1990.- 131 б.

Бектұров Ж. // Советтік Қазақстан жазушылары. Био-библиогр. анықтамалық.- Алматы, 1987.- 131 б.

Бектұров Ж. // Қазақстан жазушылары: ХХ ғасыр. Анықтамалық.- Алматы: «Ана тілі» баспасы ЖШС. 2004 – 80 б.

Бектұров Жайық (1912-1998) // Қазақстан жазушылары: анықтамалық : 75 жыл / құраст. С. Қамшыгер. - Алматы : Ан Арыс, 2009. - 98 б.

Бектұров Жайық Кәгенұлы // Қарағанды. Қарағанды облысы : энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы : Атамұра, 2006. - 180 б.

Бектұров Ж. // Орталық Қазақстан жазушылары.- Қарағанды, 1990.- 16-17 б.

Орталық Қазақстанның жазушылары: Методикалық - библиографиялық материалдар, 1973 б

Туған өлке қаламгерлері.- Көкшетау, 2007. - 120 б.

***

Ақсұңқарұлы С. Бір өзі ұлыстың зердесі еді: /Ж.Бектұровтың қабірі басында сөйлеген сөзі/ // Орталық Қазақстан.- 1998.- 2 сәуір

Ақсұңқарұлы С. "Қара шал, тізгін тартып, бөгел бері...": Жазушы Ж.Бектұровтың туғанына - 90 жыл  Орталық Қазақстан.- 2002.- 11 желтоқсан.-1, 8 б.

Ахметов Қ. Тар жол, тайғақ кешу: руханият//  Балқантау.- Қарағанды, 2006.- 8 маусым.-9 б.

Ахмет Ө. Ылдидан шауып, төске озған // Орталық Қазақстан.- 1992.- 29 мамыр

Әбдікеева Ж. Жайық Бектұров тағлымы// Ақиқат.- 2005.- N11.-36-38 б.

Әбікенова С. Арқаның ардақты ақсақалы: Тәуелсіздікті аңсаған ағалар: [Ж.Бектұров туралы]// Орталық Қазақстан.- 2001.-5 желтоқсан

Әбікенова С. Бір шұмақ жыр бойына бүккен сыр, немесе Аруақ алдындағы парыз қоғам мойнына қашанғы қарыз боп қалмақ?: [Ж.Бектұров туралы] / С.Әбекенова, Е.Еленбестегі// Азия Транзит.- Қарағанды, 2001.-N12.-39-41 б.

Әбікенова С. Парызын адал атқарған қаламгер:  Жазушы Ж.Бектұровтың туғанына - 90 жыл// Орталық Қазақстан.- 2002.- 11 желтоқсан.-8-10 б.

Әдекенов М. "Таңбаның" тағлымы: Жайық Бектұровтың туғанына 90 жыл // Ақиқат.- 2002.- N11.-63-65 б.

Әдекенов М. Тәрбиелік мәні зор шығарма: /Ж.Бектұровтың “Таңба” кітабы хақында/ // Орталық Қазақстан.- 1997.- 27 желтоқсан

Әлиақпаров М.Т. Жайық мінген қайық (Жайық Бектұровтың өмір шежіресінен) 1997.- 202 б.

Байкенжина Л.  Заман сипаты - мұрағат құжаттарында: 31 мамыр - Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні// Орталық Қазақстан.- 2006.- 30 мамыр.-8 б.

Байсеркин, Қ. Лениннің қабылдауында болған кім? // Орталық Қазақстан. - 2008. - 26 шілде (№115-116) . - 3 б.

Бекенов Қ. Жеті атаны тергеткен Жәкең еді: Жазушы Ж.Бектұровтың туғанына - 90 жыл // Орталық Қазақстан.- 2002.- 2 қазан.-13 б.

Бокаев Н. Ой өрнектері. Замандастарыма арналады: Жыр дәптерінен // Орталық Қазақстан.- 1998.- 27 қаңтар

Егеубаев А. Хат. Талант: тақсыреті мен қасіреті: [Жайық Бектұров туралы] // Егемен Қазақстан.- 2005.- 22 маусым.-8 б.

Ермекбаев Т. Бір суреттің сыры: /Ж.Бектұровтың естелігінен/ // Орталық Қазақстан.- 1997.- 9 сәуір

Ермекбаев Т. Жазушы Жайық Бектұров // Орталық Қазақстан.- 1991.- 31 тамыз

Ермекбаев Т. Соңғы сөз немесе Қарағандының қазына қартымен қоштасу: Өлең // Орталық Қазақстан.- 1998.- 28 наур.

Жазушы Жайық Бектұров 70 жаста // Қазақ әдебиеті.- 1983.- 10 маусым

Жазушы жинағын шығарды: Жазушы Ж.Бектұровтың туғанына - 90 жыл // Орталық Қазақстан.- 2002.- 11 желтоқсан.-8 б.

Жанғожин А. Еңбекпен көтерілді ел еңсесі: 50 жылдар: "Орталық Қазақстан" газетіне-70 жыл /А.Жанғожин, Е.Лұқпан// Орталық Қазақстан.- 2001.-27 маусым

Жакина Ж. “Жәкеңдей” жазушыға жар болдық қой”: Сұлушаштың қонағы // Орталық Қазақстан.- 1999.- 18 желтоқсан

Жанысбай С. Жәкең туралы толғаныс: /Ж.Бектұров туралы/ // Орталық Қазақстан.- 1997.- 9 сәуір

Жевлаков А. “Ұлтшылдар” дейтін құйтырқы құпия іс: /Ж.Бектұров өмірбаянынан, 1942/ // Орталық Қазақстан.- 1990.- 18 қараша

Жұмағали З. Мықтылардың мектебінен тәлім алдық: профессор З.Т.Жұмағалимен сұхбат / сұхбаттасқан С.Жұмағұл// Орталық Қазақстан.-  2006.- 4 ақпан.- 8 б.

Жұмай, Ж.  Жайық Бектұров мұрасы оқырмандар игілігіне / Ж. Жұмай // Кітапхана = Библиотека. - 2009. - № 4. - 39-40 б.

Жұмай С.  Жәкеңнің жоқтау - толғаулары: мәдени мұра// Орталық Қазақстан.- 2005.- 15 қазан.-8 б.

Жұмашев Р.  Ұлттық дипломатиямызың жеңісі: жер тағдыры - ел тағдыры / Р.Жұмашев, Қ.Өскембаев// Орталық Қазақстан.- 2006.- 28 ақпан.-5б.; 2 наурыз.-11б.; 4 наурыз.-10 б.; 9 наурыз.-7б.

Ж.К.Бектұровтың тарихи-әдеби мұрасын облыстық мемлекеттік мұражайға өткізу туралы: Қарағанды облысы әкімінің өкімі // Орталық Қазақстан.- 1999.- 23 маусым

Жүніс Қ. Алапат жылдардың ақиқаты: Ж.Бектұровтың “Таңба” атты кітабы туралы/ // Орталық Қазақстан.- 1997.- 10 қыркүйек

Кәкішев Т. Шындықпен шындықпен шыңдалған: Лауреат туралы лебіз // Орталық Қазақстан.- 1990.- 5 қаңтар

Көккөзова Г. Жайық Бектұровқа! /Өлең/ // Народная трибуна.- 1997.- 22 наурыз

Қапашева, Ж. Қ.  Ж.Бектұров шығармашылығы: тілі және көркемдік қырлары // Қазіргі заманғы маңызды мәселелер = Актуальные проблемы современности. - 2008. - № 9. - 35-37 б.

Құлқыбаев Ғ. Жазушы жолы: /Ж.Беқтұров жайында/ // Орталық Қазақстан.- 1973.- 21 ақпан

Құлқыбаев Ғ.Ә. Рухани аға әрі сырласым болатын:  Жазушы Ж.Бектұровтың туғанына - 90 жыл // Орталық Қазақстан.- 2002.-11 желтоқсан.-9 б.

Ләмбеков С. Жәкеңнің жетектеуімен жеттік: Ж.Бектұровтың 80 ж.-ғы қарсаңында // Орталық Қазақстан.- 1992.- 5 мамыр

Ләмбекұлы С.  Жәкеңнің жетектеуімен жеттік: Жайық  Бектұровтың туғанына - 90 жыл // Азия Транзит.- Қарағанды, 2002.- N4.-41-43 б.

Лұқпан, Е.  Ғабиденнен Ғаббасқа дейін: орталық Қазақстан  75 жыл // Орталық Қазақстан. - 2006. - 20,22, 27 шілде, 15,22 тамыз. - 3  б.

Мақанқызы Г. Жәкең мені Жауһар деп атады: Жазушы Ж.Бектұровтың туғанына 90 жыл толуы қарсаңында // Орталық Қазақстан.-  2002.- 3 тамыз.-9 б.

Мақашев Д. Шежіре жүрек шерткен сыр: Жазушы Ж.Бектұров 80 жаста // Халық кеңесі.- 1992.- 28 мамыр

Мақаш Д. Қарағандылықтар Жайығын еске алды // Орталық Қазақстан.- 2002.- 14               желтоқсан.-5 б.

Мақаш Д. Тағылымына тамсанумен өттік: Жайық Бектұровтың туғанына - 90 жыл // Орталық Қазақстан.- 2002.- 28 тамыз.-8 б.

Мақаш Д. Тірлік тегеуріні тұқыртса да жазушы мен академик рухани достықтан танған жоқ: Жазушы Ж.Бектұровтың туғанына - 90 жыл // Орталық Қазақстан.-  2002.- 11 желтоқсан.-10 б.

Мансұрұлы Т.  Абыз ақсақал еді: Ардагер, Қарағандының көрнекті қаламгері, марқұм Ж.К.Беқтұров жайлы// Азия Транзит.- Қарағанды, 2000.- N1(наурыз).-18 б.

Мұсабеков Б. Жазулы хатым: Жазушы Ж.Бектұровтың туғанына - 90 жыл / Б.Мұсабеков// Орталық Қазақстан.-2002.- 11 желтоқсан.-8, 9 б.

Несіпбай А. Бір өзі – бүкіл шежіре // Егемен Қазақстан.- 2001.- 22 наурыз

Оразбеков Н., Ермекбаев Т. Жойқын жігер, қажымас қайрат иесі: /Саяси қуғын-сүргін құрбаны, жазушы Ж.Бектұров-85 жаста/ // Орталық Қазақстан.- 1997.- 12 наурыз

Оразбеков Н., Ермекбаев Т. От өрім өмір: /Ж.Бектұров/ // Егемен Қазақстан.- 1997.- 7 мамыр

Оразбек Н. "Жазып қойған хатпен тең" Жайық еді // Орталық Қазақстан.- 2003.- 26   шілде.-8, 9 б.

Оспан Ж. Шежіре қарттың шерлі туындысы: /Ж.Бектұровтың «Таңба» атты кітабы жарық көрді/ // Орталық Қазақстан.- 1998.- 17 ақпан

Самрат Ж.  Өз ұлын, өз ерлерін ескермесе... немесе Жайық Бектұровтың есімін ардақтауға кейбір жерлестері неге қарсы// Егемен Қазақстан.- 2005.- 9 ақпан.-5 б.

Сексенұлы С. Жазушының мұражай кабинеті ашылды // Орталық Қазақстан.- 2001.- 15                     желтоқсан

Сексенұлы С.  "Кітабым - асыл бұйым төрімдегі"  дейтін жазушы Ж.Бектұровтың аты кітапханаға берілді// Орталық Қазақстан.- Қарағанды, 2002.- 1 қаңтар

Семқұл Б. «Таңба» – Ақтаңдақтар ақиқаты // Абайский вестник.- 1998.- 4 шілде // Қарқаралы.- 1998.- 11 шілде

Смағұлова Т.  Халқына арнап өткен жас ғұмырын: көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Н.Нұрмақовтың туғанына - 110 жыл// Азия Транзит.- Қарағaнды, 2005.-  N4 (сәуір).-4-8 б.

Смағұлова Т.  Есімі әспеттейтін кез келді: Нығмет  Нұрмақовтың туғанына - 110 жыл / Т.Смағұлова, Ғ.Смағұлов// Орталық Қазақстан.- Қарағaнды, 2005.- 10 қараша.-4 б.

Смаханұлы О. Мерейтойға тарту: /Ж.Бектұровқа-80 жыл/ // Сарыарқа.- 1992.- 4 маусым

Сұлтанов Қ. Жәкеңнің әңгімесі // Қазақ әдебиеті.- 1992.- 22 мамыр // Орталық Қазақстан.- 1992.- 4 маусым

Тайшыбаев З. Жазушы Жайық жетпісте // Орталық Қазақстан.- 1983.- 29 мамыр

Темірбайұлы А.  Мұғалім мен жазушы: Ж.Бектұровтың туғанына 90 жыл толуына / А.Темірбайұлы// Орталық Қазақстан.- 2002.- 17 тамыз.-14 б.

Тойымбекұлы Т. Әз ағаның алдындағы парыз: /Ж.Бектұров туралы/ // Орталық Қазақстан.- 1999.- 26 маусым

Тойбек Ж.  Жазушы Жайық және ақын Базарға ашылған  мұражай: өнер саңлақтары// Орталық Қазақстан.- 2005.- 2 сәуір.-13 б.

Рухани өміріміздің өрісін кеңейте берейік: /Ж.Бектұровтың бай кітапханасы мен құнды архивін мұқият сақтайтын арнаулы жеке үй бөлінуі қажет/ // Орталық Қазақстан- 1993.- 11 наурыз

Халиолла, М. Таңбалы тарлан: Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні қарсаңында //Орталық Қазақстан.- 2003.- 27, 29 мамыр.-5 б.

Хасенұлы С. Тозақтан да қасқайып тұрып тік өткен // Орталық Қазақстан.- 1992.- 26 мамыр

Хасенов М. “Ұлтшылдар” дейтін құйтырқы құпия іс: /А.Жевлаковтың мақаласына аудармашыдан қосымша/ // Орталық Қазақстан.- 1990.- 18 қараша

Шәріпқызы М. Хикаялы тағдыр: /М.Әлиакпаровтың “Жайық мінген қайық” кітабы туралы/ // Орталық Қазақстан.- 1997.- 1 қазан

Брейдо Иосиф Вульфович

доктор технических наук, профессор

Иосиф Вульфович Брейдо родился 21 марта 1947 года в селе Тамга Джеты-Огузского района Киргизской ССР, в семье врачей. г.Горьком, с 1961 по 1963 год - в г.Самарканде, куда перевели служить отца. Одиннадцатый класс средней школы он окончил с золотой медалью в г. Караганде. В том же году поступил по специальности «Диэлектрики и полупроводники» на электрофизический факультет Ленинградского электротехнического института (ЛЭТИ) имени В. И. Ульянова (Ленина). Иосифу Брейдо посчастливилось учиться у этих замечательных ученых-педагогов. Здесь же он сделал первые шаги в науке: принимал участие в экспериментах, выполнял различные вспомогательные работы в научно-исследовательской лаборатории кафедры. Как и многие студенты того времени, активно участвовал в общественной жизни: был старостой группы, потока, ездил в студенческие стройотряды на целину, в Псковскую область. В 1971 году сразу после окончания института вместе с большинством выпускников был призван на службу в ВМФ в звании инженера-лейтенанта. Служил на Тихоокеанском флоте, на ракетно-технической базе. Это была суровая, но хорошая школа, которая научила принимать решения и доводить их до конца, командовать и подчиняться, отвечать не только за себя, но и за подчиненных.

В профессиональном плане пришлось все начинать заново, так как ни гражданская, ни военная специальности не имели отношения к ракетной технике. Тем не менее через два года старшего лейтенанта Брейдо назначили начальником лаборатории на должность капитана третьего ранга. Здесь же, на Дальнем Востоке, была создана семья, родился сын.

После окончания службы в 1974 году И. В. Брейдо вернулся вместе с семьей в Караганду. В ту пору в Караганде уже несколько лет существовала лаборатория горно-шахтного электропривода на правах филиала института горного дела им А.А. Скочинского, головного в угольной отрасли и входившего также в состав Академии наук СССР. Лабораторию создал и руководил ею Э.Г. Краус, являвшийся одним из ведущих специалистов угольной отрасли в области электропривода. Его научные работы были в основном посвящены решению комплекса задач по исследованию, разработке и применению автоматизированного электропривода горных подземных машин. В 1974 году лаборатория совместно с головным проектным институтом угольного машиностроения «Гипроуглемаш» и заводами угольной и электротехнической промышленности работала над созданием первого в мире угледобывающего комплекса КМ-128П с радиоуправляемым многодвигательным взаимосвязанным взрывозащищенным тиристорным электроприводом постоянного тока.

И.В. Брейдо был направлен в группу разработки систем автоматического регулирования, которой руководил Ю.Н. Головко. Пришлось осваивать новую специальность, и здесь помогла базовая фундаментальная подготовка, полученная в ЛЭТИ.С 1974 по 1979 год в лаборатории велись интенсивные работы по изготовлению оборудования, были произведены заводские испытания тири-сторного электропривода и угледобывающего комплекса на экспериментальном заводе «Гипроуглемаш» в Малаховке Московской области, шахтные предварительные испытания на поверхности на 121-й и 20-й шахтах ПО Карагандауголь, шахтные подземные испытания на шахте им. А. А. Костенко ПО Карагандауголь. В 1975 году комплекс экспонировался на всемирной выставке «Уголь-75» в г.Донецке, где привлек пристальное внимание отечественных и зарубежных специалистов. Комплекс КМ-128П - это уникальный полигон, на котором были исследованы и отработаны передовые научно-технические решения, имевшие мировой приоритет в угольном машиностроении и горной электротехнике. Впервые был создан радиотелеуправляемый взрывозащищенный тиристорный электропривод для работы в подземных условиях. Комплекс КМ-128П стал своеобразным катализатором, ускорившим исследования и разработки управляемых электроприводов для подземных горных машин в СССР и за рубежом. Ведущие зарубежные фирмы угольного машиностроения «Эйк-гофф» и «Джой» через несколько лет после создания комплекса начали выпускать радиоуправляемые угледобывающие комбайны с тиристорным электроприводом механизма подачи. Эрих Генрихович Краус стал первым учителем И. В. Брейдо в науке и определил дальнейшие направления его научной деятельности: это системы автоматического регулирования электроприводов, управляемые электроприводы горных машин с бесконечно замкнутым рабочим органом. Иосифом Брейдо были проведены исследования в области систем автоматического управления телеуправляемым тиристорным электроприводом постоянного тока, исследованы, разработаны и испытаны системы распределения, демпфирования и ограничения нагрузок в тиристорном электроприводе скребковых конвейеров. Эти исследования легли в основу диссертационной работы на тему «Установление оптимальных режимов работы регулируемого тиристорного электропривода скребковых конвейеров угольных шахт», которая была успешно защищена в 1983 году в ИГД имени А.А. Скочинского. После успешных испытаний экспериментального образца комплекса совместно с ведущими институтами и предприятиями министерств электротехнической и угольной промышленности СССР начались работы по созданию опытных образцов комплекса оборудования для автоматизированной выемки угля, сланца и калийных руд с комплектными тиристорными электроприводами постоянного тока. Лаборатория была преобразована в отдел, а И. В. Брейдо стал заведующим лабораторией систем управления и регулирования. В 1985 году он получил ученое звание старшего научного сотрудника. В процессе научной деятельности ему довелось общаться и работать с ведущими учеными угольной и электротехнической промышленности: членом-корреспондентом АН СССР, лауреатом Государственных премий СССР А. В. Докукиным, заслуженным деятелем науки и техники РСФСР, лауреатом Государственных премий СССР, профессором, доктором технических наук B.C. Тулиным, профессорами В.М. Бермангом, В. И. Серовым (ныне академиком АН РФ), Ю.П. Миновским, Ю.З. Позиным, В.Н. Хориным и др.В самостоятельное направление, которым руководил И. В. Брейдо, оформились работы по созданию тиристорного электропривода скребковых конвейеров и исследованию динамики управляемых электроприводов горных машин с цепным тяговым органом. В 1988 году И.В. Брейдо был приглашен на должность доцента кафедры автоматизации производственных процессов Карагандинского политехнического института, где под его руководством была создана учебная лаборатория автоматизированного электропривода, и по сей день являющаяся одной из лучших в Республике Казахстан. С первых же дней работы в институте И.В. Брейдо принял активное участие в учебном процессе, в создании методического обеспечения, новых методов и технологий обучения, в привлечении к научной работе студентов и молодых преподавателей.

В 1991 году И.В. Брейдо получил ученое звание доцента. Продолжалась и научная работа. В 1996 году И. В. Брейдо в Уральской государственной горно-геологической академии в г.Екатеринбурге защитил докторскую диссертацию на тему «Структурно-параметрическая оптимизация управляемых электроприводов подземных передвижных машин».

В результате проведенных исследований созданы научно-методическая база и комплекс технических решений для разработки управляемых электроприводов машин и механизмов, работающих в тяжелых условиях эксплуатации. Теоретические исследования внесли вклад в развитие теории управления и теории электропривода. В 1998 году диссертация была переаттестована в Республике Казахстан, а в 1999 году И. В. Брейдо получил ученое звание профессора. С 1994 года И. В. Брейдо заведует кафедрой автоматизации производственных процессов КарПТИ (ныне Карагандинский государственный технический университет).

Несмотря на сложные последствия, связанные с распадом СССР, разрывом экономических связей между бывшими республиками, структурной перестройкой экономики, что привело на первом этапе к резкому снижению спроса на инженеров и миграции ряда преподавателей в страны СНГ и в дальнее зарубежье, кафедре удалось сохранить, а в дальнейшем укрепить свои позиции в образовательном пространстве Республики Казахстан по специальности «Электропривод и автоматизация технологических комплексов».

С 1995 года подготовка специалистов по специальности «33.08 - электропривод и автоматизация технологических комплексов» осуществляется по двум специализациям. В 1999 году открыт прием еще на одну специализацию. С 1997 года введено обучение для выпускников технических колледжей по сокращенной форме, а с 2001 года ускоренно обучаются специалисты, получающие второе высшее образование. В 2000 году начато обучение на государственном языке. В 2001 году открыт прием на новую специальность «36.02 - автоматизация технологических процессов и производств».

Дополнительно с 1997 года кафедра осуществляет подготовку техников в колледже информационных технологий и бизнеса при Карагандинском техническом университете. Постоянная и целенаправленная профориентационная работа обеспечила после введения новых принципов формирования госзаказа в 1999 году существенное увеличение набора.

Иосиф Вульфович активно участвует во внедрении информационных технологий в промышленность и учебный процесс. Под его руководством и при его непосредственном участии разработаны и исследованы имитационные модели сложных динамических систем взаимосвязанных электроприводов технологических линий и комплексов с использованием современных пакетов прикладных программ, внедрены в учебный процесс виртуальные лабораторные практикумы, системы имитационного и схемотехнического моделирования, разработаны и внедрены компьютеризированные автоматизированные обучающие системы, ведется разработка интегрированных программно-аппаратных систем технологического контроля и управления. В 2001 году совместно с Алматинским институтом энергетики и связи (АИЭС) разработан и утвержден Государственный общеобязательный стандарт Республики Казахстан по специальности 33.08 и Государственный стандарт по магистратуре. И.В. Брейдо участвовал также в разработке Государственных стандартов и по другим специальностям. И. В. Брейдо опубликовал более 150 научных и методических трудов, имеет 26 изобретений. Под его руководством защищены 1 докторская и 6 кандидатских диссертаций, ведется обучение в магистратуре по специальности 33.08. И. В. Брейдо является членом Ученого совета, учебно-методического совета и совета по компьютеризации КарГТУ, членом специализированного совета по защите докторских диссертаций Алматинского института энергетики и связи, ассоциированным членом учебно-методического совета по горным специальностям Российской Федерации, научным редактором журнала «Автоматика. Информатика». Избран членом-корреспондентом АЕН РК и академиком МАИН.

Стихи пишет более 30 лет.

Литература:

Брейдо И. Когда бы осень ни пришла... - Караганда: Гласир, 2010. - 73 с.

Брейдо И. Дорожная молитва: стихи. - Караганда : Гласир, 2006. - 86 с.

Брейдо И. Наворожи, гадалка, нам... - Караганда : Полиграфия, 2004. - 48 с.

О Караганде: произведения русскоязычных поэтов и писателей / Н. Заболоцкий [и др.]; Ќараєанды облысыныѕ јкімдігі. - Астана: Фолиант, 2014. - 327 с. - (Сарыарќа кітапханасы).

Брейдо И. Городу Караганда // Но сердцу не дается выходной: сборник Карагандинских авторов / сост.: А. Ю. Зулгарина, В. Б. Орешкина. - Караганда: Print, 2015. - С. 14-21

Брейдо И. В. "Метки и осколки бытия...". - Караганда: ОАО "Карагандинская Полиграфия", 2002. - 94 с.

Брейдо И. В. В синкопе времен: избранные стихи. - Караганда : Гласир, 2013. - 123 с.

***

Брейдо И. КарГТУ: два диплома // Индустриальная Караганда. - 2010. - 19 июня (№ 69). - С. 2.

Брейдо И. "Слишком долго шли дожди..." // Простор. - 2010. - № 9. - С. 69-70.

Брейдо И. "Реальный признак бытия..." // Нива. - 2010. - № 10. - С. 3-10.

Брейдо И. "Как хорошо в июле в Боровом..." // Нива. - 2007 . - ?10. - С. 105-113.

Брейдо И. "А снежная пыльца сверкает..." // Вести Сарыарки. - 2008 . - 22 янв. (N2). - С. 12.

Брейдо И. "Как незаметно осень наступила..." // Вести Сарыарки. - 2007 . - 21 авг. (N32). - С. 12-13.

Брейдо И. "Нет в жизни ничего бессмысленней разлуки" // Вести Сарыарки. - 2007 . - 10 июля (N26). - С. 14-15.

Брейдо И. Стихи // Простор. - 2007 . - .№7. - С. 191-192.

Брейдо И. "Таков души удел..." // Вести Сарыарки. - 2007 . - 13 нояб. (N43). - С. 12.

Брейдо И. "Услышать шорохи берез..." // Вести Сарыарки. - 2007 . - 17 апр. (N15). - С. 14.

Брейдо И. Ученый, организатор, учитель // Авиатрек. - 1999 . - 17 июня(№24). - С. 4.

Брейдо И. Достойные продолжатели славных традиций // Индустриальная Караганда. - 2002. - 18 дек-С. - С. 8.

Брейдо И. Прикладная наука Казахстана: прошлое, настоящее // Простор. - 2003 . - ?6. - С. 154-157. -

Брейдо И. Стихи // Простор. - 2003 . - №4. - С. 133-135.

Брейдо И. "Считай не годы, а дороги..." // Наша ярмарка. - 2004 . - 17 дек.(N51). - С. 11.

Брейдо И. Жизнь в движении / И. Брейдо, В. Портнов, К. Кызыров // Индустриальная Караганда. - 2012. - 13 окт. (№ 124). - С. 3.

Брейдо И. Песня для синицы // Простор. - 2013. - № 12. - С. 80-83.

Брейдо И. Язык безмолвный женских взглядов... // Индустриальная Караганда. - 2017. - 7 март (№ 27). - С. 4.

Брейдо И. Ты в гневе // Индустриальная Караганда. - 2017. - 7 март (№ 27). - С. 4.

Брейдо И. Прости за все... // Индустриальная Караганда. - 2017. - 7 март (№ 27). - С. 4.

Брейдо И. Печаль и радость // Индустриальная Караганда. - 2017. - 7 март (№ 27). - С. 4.

Брейдо И. В. "Приходим в мир по одному...": беседа с ученым, поэтом И. В. Брейдо / вела И. Варыгина // Индустриальная Караганда. - 2007. - 1 мая. - С. 4.

Брейдо Иосиф. И вечность за спиной... // Нива. - 2013. - № 4. - С. 81-85.

***

Варыгина И. Солнечный посланник // Индустриальная Караганда. - 2011. - 6 янв. (№ 1). - С. 4.

Крамер Н. Есть что бросить на весы // Индустриальная Караганда. - 2016. - 12 марта (№ 30). - С. 1.

Могильницкий В. М. Слово о поэте // Темиртауский рабочий. - 2013. - 4 дек. (№ 49). - С. 24.

Роменских О.  "Всегда быть в форме": "Лучший преподаватель вуза" И.В.Брейдо, КарГТУ // Индустриальная Караганда. - 2006. - 4 мая. - С. 7.

Роменских О.  Лучшие преподаватели области // Индустриальная Караганда. - 2006. - 31 янв. - С. 1-2.

Стельмахович К. Лирика энергитики // Индустриальная Караганда. - 2011. - 17 марта (№ 31). - С. 1.

Евней Бөкетов

Евней Бөкетов 1925 жылдың 23 наурызында Солтүстік Қазақстан облысының Бағанаты ауылында дүниеге келеген.

Әкесі Арыстан малшы-шаруа болған, етікшілікпен айналысқан, кейіннен совхоз бен колхозда жұмысшы болып істеген, ал шешесі Балтай үй шаруасы және балаларды тәрбиелеумен айналысқан.

1941 жылы тоғызыншы класты бітіргеннен соң әкесінің ауру болуына байланысты Евнейдің мектептегі оқуды тоқтатуына тура келді, сөйтіп ол жұмыс істей бастады. Ол Октябрь ауданындағы Соколовка, Ольгинка және Жалтыр ауылдарындағы, Двойники және Гордецк селоларындағы бастауыш және орталау мектептерде мұғалім болып қызмет атқарды. Ольгинка селосында мектептің оқу ісінің меңгерушісі де болды.

Евней мұғалім болып 1945 жылдың көктеміне дейін істеді. Бірақ осы жылдардың барлығында да оның ойынан оқуды бітіріп, аттестат алу ниеті ешқашанда шыққан жоқ еді. Бұл арманына осы 1945 жылы қолы жетты, өз бетінше дайындалып, Марьевка орта мектебінде емтихан тапсырып, кәмлеттік аттестат алды.

1945 жылы Е.А.Бөкетов Алматы қаласына келіп, осындағы Қазақ кен-металлургия институтының металлургия факультетіне оқуға түсті, сөйтіп оны 1950 жылы бітіріп шықты. Ол 1947 жылы БК(б)П мүшелігіне кандидат, ал 1949 жылы мүшесі болып қабылданды.

1951-1953 жылдары Е.А.Бөкетов өзі бітірген институттың (ҚазКМИ) аспирантурасында оқыды да, 1954 жылдың шілде айында Қазақ КСР Ғылым Академиясының Металлургия және кен байыту институтының біріккен ғылыми кеңесінде молибденді бөліп алу оның химиялық анализі мәселелері бойынша техника ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғап шықты.

Осыдан кейін Е.А.Бөкетовтың жоғарғы мектеп оқытушысы ретіндегі еңбек жолы басталды.

1960 жылы академик Қ.И.Сәтбаевтың ұсынысы бойынша Е.А.Бөкетов Қаз. КСРҒА Қарағанды қаласындағы Химия-металлургия ғылыми зерттеу институтының директорлығына тағайындалады және осы қызметте 1972 жылдың наурызына дейін істеген.

1969 жылы мыс рудаларын жинақы өңдеу технологиясын зерттеп, Балқаш кен-металлургия комбинатына ендіргені үшін Е.А.Бөкетовке КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілді.

Евней Арыстанұлы 1972 жылдың наурыз айында Қарағанды қаласында ашылған республикадағы екінші университеттің тұңғыш ректоры болып тағайындалды. Осы қызметте ол 1980 жылдың қаңтар айының ортасына дейін, яғни денсаулығының нашарлауына байланысты (ал шартты түрде «Өз тілегі бойынша») деген әділетсіз шешім арқылы босатқанға дейін істеді.

Университеттегі ректорлық қызметтен босағаннан соң, Е.А.Бөкетов 1980-1983 жылдары (яғни өмірінің ақырына дейін) Қазақ КСР Ғылым Академиясының Химия-металлургия институтында аға ғылыми қызметкер, лаборатория жетекшісі болып қызмет істеді.

Е.А.Бөкетов тек қана химия және металлургия саласының үлкен ғалымы емес, сонымен қатар көрнекті әдебиетші, шебер аудармашы, публицист, сыншы болған. Ол артынан көптеген ғылыми және әдеби еңбектерін қалдырып кеткен.

Е.А.Бөкетов әдебиет саласына ерте араласқан. Ол Марьевка селосының орта мектебінде оқып жүріп С.Мұқановтың “Жұмбақ жалау” романын қазақ тіліне аударған. Одан кейін Е.А.Бөкетов елуінші жылдары әдебиет саласында (ғылыми жұмыстарымен қатар) еңбек етті. Ол Ғ.Мүсіреповтың “Оянған өлке” романына, С.Мұқановтың “Шоқан Уәлиханов”, Ә.Тәжібаевтың “Майра”, З.Шашкин мен М.Гольддлагтың Тоқаш Бокин”, Ш.Құсайыновтың “Кеше мен бүгін”, Н.Хикметтің “Махаббат туралы аңыз” спектакльдеріне сын мақалалар жазған. Ол жазған мақалалар әдеби жағынан сауатты, жоғары кәсіби деңгейде болды.

Осы елуінші жылдары Евней Арыстанұлы аудармашылық жұмыспен көп айналысады. Ол орыс тілінен қазақ тіліне И.Василенконың “Артемка” повесін, Э.Золяның әңгімелері мен мақалаларын, болгар жазушысы И.Вазовтың “Бұғауда” (“Под игом”) пьесасын, С.Есениннің “Анна Снегина” поэмасын аударған.

Елуінші жылдардың орта шенінде Е.А.Бөкетов шығармашылығы республикада ғана емес, одақ оқушыларына да мәлім болған. Оған тіпті “Литературная газетінің” Қазақстан бойынша меншікті тілшісі болуы жөнінде ұсыныс алған. Бірақ ол ұсыныстан өзіне тән қарапайымдылықпен бас тартады. Өйткені оның негізгі жолы–ғылым, ғылымдық еңбек болған.

Алпысыншы жылдардың аяғында ол “Орталық Қазақстан” газетіне “Канада әсерлері” атты публицистикалық әңгіме жазған. 1969 жылы сол газетте академик Қ.И.Сәтбаевтың туғанына 70 жыл толуына арнап “Аққан жұлдыздан құс жолына дейін” деген үлкен мақаласын бастырған. Бұдан соң ол елімізге белгілі ғалым әрі жазушы ретінде толық танылған. Ол ғылым мен әдебиетті құстың қос қанатындай тең ұстаған.

Ол өзі: “Мен әдебиетті білмеген ғалымды асыл мәнінде нағыз ғалым болады деп айта алмас едім, үлкен ғалымдар қашанда мәдениеті жоғары, әдебиетке жетік болған”, –деп жиі айтқан.

1970-1980 жылдары Евней Арыстанұлы әр түрлі республикалық және облыстық мерзімді басылымдарда ондаған публицистикалық мақалалар жариялаған. В.Маяковскийдің “Керемет” (“Хорошо”) поэмасын, В.Шекспирдің “Макбет” және “Юлий Цезарь” трагедияларын аударған.

Е.А.Бөкетовты Қазақстан ғылымы мен мәденитетінің туып, дамуы, переспективасы қатты ойландырған. Оның 1975 жылы “Жазушы” баспасынан “Атан қомында туған адам” кітабы және 1977 жылы сол баспадан орыс тілінде “Творчество қырлары” атты деректі-көркем очерктері басылып шыққан. “Атан қомында туған адам” очеркінде өнер, білім, мәдениет туралы әр жылдары жазған ой-толғаныстарымен қоса қазақтың ғалымдары Қ.Сәтбаев, М.Әуезов, И.Қарағұлов, Ә.Бектұровтардың шығармашылық ізденістерін, талғам-танымын, тапқан жаңалықтарын шұрайлы тілмен әсерлі әңгімелеген. Осы кітабында Е.Бөкетов әдебиет мәселелеріне ойысып, оның ішінде әсіресе, ақындық өнер, ақындық дарын хақында өз түсінігін оқырмандарымен бөліскен.

Е.А.Бөкетовтың орыс халқының Д.М.Менделеевқа арналған повесі “Досқа алты хат” деген кітабы “Жалын” баспасынан 1989 жылы орыс тілінде, ал 1995 жыды қазақ тілінде жарық көрді.

Өмірінің соңғы күндерінде Е.Бөкетов орыстың ұлы ақыны А.С.Пушкиныің Баркалай де Толлиге арналған “Қолбасшы” (“Полководец”) атты өлеңін қазақшаға тәржімалдаған. Аударманы түп нұсқасымен салыстырғанда Е.Бөкетовтың ақындық қуатын жаңа қырынан көргендей боласың. Оның жазу столынан ұлы математик С.В.Ковалевскаяның өлеңдері табылған. Бұған дейін қазақ ақындарының қолы тимеген жырлар. Бітпеген, атқарылмаған істерінің бір ұшығы осылар болар-ау шамасы.

Академик Е.Бөкетовтың есімін ел есінде мәңгілік қалдару үшін кейінгі жылдары оның әдебиет саласындағы еңбектері жарияланып жатыр. Ғалымның мұрагер інісі Қамзабай Бөкетовтың белсене араласуымен “Көкейкесті” атты шығармасы 2000 жылы “Қазақстан” баспа үйі” серіктестігінен жарық көрді. Бұл кітапта Е.А.Бөкетовтың тірі кезінде жазылып осы кезге дейін жарық көрмеген бір топ сын мақалалары, естеліктері, жол сапар хикаялары қазақ және орыс тілінде енгізілген.

Е.А.Бөкетов халық жадында сақтаулы. Оның жарқын бейнесі мемориалдық тақта және бейне кескіні арқылы өзі 12 жыл басқарған ҚРҒА-ның Химия-металлургия институтының фасадынан орын алды.

Қарағанды университетінде академик Е.А.Бөкетов атындағы 8 стипендия тағайындалды. 1991 жылы тамыз айында Қарағанды мемлекеттік университетіне оның алғашқы ректоры Е.А.Бөкетов есімі берілді, сонымен бірге Қарағанды қаласының Оңтүстік-Шығысындағы «Гүлдер» атты шағын ауданындағы бір көшеге Е.А.Бөкетов аты берілді.

1992 жылы маусым айында Е.А.Бөкетов атындағы ҚарМУ-дың 20 жылдығы қарсаңында университетте Е.А.Бөкетовтің мұражайы ашылды, ал жаңа 1993 жылдың қарсаңында ҚарМУ-да және ҚРҒА-ның Орталық Қазақстан Бөлімшесінде республиканың творчество саласындағы жастарды биік парасаттылық, азаматтық негіздер рухында тәрбиелеу және оларға жәрдем және қолдау көрсету мақсатында Е.А.Бөкетов қоры құрылды.

Е.Бөкетовтің туғанына 80 жыл толуына байланысты республиканың Ескерткіштер және монументтер жөніндегі мемлекеттік комиссиясы шешімімен Қарағанды мемлекеттік университеті алдындағы алаңға ғалымға ескерткіш орнатылды. Ескерткіштің авторлары біздің жерлестеріміз - мүсінші А.Билык және сәулетші С.Мордвинцев. Ескерткіште академик дәріс кафедрасына оң қолын тіреп, ойлы көзбен бүгінгі жас ұрпаққа мерейлене қарап тұр. Тұлғаның биіктігі 4,32 метр. Тұғыры қызыл граниттен жасалған. Ескерткіштің жалпы жалпы биіктігі жеті метрге жуық. 2006 жылы 14 желтоқсанда ескерткіштің ашылу салтанаты болды.

Әдебиеттер:

Бөкетов Е. А. Шығармалар жинағы: алты томдық. 1 т. / Е. А. Бөкетов; ред. Е. Қ. Көбеев. - Қарағанды: ҚарМУ, 2005. - 444 б.

Бөкетов Е. А. Шығармалар жинағы: алты томдық. 4 т. / Е. А. Бөкетов; ред. Е. Қ. Көбеев. - Қарағанды: ҚарМУ, 2005. - 433 б

Бөкетов Е. А. Шығармалар жинағы: алты томдық. 5 т. Бірінші кіт. / Е. А. Бөкетов; ред. Е. Қ. Көбеев. - Қарағанды: ҚарМУ, 2007. - 395 б.

Бөкетов Е. А. Шығармалар жинағы: алты томдық. 5 т. Екінші кіт. / Е. А. Бөкетов; ред. Е. Қ. Көбеев. - Қарағанды: ҚарМУ, 2007. - 427 б.

Букетов Е. А. Көкейкесті = Сокровенное. Кн. 2 / Е. Букетов. - [Б. м. : б. и.], 2002. - 410 б.

Букетов Е. Алты хат: Повесть.- Алматы: Жалын, 1996.- 272 бет.

Букетов Е. Атан қомында туған адам: Ғылым, өнер туралы ойлар.- Алматы: Жазушы, 1975.- 140 бет.

Букетов Е. Жас Қаныш: Деректi хикаят.- Алматы: Қазақстан, 1999.- 192бет.

Букетов Е. Көкейкестi.- Алматы: Қазақстан, 2000.- 432бет

Евнейдің бұлағы = Родник Евнея: өлеңдер жинағы - Алматы : Санат, [б.г.]. - 212 б.

Золя Э. Әңгімелері мен мақалалары. / орысшадан ауд. Е.А.Букетов. - Алматы: Қазмемкөркемәдеббас, 1956.–232 б.

***

Бөкетов Е. А. Адам болам десеңіз // Орталық Қазақстан. - 2005. - 19 наурыз. - 7  б.

Бөкетов Е. "Жиеннің" жиендігі жайында Жақыпбектің айтқаны // Орталық Қазақстан. - 2004. – 14-28 желтоқсан. - 6  б.

Бөкетов Е. А. Канада көріністері // Орталық Қазақстан. - 2013. - 12 желтоқсан (№ 216/217). - 4 б ; 14 желтоқсан (№218/219). - 6 б.

Бөкетов Е. Үш сұлу: өлеңдер // Орталық Қазақстан.- 2001.-28 сәуiр

Букетов Е. Ағадан – ақыл, ініден - ілтипат // Білім және еңбек.–1971.- №6.- 14-15б, 20-21б.

Букетов Е. Аққан жұлдыздан құс жолына дейін // Орталық Қазақстан.–1969.- 21 наурыз

Букетов Е. Алтын босағаны аттағандарға // Жалын.– 1976.- №4.- 134-140 б.

Букетов Е. Алып адым: /Республикадағы қара металлургия өндірісінің даму тарихынан/ //Жұлдыз.–1977. - №11.- 138-140 б.

Букетов Е. Жаңа тұрмыстың жас әдебиеті // Әдебиет және искусство. - 1953. - № 11. - 49 б.

Букетов Е. Жас замандас келбеті. // Мәдениет және тұрмыс. – 1974.-№1.- 1-4 б.

Букетов Е. Көркем аударма, қал қалай?! // Лениншіл жас.– 1975.–4 шілде

Букетов Е. Қарағанды. Химия және оның болашағы. // Социалистік Қазақстан.–1969.–21 наурыз

Букетов Е. Қараша үйден Қарағанды университетіне дейін. // Білім және еңбек. – 1972. -№12.- 20-23 б.

Букетов Е. Макбет. // Орталық Қазақстан.–1978.–17 мамыр

Букетов Е. Өндіріс пен ғылым егіз. // Қазақстан коммунисі. – 1972.- №4.–49-54 б.

Букетов Е. Сыйлас, сырлас, көмектес: / Жастар туралы // Социалистік Қазақстан.-1969.–11 қазан

Букетов Е. Сырласамыз көсеммен. // Орталық Қазақстан.- 1970.- 19 көкек.

Букетов Е. Табиғат ананы аялай білейік. // Орталық Қазақстан. - 1988. – 19 қараша

Букетов Е. Табиғат тіршілік көзі. // Социалистік Қазақстан.- 1978.- 31 қазан

Букетов Е. Шәкәрім туралы Абзал Қарасартовпен әңгіме // Жұлдыз. - 2000. - N11.-69-87 б.

***

Есенин С. Келіншекке хат. Качаловтың итіне: / Ауд. Е. Букетов/ // Қазақ әдебиеті.–1974.–23 тамыз

Шекспир У.  Макбет: Е.А.Бөкетовтің тәржімасы // Азия Транзит.- Қарағанды, 2005.- N3  (наурыз).-9 б.

Ол туралы әдебиеттер:

Академик Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті = Карагандинский университет имени академика Е.А.Букетов = Academician E.A.Buketov Karaganda State University / ред. Р.М. Жумашев . - Караганда: ТАис, 2006. - 84 б.

Асанов К. Д. Е.А. Букетовтің публицистикасы: автореферат - Алматы, 2002. - 30 б.

Әдеби Қарағанды: Библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова.- Қарағанды: б.ж., 2000.- 89 б.-(Облыстық кітапхана-өлкетану орталығы)

Әлімбаев М. Толқыннан толқын туады: (Қазақ әдебиеті қайраткерлері шығармашылығына арналған зерттеулер) - Алматы: Қазақ ун-ті, 1992. - 248 б.

Бөкетов Қ. Тоғысқан тағдырлар: - Қарағанды: Арко, 2008. - 151 б.

Бөкетов Евней Арыстанұлы (1925-1983) // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. – 194-195 б.

Букетов Е.А. // Қазақ Совет Энциклопедиясы. 2-ші том.- Алматы, 1973.- 485 б.

Букетов Е.А. // Қазақ ССР. қысқаша энциклопедия. 3-ші том.- Алматы, 1988.- 146-147 б.

Букетов Е.А. // Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия.- Алматы, 1990.- 140-141 б.

Букетов Евней. // Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиографиялық анықтамалық.- Алматы, 1987.- 152-153 б.

Букетов Қ., Марал Х. Біртуар: Академик Е.А.Букетов жайлы естеліктер жинағы.- Қарағанды, 1998.- 225 б.

Біртуар: академик Е. А. Букетов жайлы естеліктер. - Қарағанды: Марал Хасен, 1998. - 225 б.

Евней Арыстанұлы Бөкетов = Евней Арстанович Букетов: Қазақстан ғалымдарының биобиблиографиясына қатысты материалдар / ред. М.Ж. Жұрынов. - Қарағанды: АРКО, 2005. - 183 б. - (Библиография ученых Казахстана).

Евней Арыстанұлы Букетов. Биобиблиографиялық көрсеткіш = Евней Арстанович Букетов. Биобиблиографический указатель: 23.03.1925-13.12.1983 / құраст.: М. И. Жамбеков, К. Т. Рүстембеков, З. М. Ким. - Қарағанды: Типография КарГУ, 1992. - 154 б.

Евней Бөкетов туралы лебіздер мен пікірлер = О Евнее Букетове: это было сказано при жизни: мақалалар, очерктер, естеліктер. - Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2004. - 237 б.

Евней Бөкетов туралы лебіздер мен пікірлер: мақалалар, очерктер, естеліктер / құраст. Қ. Бөкетов.- Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2004.- 237 б.

Зікібаев Е. Жыр-тағдырым: өлеңдер, толғаныстар, эсселер, естеліктер - Алматы: [б.ж.], 2003. - 372 б.

Қуандыкова Д. Қ. Е. Букетовтің әдеби мұрасы: автореферат - Астана: [б.ж.], 2007. - 32 б.

Қыры-ғылым, өрі-өлең: Евней Бөкетов туралы естеліктер / Құраст.:Қ.А.Бөкетов, М.Касен, Қ.Әбдіқалақов; ҚРның Білім және ғылым министрілгі Е.А.Бөкетов атындағы ҚарМУ.- Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2001.- б.: сурет.  

Салықов К. Евней Букетовке реквием; ред. Б. Асанбаев. - Алматы: Ғылым, 1994. - 16 б.

Сәрсеке М. Ебіней Бөкетов - Астана: Фолиант, 2005. - 528 б.

Сәрсеке М. Ебіней Бөкетов; ред. Н. Оразбек. - Алматы: Қазақстан, 2005. - 504 б.

***

Қарағанды Мемлекеттік университетіне Қазақ ССР Ғылым акдемиясының акдемигі Е.А.Бөкетовтің есімін беру туралы // Қаз ССР үкіметінің қаулылар жинағы.- 1991.- №18

Қарағанды облысы. Қарағанды облысы әкімі. Е.А.Бөкетовтің 80 жылдығына арналған мерейтойлық іс-шараларды өткізу туралы: Қарағанды облысы әкімінің өкімі // Орталық Қазақстан.- 2004.- 11 қараша.-2 б.

Абдуллина Ә. Мұражай - тарих айнасы // Орталық Қазақстан.- 1993.- 13 шілде

Ақанов С. Ұстаз туралы сөз // Орталық Қазақстан.- 2003.- 11 ақпан.-7 б.

Ақбасов Е. Ғалым - аға // Орталық Қазақстан.- 1975.- 1 қараша.

Ақсұңқарұлы С. Евней Бөкетов // Орталық Қазақстан.- 2005.- 24 наурыз.-7 б.

Алпысұлы С. Академик Е.А.Бөкетовке ескерткіш орнатылды // Орталық Қазақстан.- 2006.-14 желтоқсан.-4 б.

Алтайұлы Ұ. Асқар тау алыстан көрiнедi // Сана.- 2000.-6 сәуiр (N13).-2 б.

Амантаев Ө. Жарты ғасырда - жаһан жаңа: ЭКСПО: 1967-2017 // Орталық Қазақстан. - 2013. - 21 мамыр (№ 79/80). - 3 б.

Асанов Қ. Е.А.Бөкетов аудармаларындағы шеберлiк пен шешендiк // Азия Транзит.- 2001.-N12.-42, 44 б.

Асанұлы Қ. Е.А.Букетов публицистикасындағы ой мен тiл үйлесiмi // Ақиқат.- 2002.- N1.-91-94 б.

Асанұлы Қ. Ұлылықтың отын жаққан шырақшы // Орталық Қазақстан.- 2008.- 13 наурыз.-4 б.

Асанұлы Қ.Д. Бөкетов парасаты //Қарағанды университетінің хабаршысы. Филология сериясы.- Қарағaнды, 2005.- N1-107-109 б.

Асанұлы Қ. Евней Букетов публицистикасы // Жұлдыз.- Алматы, 2003.- N6.-157-162 б.

Ахметов Қ. Көп күткен қуаныш еді // Балқантау.- Қарағaнды, 2006.- 14 желтоқсан(N23).-2 б.

Ахметов Қ. "Толқынды толқын қуады" // Орталық Қазақстан.- 2005.- 3 наурыз.-11 б.

Әбдіразақова А. Ғалымның педагогикалық идеялары // Орталық Қазақстан.- 2005.- 13 қаңтар.-14 б.

Әбішев Ж, Малышев В. Тұлғалы ғалым, көрнекті қаламгер // Орталық Қазақстан.- 1985.- 22 наурыз.

Әлімбаев М. Химик - лирик // Азия Транзит.- Қарағанды, 2005.- N3 (наурыз).-2 б.

Әлімбаев М. Кісілік пен кішілік. // Парасат.- 1991.- №1.

Әлімжанов А. Мұралар мен мұраттар. // Қазақ әдебиеті.- 1987.- 24 көкек

Байсанов С. Академик Арыстанұлының аспирантымын // Орталық Қазақстан. - 2013. - 12 желтоқсан (№ 216/217). - 4 б.

Бектұров Ж. Ғалым-жазушыға ескерткіш тақта орнатылды // Қазақ әдебиеті.- 19 маусым

Бектұров Ж. Корреспондент-мүше //Жұлдыз.- 1970.- №8.- 94-97б.

Бектұров Ж. Тамырлас тағдырлар // Орталық Қазақстан.- 1985.- 23 наурыз

Белгібаева Г. Өмірі мен қызметі – патриотизмнің үлгісі // Орталық Қазақстан.-2005.- 2 сәуір.-5 б.

Бөкетов Қ. "ЖЗЛ"-дағы жетінші қазақ // Орталық Қазақстан.- 2008.- 21 ақпан.-6 б.

Бөкетов Қ. Академик Евней Бөкетов және "Орталық Қазақстан"// Орталық Қазақстан.- 2001.-20 маусым

Бөкетов Қ. Ана мерейі // Орталық Қазақстан.- 2006.- 7 наурыз.-6 б., Сыр мен сымбат.- Қарағанды, 2006.- N1-2.-4-6 б.

Бөкетов Қ. Тау жотасының алыптары // Орталық. Қазақстан.- 2000.-29 наурыз

Бөкетов Қ. Ұлы адамның ғибратты ғұмыры // Орталық Қазақстан.- 2007.- 14 шіл.-2 б.

Букетов Қ. Ағам менің досым еді // Орталық Қазақстан.- 1989.- 19-20 июль

Букетов Қ. Вике мен Еке. // Орталық Қазақстан.- 1990.- 2 наурыз

Букетов Қ. Евней Букетовтың белгісіз қырлары // Ақиқат.- 1992.- №6.- 65-70 б.

Букетов Қ. Талантты тану қандай қиын еді. // Қазақ әдебиеті.- №3.- 17 қаңт.- 12-13 б.

Ермағамбетов Б. Есімі ел есінде // Орталық Қазақстан.- 1994.- 31 желтоқсан

Жақатаев А. Евекеңе ерген күндер // Орталық Қазақстан.- 1995.- 28 ақпан

Жақсыбаев А. Жарқын тағдыр тауқыметі // Егемен Қазақстан. - 2008. - 7 маус. - 5 б.

Жанғожин А. Iргелi ғылым орталығы /Е.Лұқпан// Орталық Қазақстан.- 2004.- 13 қаңтар.-3 б.

Жұмағали С. Ғалымның аудармасы сахналанды // Орт.Қазақстан.-2005.- 9 сәуір.-10 б.

Жұмаділов Т. Алуан білімді ғалым // Азия Транзит.- Қарағанды, 2005.- N1.-28 б.

Жұмасұлтанов Ә. Ғибраты мол кездесулер // Орталық Қазақстан.- 2005.- 15 қаңт.-9 б.

Жұмашұлы Қ. Ұлылықтың белгісі // Орталық Қазақстан.-2005.- 15 қаңтар.-9 б.

Жүнісов Т. Жарқын да жайсан еді. // Орталық Қазақстан.- 1989.- 3 мамыр

Исабаев Қ. Адал достық // Орталық Қазақстан.- 2005.- 13,15 қазан.-11 б.

Каренов Р. Өмірі де, өзі де өнеге еді // Орталық Қазақстан.- 2005.- 3 наурыз.-10 б., Азия Транзит.- Қарағанды, 2005.- N3 (наурыз).-3 б.

Кәренов Р. Көмірден – көгілдір алау //Орталық Қазақстан.- 1993.- 14 желтоқсан

Кәренов Р. Сұйық көмір // Орталық Қазақстан.- 1993.- 21 қазан

Кәрібаев Б. Ағамен соңғы сұхбат // Орталық Қазақстан.- 1989.- 12, 13 мамыр

Кемелбаева А. Елі сүйген Ебіней // Қазақ әдебиеті.- 2005.- 8-14 сәуір(N14).- 5  б.

Көбеев Е. Қазақтың біртуар азаматы //Орталық Қазақстан.- 2005.- 19 наурыз.-4,5 б.

Көкетаев Т. Ғұлама // Орталық Қазақстан.- 1997.- 20 қыркүйек

Көкетай Т. Жүректің көзін ашқан жан // Орталық Қазақстан.- 2005.- 19 наурыз.-6 б.

Қабдеш және Ебней... // Қасым. - 2012. - № 4. - 37-39 б.

Қабышұлы Ғ. Бір күні... // Орталық Қазақстан.- 2005.- 27 қаңтар.-6 б.

Қабышұлы Ғ. Ғұлама, қаламгер // Орталық Қазақстан. - 2013. - 19 қаңтар. - 3 б.

Қадiрәлiұлы Ғ. Таудай тұлға // Орталық Қазақстан.- 2000.-15 наурыз

Қадіралин Ғ. Академик ағамыз. // Орталық Қазақстан.- 1988.- 11 қыркүйек

Қанапиянов Б.            Мәңгілік алдындағы сейілдеме; ауд. М. Хасен // Қасым. - 2013. - № 1. - 39-43 б.

Қарақұлов И. Жылдарға жалғасқан достық // Орталық Қазақстан.- 1991.- 23 ақпан

Қарасартов М. Ғалымның тілегі // Орталық Қазақстан.- 1990.- 12 сәуір

Қойшыбаев, Қ. Евней ағамен болған екi күн // Азия Транзит.- 2002.- N9.-15 б., Орт.Қазақстан.- 2005.- 31 наурыз.-3 б.

Құдабаев А. Ебекең туралы үзік сырлар // Орталық Қазақстан.- 2005.- 24  наурыз.-7 б.

Құдышұлы О. Асыл адам айнымас. // Орталық Қазақстан.- 1995.- 19 қаңтар

Қырғызалин А. Есімнен мәңгі кетпейді. // Коммунизм таңы.- 1989.- 13 май

Мақаш Д. Ғұламаның тағы бiр тағлымы // Орталық Қазақстан.- 2001.-28 сәуiр

Могильницкий В. Бөкетов өмірі жалғасуда // Орталық Қазақстан.- 1999.-15 қыркүйек

Могильницкий В. Евекең туралы естелік. // Орталық Қазақстан.- 1995.- 23 ақпан

Мұқанов Қ. Дарқан еді даласындай // Сарыарқа. - Алматы. - 1997. - № 6. - 88-92 б.

Мұқанов Қ. Қыры - ғылым, өрi - өлең // Орталық Қазақстан.- 2002.- 24 сәуiр

Мұқашева Ж. Бөкетов жайлы бөлек туынды // Орталық Қазақстан. - 2008. - 29 наурыз (№49-50) .- 1 б.

Мырзаханұлы Н. Алты хат - зерделі парасат // Орт. Қазақстан.- 2005.- 25 тамыз.-10 б.

Нұрғалиұлы И. Биік тұлға // Орталық Қазақстан.- 1995.- 18 наурыз

Оразалиева Г. Асқар тауымыз еді... // Орт.Қазақстан.- 2005.- 17,19,24 наурыз.-10 б.

Оразалықызы Г.  Тұғырлы тұлға // Ақиқат. - 2006. - №11/12. - 98-105  б.

Рақымов Б. Ғабең мен Евнейдiң достығы / Б.Рақымов, С.Әбiкенова // Орталық  Қазақстан.- 2002.- 15 мамыр

Решеткина К. Үлкен жүректі ғалым // Орталық Қазақстан.- 1987.- 26 май

Рүстембеков К. Ұстаздың ұлық істері жалғасуда // Орталық Қазақстан. - 2012. - 23 ақпан (№ 32). - 3 б.

Рүстембеков К. Ұстазымызның ұлағатын ұмытпаймын // Орталық Қазақстан.- 1995.- 18 наурыз

Салықов К.  Өмір сыры // Шарайна.- Сәтбаев, 2005.- 21 желтоқсан.-4 б.

Салықов К. Евней Бөкетов - дарынды аудармашы // Орталық Қазақстан.- 2005.- 19 наурыз.-8 б.

Салықов К. Евней Бөкетов - шығармашылық пен қайырымды iстердiң шыңы // Орталық Қазақстан.- 2004.- 17 сәуiр.-8 б.

Сәрсеке М. "Алыстан сермеп, жүректен тербеп": Ебіней Бөкетовтің хаттары бойынша эссе // Егемен Қазақстан. - 2013. - 30 қаңтар (№ 56). - 7, 8 б.

Сәрсеке М. Әдебиет білгірі: "Қайрат Бөкетов" ғұмырнамасынан үзінді // Әдебиет айдыны.-2008.- 10 қаңтар (№1-2).- 10-11 б.

Сәрсеке М. Ебіней: жазушы М.Сәрсекемен сұхбат /сұхбаттасқан Д.Сейсенұлы // Егемен Қазақстан.- Алматы, 2005.- 25 мамыр.-9 б.

Сәрсеке М. "Ебіней Бөкетов" "ЖЗЛ" сериясынан қалай шықты?: жазушы М.Сәрсекемен сұхбат / Сәрсеке М.; сұхбаттасқан А.Кемелбаева // Орталық Қазақстан.-2007.- 24 қараша.- 4 б.

Сәрсеке М. Қаныштың iзбасар iнiсi // Егемен Қазақстан.- 2003.- 26 қыркүйек.-3 б.

Сәрсеке М. Мәскеу. "ЖЗЛ" сериясы. 7-ші кітап: жазушы М.Сәрсекемен сұхбат / әңгімелескен Ж.Ә. Аупбаев // Егемен Қазақстан. - 2007. - 28 қараша (367-370). - 7 б.

Сәрсекеев М.  "Қаныш ұлыны ұлықтап, өтті менің ғұмырым...": жазушы Медеу Сәрсекеевпен сұхбат / әңгімелескен Айгүл Кемелбаева // Қазақ әдебиеті. - 2006. - 27 қаңтар(№4). - 4-5  б.

Сәрсекеев М. Ұстаз тағылымы: Эссе. // Жұлдыз.- 1991.- №3.

Сәулебектегі А. Біз білетін Бөкетовтың біз білмейтін қарлары // Жас Алаш.-2005.- 19 наурыз.-8 б.

Сейдімбеков А. Жүрек жылуы // Орталық Қазақстан.- 2005.- 19 наурыз.-8 б.

Темірбеков А. Ғалымға ескерткіш. // Орталық Қазақстан.- 1987.- 27 мамыр

Тобаяқов Б. Есілден шыққан еңсегей // Орталық Қазақстан.- 2005.- 31 наурыз.-3 б.

Толымбеков М. Е.Бөкетовтің ғылыми идеялары және Қазақстанның қазіргі кезеңдегі металлургиясы // Орталық Қазақстан.- 2005.-19 наурыз.-9 б.

Уәлиев Д. Мейірім шуағын шашқан ұстаз // Орталық Қазақстан.-2005.- 8 қазан.- 14 б.

Халиолин М. Ғылым адалдықты, ерлікті тілейді / М.Халиолин, А.Сейдімбеков // Орталық Қазақстан.- 1975.- 21 наурыз

Ысқақова А. Ағасын ардақтаған азамат // Орталық Қазақстан.- 2003.- 15 наурыз.-9 б.

Юсупова С. Данагөй ғалым, айтулы тұлға // Дала мен қала.- 2005.- 1 сәуір.-12 б.

Саттар Ерубаев (1914 – 1937)

Саттар Асқарұлы Ерубаев қазіргі Шымкент облысы, Түркістан ауданында 1914 жылы дүниеге келген. С. Ерубаев Түркістандағы бастауыш мектепте оқиды. Мұны бітіргеннен соң жетіжылдық орыс мектебінде оқып, оны үздік аяқтап шығады.

1930-шы  жылы Саттардың белсенді комсомол мүшесі және зейінді жас екені ескеріліп, жоғары оқу орындарына даярланатын Алматыдағы дайындық курсына жіберіледі. Сол жылы ол Қазақстан оқу Комиссариатының арнайы жолдамасымен Ленинград тарих, философия және лингвистика институтына түседі.

Институтты Саттар 1933 жылы  үздік бағамен бітіріп шықты. Ол дипломдық жұмысын өте жақсы қорғайды және және осы еңбегі үшін бәйге алады. Сөйтіп, бұл жұмыс баспасөз бетінде жариялансын деген қаулы шығарылады. Ұстаздарының ұсыныстары бойынша С.Ерубаев аспирантураға қалдырылған екен. Бірақ Қазақстан өлкелік комсомол комитеті арнайы жеделхат жолдап, С.Ерубаевты шұғыл түрде Қазақстанға шақыртады. Осыған байланысты Саттар, оқуын қалдырып, елге оралады.

Алматыда Саттар 1933-1934 жылдары «Ленинская смена» газеті әдебиет және өнер бөлімінің меңгерушісі, «Лениншіл жас» газеті редакторы; мәдениетте 1934 жылы бірер ай музыка театрының директоры; білім беру саласында 1933-1934 жылдары Жоғары ауыл шаруашылық мектебінде философия кафедрасының ұстазы қызметтер атқарды.

Қазақстан өлкелік партия комитетінің «Қарағанды полетариаты» газетінің жауапты редакторының орынбасары болып істейді. Қаламы ұшқыр, пікірі таза, дарынды қаламгер С.Ерубаев сол кезде Қазақстан Жазушылар одағының бірінші сьезіне қатысып, одақ мүшелігіне алғаш қабылданғандардың бірі болды.

1935 жылдың жазында С.Ерубаев Ленинград университетінің аспирантурасына түседі. Бірақ мендеп кеткен өкпе ауруы оған бар болғаны бір-ақ жыл оқуға мүмкіндік береді. Осыдан соң Саттар Алматыға қайтуға мәжбүр болады. Мұнда ол 1936-1937 жылдары Қазақстан педагогикалық институтына қазақ әдебиетінің тарихы мен теориясынан лекциялар окиды.

Бірақ бойын әбден мендеп алған ауыр дерт Саттарды 1937 жылдың екінші маусымында Алматы қаласындағы Турксиб ауруханасында көз жұмғызды. Онда ол бар болғаны 24 жаста еді.

С.Ерубаев әдеби ортаға тұлпар шабыспен екпіндеп, жарқырап кірді. Ол астанадағы зиялы қауымды жан-жақты біліммен, журналистика саласындағы білікті ізденістермен әдебиеттегі жаңашыл сыни ой-пікірмен, жаңаша жазылған өлең, баллада, пародиялырымен елең еткізді.

С.Ерубаев 1934 жылы Қарағандыға, қайнаған еңбек ортасына келгеніне қатты қуанған. Сол тұста жазған бір күнделігінде Саттар: «Мен Қарағандыға ризамын, ол мені жазушы етіп шығаратын болды!» депті. Қарағанды оны жазушы етіп шығарды. Саттар әдебиет сүйер қауымға мәлім «Менің құрдастарым» ромнын дәл осы кезде жаза бастаған еді. Бұл роман қазақ жұмысшы табының қалыптаса бастау тарихынан, 30-жылдарғы Қарағанды сынды ірі өнеркәсіп ошағының тыныс-тіршілігінен сыр шерткен, алғашқы ұлттық техникалық интеллигенция өкілдерінің бейнелерін сомдаған туынды.

Қарағандыда болған кезінде С.Ерубаев басқа да көптеген новеллалар, балладалар, өлеңдер, очерктер, сын мақалалар жазады. Оның қаламынан «Бақыт», «Мәңгілік өмір», «Өмір көркемдігі», «Келесі соғыс туралы» новеллалары, «Өмір туралы рапорт», «Үш шахтер туралы баллада», «Меруерт алқа» тәрізді балладалары, алуан өлеңдері мен сын мақалалары, очерктері мен эпиграммалары өзіндік өзгеше үнімен, жүрек жарды лебімен, мөлдір сыршылдығымен, қалтқысыз шыншылдығымен қазір де қайран қалдырады.

Аяқталмаған «Менің құрдастарым» романы бүгінгі күні де халқымыз сүйіп оқитын жаңашыл мәңгі жас шығарма.

Саттар шығармаларынан рухани нәр ғана емес, Саттардың өзі жайында да көп мағұлмат табуға болады.

С.Ерубаев М.Жанғожинмен бірігіп мектеп оқушыларына арналған қазақ әдебиеті хрестоматиясын құрастырды. Сонымен қоса аудармашылықпен де шұғылданған. Ол К.Чуковскийдің, Ю.Березиннің, А.Суриковтың, И.Эренбургтің кейбір шығармаларын қазақ тіліне аударған.

1966 жылы Саттар Ерубаевқа Қазақстан Ленин комсомолы атындағы сыйлық берілді. Түркістан қаласында Саттар мұражайы бар. Қарағандыда Саттар Ерубаевтың аты мектепке, үлкен көшелердің біріне берілді.

С.А.Ерубаевтың шығармалары:

Ерубаев С. Мәңгілік өмір // Октябрь нұры: Публицистика.- Алматы, 1988.-3-15 б.

Ерубаев С. Менің құрдастарым: Шығармалары.- Алматы: Жалын, 1979.- 534 б.

Ерубаев С. Менің құрдастарым: Роман. Алматы: Атамұра, 2003.- 176 б.

Ерубаев С. Менің құрдастарым: роман- Алматы : Өнер, 2010. - 446 б.

Ерубаев С. Шығармалары.- Алматы: ҚМКӘБ, 1957.- 496 б.

***

Ерубаев С. А. Мәңгілік өмір туралы жыр: Саттар Ерубаевқа 80 жыл // Жас қазақ. - 1994 . - №15-16 (қазан). - 1,3  б.

С.А.Ерубаев туралы:

Әдеби Қарағанды: библиографиялық әдебиеттер көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы; Құраст.: Г.Н.Умбединова. - Қарағанды : б.ж., 2000. - 89 б.

Әдібаев Х. Уақыт және суреткер. - Алматы: Жазушы, 1967. - 225 б.

Бақытқа іңкәр адам: /С.Ерубаев туралы коллективтік портрет/ // Керейқұлов Қ. Теңізге түскен Желқайық.- Алматы, 1991- 121-128 б.

Бердібаев Р Жаңа адам тұлғасы // Роман және заман.- Алматы, 1967.- 43-62 б.

Бердібаев Р. Биік парыз. - Алматы : Жазушы, 1980. - 236 б.

Ергөбек Қ. Арыстар мен ағыстар. - Астана: Таным, 2003. - 360 б.

Ерубаев Саттар // Қазақ ССР. Қысқаша энциклопедия. 4 том.- Алматы, 1989.- 234-235 б.

Ерубаев Саттар // Қарағанды. Қарағанды облысы. Энциклопедия.- Алматы, 1990.- 184 б.

Ерубаев Саттар // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. Абдулин.- Алматы: Атамұра, 2006.- 231 б.

Кәкішев Т. Дәуір суреттері [монографиялық этюдтер]. - Алматы : Жазушы, 1967. - 172 б.

Кәкішев Т. Жастық жыршысы // Дәуір дидары: Қазақ совет әдебиетінің мәселелері.- Алматы: Жазушы, 1985.- 226-241 б.

Кәкішев Т. Саттар Ерубаев // Қазақ совет әдебиетінің мәселелері.- Алматы, 1957.- 151-170 б.

Қазақ балалар әдебиетінің хрестоматиясы: жоғары оқу орындары мен педучилищ. арн. / құраст. Ш. Ахметов. - Алматы: Мектеп, 1980. - 358 б.

Қаратаев М.  Социалистік реализмнің қазақ прозасында қалыптасуы / М. Қаратаев; ред. М. Дүйсенов. - Алматы: Ғылым, 1965. - 407 б.

Қаратаев М. Саттармен ұшырасқан сәттер // Көргенім мен көңілдегім.- Алматы, 1982.- 135-140 б.

Қирабаев С. Өрлеу жолында: әдеби-сын мақалалар. - Алматы: Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1960. - 290 б.

Қирабаев С. Саттар Ерубаев // Шындық пен шығарма: Сын мақалалар. Зерттеулер, портреттер.- Алматы, 1981.- 137-149 б.

Ләмбеков С. Жастар құрдасы: /С.Ерубаевқа арналған өлең/ // Тарту: Өлеңдер жинағы.- Қарағанды, 1958.- 38-39 б.

Мырзалиев Қ. Саттар Ерубаев // Үш томдық шығармалар жинағы. Т.1: Өлеңдер жинағы.- Алматы, 1989.- 294-295 б.

Образ жасаудағы ізденістер // Дәстүр және жаңашылдық.- Алматы, 1980.- 236-277 б.

Орталық Қазақстан. Бұрын, кеше және бүгін: ақпараттық анықтамалық / құраст. А. Жанғожин. - Қарағанды: Арко, 2011. - 71 б.

Очерктер, әдеби сын мақалалар. - Алматы: Жазушы, 1975. - 297 б.

Өлеңдер мен поэмалар / құраст.: Ж. Өмірбеков, К. Ұзақбаева, Ахметова К. - Алматы: Жазушы, 1972. - 294 б.

Райымбеков Ә. Қазақ поэзиясындағы жұмысшы образы. - Алматы: Жазушы, 1971

Саттар Ерубаев // Советтік Қазақстан жазушылары.- Алматы, 1987.- 209-210 б.

Сұлтанбаева Г. Саттар Ерубаев – журналист, публицист: Автореферат.- Алматы, 1998.-23 б.

Хасенов М. Ұнамды образ және типтендіру. - Алматы : Ғылым, 1965. - 279 б.

Шілтерханов Ә. Саттар туралы сыр // Үш бәйтерек: Естелік, эссе.- Алматы, 1988.- 109-191 б

***

Алтынбекова Р. Өнерлі гүл ашқанда..: С.Ерубаевтың туғанына 80 жыл // Халық кеңесі.- 1994.- 14 қазан

Әбсаттар М. Саттарға сенбейміз бе? // Ақжол Қазақстан.- Алматы, 2004.- 20 ақпан(N7).-11 б.

Әймен И. Мәңгілік өмір туралы жыр: Саттар Ерубаевтың рухы алдында // Егемен Қазақстан.- 2004.- 19 маусым.-5 б.

Әліпов М.  "Саттар" деп соқсын жүрегім // Жас қазақ. - 1994 . - №15-16 (қазан). - 3  б.

Бегманов Қ. "Саттар - рухани ұстазым" // Жас қазақ. - 1994 . - №15-16 (қазан). - 4  б.

Бексейіт С. Жасын ғұмыр-маздақ жыр // Замандас.- 1994.- 28 қаңт.

Досымбекқызы Ф. “Өмір деген өксігімді баса алмаған жан едім” // Өркен.- 1994.- №26 (шілде)

Ерғобек Қ. Жиырма үш жыл ғұмыр: /Саттар туралы толғаныс/ // Қазақ әдебиеті.- 1994.- №39 (қырк.)

Ермекбаев Т. Саттар сүйген сұлу // Қазақ әдебиеті. - 1992. - 31 қаңтар.

Ерімбетов Б. “Өмірімнің өзі бақыт” // Қазақ әдебиеті.- 1989.- 28 шілде

Жанғожин А. Бассейнмен бірге өскен басылым: 30 жылдар: Орталық Қазақстан газетіне - 70 жыл /А.Жанғожин, Е.Лұқпан // Орталық Қазақстан.-2001.- 1 мамыр

Жанғожин А. Саттар көшесінің мерекесі: Жазушының 90 жылдық мерейтойына арналады /А.Жанғожин, Е.Лұқпан // Орталық Қазақстан.- 2004.- 2 наурыз.-9 б.

Жандыбаев Ғ.  Саттарды ауызға алмай, Сартрды қыстыра кету әдеті: ақын  Ғ. Жандыбаевпен әңгіме / әңгімелескен А. Ашанова // Қазақ әдебиеті. - 2013. - 5-11 сәуір (№ 14). - 1, 3 б.

Жұмабаев Ә. Дәуір перзенті // Социалистік Қазақстан.- 1958.- 9 қаңтар

Жұмашев А. Жолғалған жыр дәптері: С.Ерубаевтың туғанына-80 жыл // Орталық Қазақстан.- 1994.- 10 наур.

Исабеков Д. Саттар жұлдызының сәулесі // Қазақ әдебиеті. - 2004. - 15 қазан. - 11  б.

Кәкішев Т. Қарағандыда қанаттанған дарын // Орталық Қазақстан.- 1974.- 27 тамыз

Кәкішев Т. С.Ерубаевтың әдеби мұрасы // Әдебиет және искусство.- 1957.- №2.- 115-120 б.

Кәкішев Т. Саттар Ерубаевтың әдеби мұрасы: Қазақ әдебиетін зерттеу мәселесі // Қазақ әдебиеті.- 1955.- 3 маус.

Керейқұлов Қ. Бақытқа іңкәр адам // Лениншіл жас.- 1984.- 14 қырк.

Қабанбай М. Саттар: Эссе // Ана тілі.- 1994.- №5 (ақпан)

Қожабеков Р. Қарағандыға қанаттанған қыран // Орталық Қазақстан.- 1989.- 30 шілде

Қойшыбаев Б. Тағы да Саттар жайында // Қазақ әдебиеті. - 1980. - 18 июль (№ 29). - 12 б.

Қойшыбарұрпағы Б. Мәңгілік мұрат // Егемен Қазақстан.- 1994.- 3 ақпан

Лұқпан Е. Ғабиденнен Ғаббасқа дейін: Орталық Қазақстан  75 жыл  // Орталық Қазақстан. - 2006. - 20,25 мамыр, 8,24 маусым. -  3,5 б.

Лұқпан Е. Саттар қанаттанған қала // Орталық Қазақстан. - 2004. - 17, 19 ақпан. - 7  б.

Мансұр Т. Саттардың қарындасы: Ф.Қожымованың естеліктері // Орталық Қазақстан.- 1993.- 19 мамыр

Мансұрұлы Т. Саттардың салтанаты: С.Ерубаевтың туғанына-80 жыл // Орталық Қазақстан.- 1994.- 13 қазан

Мәңгілік жыршысы // Қазақ әдебиеті.- 1984.- 14 қырк.

Мұқатов Ғ. Саттар – ұлкен ой – талап иесі еді // Лениншіл жас.- 1957.- 26 қаңт.

Орынбекұлы М. Қ. Мәңгі жас, мәңгі замандас // Жас қазақ. - 1994 . - №15-16 (қазан). - 5  б.

Парменқұл С. Мәңгілік өмір: /С.Ерубаев туралы сыр/ // Жас алаш.- 1994.- 6 қазан

Райымбекұлы М. О дүниеге хат //Қазақ әдебиеті.- Алматы, 2004.- 27 тамыз. -4 б.

Садықов Қ. Біздің Саттар // Орталық Қазақстан.- 1974.- 27 тамыз

Саттарға саяхат // Қазақ әдебиеті.- 1994.- №8

Сәулебектегі А. Саттар ақын ғашық болған ару: М.Нұрланқызы 85 жасқа толып отыр // Азия Транзит. - 2000 . - N4. - 45 б.

Сеитов С.  Әдебиетімізде жастар бейнесі // Әдебиет және искусство. - 1949. - № 1. - 63 б.

Смағұлов Ғ.  Жыр арқауы - Қарағанды // Орталық Қазақстан. - 2002. - 6 ақпан. - 8  б.

Шәкіров С. Саттар және оның Қарағандылық замандастары: /С.Ерубаевтың туғанына-80 жыл/ // Орталық Қазақстан.- 1998.- 26 шілде

Еркеш Ибраһимнің (Ебікенов) (1930-1986)

Жалпақ жұртына есімі Еркеш Ибраһим болып танылған Еркеш Ебікенов ХХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ поэзиясының ірі өкілдерінің бірі. Е.Ибраһимнің жалынды жырлары елуінші жылдардың басынан бастап, сексенінші жылдардың ортасына дейін республикалық газет-журналдар бетінен бір түскен жоқ. Қалың оқырманы ыстық ықыласпен қабылдаған он бестен аса жыр жинағы және жарық көрді.

Еркеш Ибраһим (Ебікенов) Ақмола облысының Балқашын ауданында 1930 жылдың 7 қарашасында дүниеге келген. Әке-шешеден сәби кезінде айырылған ол Атбасардағы панасыз балаларды тәрбиелеген үйде оқып, ер жеткен. 1955 жылы Қазақ мемлекеттік университетін бітірген соң, бірқатар жылдар Көкшетау облыстық «Көкшетау правдасы» газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып істеген.

Е.Ибраһим студент кезіндегі өзінің тырнақалды өлеңдерімен-ақ жарық етіп көрінген ақын. Оның баспасөзге жарияланған «Қол шана» атты өлеңі сөз зергерлерінің, поэзия алыптарының назарына іліккен. Өлеңде ауылдың қарапайым көрінісі суреттеледі.

Ұзақ жылдар бойы баспасөз қызметінде болған Е.Ибраһим ондаған жыр жинақтарының авторы. Оның «Қарлығаш» (1958), «Жас қанат» (1958), «Көкшетау көріністері» (1961), «Өмір өлмейді» (1961), «Теміртау толғауы» (1978), «Алау» (1983), «Самғау» (1984) жинақтары басылып шықты. Е.Ибраһимнің кітаптары шаң басып жатып қалмады, бірден өз оқырмандарына жол тапты. 1969 жылы Ирина Озерованың аудармасымен орыс тілінде «Звездные горы» жыр кітабы жарық көрді.

Ақындықпен қоса журналистиканы бірге игерген Е.Ибраһим өлкелік «Тың өлкесі», одан соң республикалық газет «Социалистік Қазақстанның» (қазіргі «Егемен Казақстан») Көкшетау облысындағы меншікті тілшісі болды. Е.Ибраһим журналистика саласында да мерейлі биікке көтерілді. 1972 жылы СССР Журналистер одағы сыйлығының лауреаты атанды.

Бертінірек оның аға газеттегі қызметі Қарағанды облысына ауысып, ол кеншілер астанасына жетпісінші жылдың ортасында көшіп келді. Қазақстанның индустрия орталығына, өндірісі сол кезде дүрілдеп дамып жатқан өңірге келу, қайнаған қызу еңбек ақын шабытпен тасыта түсті. Е.Ибраһим жарқ етіп жаңа қырынан көрінді. Себебі, алып индустрия орталығындағы қазандай қайнаған ерен еңбек ақынға қатты әсер етті. Е.Ибраһим ақын Қарағанды топырағына қоныс аударып келгенде Қарағанды көмір кеніші тарихындағы елеулі оқиғалар болып жатқан еді. Осылайша ақын қаламынан Қарағанды кеншілерінің тарихи ерен еңбегін асқақтата жыр еткен «Миллиард жыры» өмірге келді.

Негізгі лирик ақын тек еңбекті ғана жыр етіп қоймады. Сондықтан да ақын Қарқаралыны көргенде өзін Көкше баурайында жүргендей сезініп, еркін танысып ала береді. Ол «Қарқаралы» атты өленінде екі сұлу өлкенің бір-бірімен егіздігін, айнымас ұқсастығын жыр жолымен өрнектейді. Ақынның «Шайтанкөл», «Көсемтас», «Сарыадыр», «Ағады Нұра, ағады» тәрізді басқа да өлеңдері Арқа төсіндегі табиғатты ерекше, өзіндік орны бар өңірлердің келбетін сипаттайды.

Е.Ибраһим Қарағандының қаласын да, даласын да жырға қосты. Олары шағын лирикалық өлеңдер ғана емес, кең ауқымды қамтылған эпикалық туындылар болды. Социалистік Еңбек Ерлері, есімі аңызға айналған атақты диқандар И.И.Иванов, Н.Кабдікәрімова туралы көлемді дастандар жазып, оны республикалық, облыстық газеттерге жариялады. Ақынның әсіресе өндіріс тақырыбына жазған «Аңыз аға», «Оттың тууы», «Алау», атты поэмалары қазақ поэзиясына қосылған тың құбылыс болып танылды.

Еңбекті жырға қосқан Е.Ибраһим ақын өзінің шығармашылық кемел шағында, 1986 жылы 56 жасқа қараған шағында қайтыс болды. Көкше мен Қарқаралы сұлулығына құмартып өткен, атақты да іздемей, астананы да жағаламай елімен қоян-қолтық араласа қызмет еткен ардақты ағаның денесі Қарағанды топырағында сабыр тапты.

Әдебиеттер:

Ибраһим Е. Ақын өлең жазбасын ермек үшін: Редакцияға түскен өлеңдерге шолу. // Орт. Қазақстан.- 1976.- 16 қаз.

Ибраһим Е. Алау: /Металлург А.Жүнісовке арналған поэма/ // Жұлдыз.- 1983.- №2.- 7-10 б.

Ибраһим Е. Алау: Өлеңдер, поэмалар.- Алматы: Жазушы, 1983.- 104 б.

Ибраһим Е. Алыстағы аққулар. Дастан. // Орт.Қазақстан.- 1977.- 29 қаңт., 3 ақп.

Ибраһим Е. Арқа жырлары. // Орт.Қазақстан.- 1976.- 14 желт.

Ибраһим Е. Ахат туралы аңыз: Поэма. // Орт.Қазақстан.- 1983.- 28, 30 желт.

Ибраһим Е. Бар дауыспен: Өлеңдер мен поэмалар.- Алматы: Жазушы, 1979.- 120 б.

Ибраһим Е. Бетпе - бет. Жыр дәптерінен. // Орт.Қазақстан.- 1981.- 11,12 шілде.

Ибраһим Е. Гәкку: Поэмалар.- Алматы: Жазушы, 1970.- 112 б.

Ибраһим Е. Ғажап адам: Поэма. // Орт.Қазақстан.- 1978.- 26-29 қараша.

Ибраһим Е. Егіздер туралы: Баллада. // Орт.Қазақстан.- 1982.- 1 мамыр.

Ибраһим Е.  Ерлік жыры: Кеңестер Одағының Батыры   М.Мамыраевтың туғанына -100 жыл  // Орт.Қазақстан.- 2008.- 1 наурыз.- 3 б.

Ибраһим Е. Жарияланбаған өлеңдерден. // Орт.Қазақстан.- 1990.- 13 желт.

Ибраһим Е. Жас ғұмыр: Өлеңдер, поэмалар.- Алматы: Жазушы, 1972.- 80 б.

Ибраһим Е. Жұлдызды жылдар: Өлеңдер.- Алматы: Жазушы, 1966.- 156 б.

Ибраһим Е. Жүрек дауысы. Жыр дәптерінен. // Орт.Қазақстан.- 1983.- 16 қырк.

Ибраһим Е. Жыр дәптерінен. // Орт.Қазақстан.- 1980.- 7 қырк.

Ибраһим Е. Ильич нұры туған таң: Поэма. // Орт.Қазақстан.-1980.- 29 наурыз

Ибраһим Е. Кездесу: Өлеңдер, поэмалар.- Алматы:Жалын, 1982.-112 б.

Ибраһим Е. Көзімнің қарасы: Өлеңдер мен поэмалар.- Алматы: Жалын, 1987.- 160 б.

Ибраһим Е. Көктем күлкісі: Өлеңдер мен поэмалар.- Алматы: Жазушы, 1975.- 84 б.

Ибраһим Е. Көк таудың арғы жағы, бергі жағы. // Орт. Қазақстан.-1981.- 11сәуір, 9 мамыр.

Ибраһим Е. Көш. // Шұғыла.- 1979.- 12 маусым.

Ибраһим Е. Қарағанды қаламгерлерi // Орт. Қазақстан.- 2001.-4 қазан

Ибраһим Е. Қарқаралы басында. Жыр жарасы – мүшәйра. // Қарқаралы.- 1991.- №2.- 78-90б.

Ибраһим Е. Қарқаралы дәптерінен. Көсем тас. // Коммунизм таңы.- 1978.- 21 қаз.

Ибраһим Е. Қоянды жәрмеңкесі: Поэма. // Орт.Қазақстан.-1982.- 17, 18 ақпан.

Ибраһим Е. Құтты болсын, орденің: Қарағандыға арналған өлең. // Орт.Қазақстан.- 1984.- 22 мамыр.

Ибраһим Е. Ленинградтық ақын досыма. // Орт.Қазақстан.- 1987.- 24 мамыр.

Ибраһим Е. Мейірім шуағы: Очерк. // Орт.Қазақстан.- 1982.- 28,30 наур.

Ибраһим Е. Нұрбақыт: Поэма. // Орт.Қазақстан.- 1982.- 15 маусым.

Ибраһим Е. Оқжетпес. Таңдамалар өлеңдер жинағы.- Алматы: Жазушы, 1973.- 272 б.

Ибраһим Е. Оқ пен нан. Баллада. // Орт.Қазақстан.- 1983.- 26 наур.

Ибраһим Е. Орденсіз солдат. Баллада. // Орт.Қазақстан.- 1983.- 23 сәуір.

Ибраһим Е. Өлеңге–от, таңдайға – мәйек керек: Редакцияға түскен өлең–хаттарға шолу. // Орт.Қазақстан.- 1978.- 29 мамыр

Ибраһим Е. Роман арқауы – адалдық: /Ө.Ахметовтың «Қоңыр үй» атты романына пікір/ // Орт.Қазақстан.- 1982.- 3 қараша

Ибраһим Е. Самғау: Өлеңдер мен поэмалар.- Алматы: Жазушы, 1985.- 136 б.

Ибраһим Е. Сүлік қашқан. Лирикалық поэма: /Қазақ халық ақыны Х.Ерғалиевке арналған/ // Орт.Қазақстан.- 1980.- 20 желтоқсан

Ибраһим Е. Таңдамалы: І том. Өлеңдер мен балладалар.- Алматы: Жазушы, 1980.- 328 б.

Ибраһим Е. Таңдамалы: ІІ том. Өлеңдер мен поэмалар.- Алматы: Жазушы, 1980.- 288 б.

Ибраһим Е. Тартымды еңбек: /Ж.Бектұровтың «Жол жоралғысы» атты кітабы туралы./ // Орт.Қазақстан.-1978.- 29 наурыз

Ибраһим Е. Теміртау толғауы: Поэмалар мен Өлеңдер.- Алматы: Жалын, 1987.- 120 б.

Ибраһим Е. Ұлы бастама // Орт. Қазақстан.- 1980.- 20 қаңтар

Ол туралы әдебиттер:

Ақын Еркеш Ибраһим 50 жаста. // Шұғыла.- 1980.- 29 қараша

Ақынға құрмет: /Е.Ибраһимнің 50 жасқа толуы жайлы фоторепортаж/ // Орт.Қазақстан.- 1980.- 26 қараша

Ахметов Ө. Замандас туралы толғау: /Е.Ибраһимнің кітабы «Теміртау толғауы» жайлы./ // Орт.Қазақстан.- 1979.- 18 мамыр.

Әдеби Қарағанды: Библиографиялық әдебиеттер   көрсеткіші / Қарағанды обл. ғылыми-әмбебап кітапханасы;   Құраст.: Г.Н.Умбединова.- Қарағанды: б.ж., 2000.- 89 б.-(Облыстық кітапхана-өлкетану орталығы)

Баязитов С. Мазмұнды жырлар: /Е.Ибраһимнің «Махаббат» атты кітабына шолу./ // Орт.Қазақстан.- 1979.- 17 қараша

Бектұров Ж. Өмірге үндес: Еркеш ақын елуде. // Орт. Қазақстан.-1980.- 22 қар.

Ебекенов Еркеш // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред.А. Абдулин.- Алматы: Атамұра, 2006.- 221 б.

Ебекенов Еркеш Қазақстан жазушылары XX ғасыр: анықтамалық.- Алматы: Ана тілі, 2004.- 106 б.

Ебекенов Еркеш Советтік Қазақстан жазушылары: Био-библиографиялық анықтамалық / ред. Т. Рахимов.- Алматы: Жазушы, 1987.- 193 б.

Ерғалиев Ж.  Жағада қалған жалғыз қайық // Қазақ әдебиеті. - 2009. - 1-7 мамыр (№ 16-17). - 15 б.

Еркеш Ибраһим (1930-1986). Қазақ поэзиясының антологиясы: Жиырмасыншы ғасыр жырлайды // Егемен Қазақстан.- 2003.- 28 мамыр.-13 б.

Жойқынбектегi, Қ. Ақын өмiрiнiң беттерi: Естелiк-эссе // Азия Транзит.- 2002.- N4.-10-14 б.

Лұқпан Е. Ерен ақын Еркеш жырлары елiменбiрге жасап келедi десек те, оның есiмi ескерусiз қалып отыр: Е.Ибраһим туралы // Егемен Қазақстан.- 2000.- 8 желтоқсан, Орт. Қазақстан.- 2000.- 11 қазан. Азия Транзит.- 2002.- N4.-15-17 б.

Лұқпан Е. Еркештің Теміртау жырлары: ақын Е.Ибраһимнің туғанына - 75 жыл / Е.Лұқпан,  А.Ақын // Орт.Қазақстан.- 2005.- 23 маусым.-13 б.

Лұқпан Е.  Құрыш қала шежіресі: Теміртауға 60 жыл /Е.Лұқпан, А.Ақын // Теміртау.- 2005.- 2,9,16,30 маусым.-5 б.

Сағымбеков Р. Еркеш Ибраһим (Ебекенов). // Орт.Қазақстан.-1990.- 13,14 желт.

Сәулебеков А. «Есіңдеме Ер - ағаң?!» Ақын Е.Ибраһимнің 60 жылдығына. // Қарағанды жастары.- 1990.- 2 қар.

Сұлтанов Қ. Ақын Еркеш Ескерткіші: /Ақын Е.Ибраһимнің бейіті басында өткен митінгісі./ // Орт.Қазақстан.- 1989.- 8 маусым

Владимир Иванович Литвинов

Владимир Иванович Литвинов родился в 1936 году в Алтайском крае. После окончания педучилища работал в районной газете, затем первым секретарем райкома комсомола, ответственным работником Алтайского крайкома комсомола.

С 1965 г. работал старшим редактором Барнаульской студии телевидения, с 1969 г. - в молодежной редакции Карагандинской студии телевидения, где проработал до 1976 г.

В 1976-1992 годах В. И. Литвинов был редактором последних известий областного радио, а с января 1992 года стал вести авторскую программу «Земляки». О «Земляках» сказано и написано немало. Этот сериал из 350 очерков, длившийся семь лет. Затем они были переложены с магнитных пленок на бумагу и вышли в трех книгах. Героями очерков были ученый Евней Букетов и земледелец Валентина Кутузова, шахтер Иван Фабер и доярка Анна Байгабилова, учительница Оксана Дашко и артистка Люда Бурдикова, поэтесса Людмила Лунина и безрукий художник Карипбек Куюков и многие другие.

Владимир Иванович половину своей жизни проработал журналистом на Алтае и в Караганде. И лишь перед уходом на пенсию всерьёз занялся писательским трудом.

В. Литвинов – автор книг автобиографического плана, сборника обзоров передач карагандинского телевидения. Он всегда очень меток и лаконичен в своих зарисовках. Со страниц его книг встают живые люди со всеми недостатками и достоинствами, душевными переживаниями и обидами.

Литвинов В. И. выпустил несколько книг для детей и подростков, семь публицистических сборников «Где-где… В Караганде!», фельетоны, литературоведческие работы, публиковался в журналах «Простор» и «Нива». На собственные средства в 2012 году он  издал двухтомник «Колдует Голос…», «Будем жить и творить, земляки!», в который вошли 60 очерков и 77 программ на аудиодисках. Всего на свою пенсию Владимир Иванович издал 25 книг – рассказы, повести, фельетоны, очерки. Многие его герои – карагандинцы, в характерах и судьбах которых писатель увидел нечто особенное.

Автобиографическую повесть «Босоногие» он писал более 30 лет, сам Литвинов назвал ее «историями, которые трудно выдумать».

В книге «Взгляд с позиций «бороды» (2003), писатель делится опытом журналиста и анализирует работу местных СМИ.

Владимир Иванович вел активную общественную жизнь, занимался редактированием книг, на сайте Центра правовой помощи СМИ вел радиошколу для старшеклассников.

В. И. Литвинов награджен медалью «Алтын Жулдыз» за программу «Земляки» (1999), удостоен республиканской премии им. С. Ашимбаева (1994), а в 2004 году – премии Конгресса журналистов Казахстана. В 2007 году он получил премию акима Карагандинской области  в номинации «Золотая строка».

Умер  В. И. Литвинов 28 октября 2012 года.

Литература:

Литвинов В. И. Будем жить и творить, земляки!: реальные истории нашей жизни 90-х годов в авторской радиопрограмме "Земляки". Кн.2: продолжение книги "Колдует голос". - Караганда: Форма Плюс, 2012. - 271 с.

Литвинов В. И. Васильки. - Караганда: Гласир, 2010. - 67 с.

Литвинов В. И. Взгляд с позиций "бороды" - 2 или Я продолжаю париться у голубых экранов: Сборник критических обзоров. -  Караганда: Центр правовой помощи СМИ, 2004. - 79 с.

Литвинов В. И. Взгляд с позиций "бороды". Как я парился у голубых экранов: Сборник критических обзоров. - Караганда: Центр правовой помощи СМИ, 2003. - 45 с.

Литвинов В. И. Где-где... в Караганде: очерки без купюр.-  Караганда: ТОО "Арко", 2005. - 72 с.

Литвинов В. И. Две дворянки и Карай: рассказы о верных друзьях.- Караганда: Форма Плюс, 2011. - 140 с.

Литвинов В. И. Дворянка Чара.-  Алматы, 2002. - 61 с.

Литвинов В. И. Земляки: годы, беды и победы: завершение темы книг "Колдует Голос..." и "Будем жить и творить, земляки!". Т. 3. - Караганда: Форма Плюс, 2012. - 292 с.

Литвинов В. И. И вновь ожидается бой...: для тех, кто неравнодушен к шахматам и детям, любящим шахматы.-  Караганда: Арко, 2010. - 59 с.

Литвинов В. И. Истории про Ленчика : прикольная повесть. - Караганда: ТОО "Арко", 2005. - 80 с.

Литвинов В. И. Колдует Голос...: радиопрограмма "Земляки": реальные истории из нашей жизни в 90-е годы. Только ли в 90-е? Кн. 1.- Караганда: Форма Плюс, 2011. - 299 с.  

Литвинов В. И. Корыстные посягательства на личную собственность и их предупреждение. - Минск: Университетское, 1989. - 270 с.

Литвинов В. И. Любовь, она такая...: рассказы. - Караганда: ТОО "АРКО", 1999. - 60 с.

Литвинов В. И. Миниатюры-вспомнинки. - Караганда: Арко, 2010. - 240 с.

Литвинов В. И. Мур-мур-мяу!: рассказы и повесть. - Караганда: Форма Плюс, 2009. - 60 с.

Литвинов В. И. На взгляд "бороды" или завершение мучений у карагандинских голубых экранов (3); "В объятиях"  Валют - поэтики, или "А король-то!".- Караганда: Центр правовой помощи СМИ, 2004. - 58 с.

Литвинов В. И. Не забыть мне этих глаз: избранное юными читателями. - Караганда: Форма Плюс, 2009. - 112 с.

Литвинов В. И. Ненужная. - Караганда: Форма Плюс, 2008. - 139 с.

Литвинов В. И. Поезд из ночи: Докум. повествование о поиске, длившемся без малого четверть века. - Киев: Молодь, 1989. - 415 с.

Литвинов В. И. Позвольте удивиться: сборник беспокойных мыслей. - Караганда: Гласир, 2011. - 131 с.

Литвинов В. И. Приговор: Десять рассказов. - Алматы: Арлан, 2002. - 214 с.

Литвинов В. И. Сердца раскрываются: записки рыцаря неравнодушного слова. - Караганда, 1998. - 230 с.

Литвинов В. И. Я с вами: портреты, написанные словом: в 2 кн.-  Караганда: Арко, 2005. - Кн.1, 2. - 376 с.

Литвинов-Лубинский  В. И. Во власти змеи: повесть. - Караганда: Арко, 2007. - 192 с.

Литвинов-Лубинский В. И. Врешь, не возьмешь!: (Босоногие-3): истории, которые трудно выдумать. - Караганда: Арко, 2011. - 274 с.

Литвинов-Лубинский  В. И.  "Го - го банан" ... с фитилем на десерт! - Караганда: Арко, 2006. - 64 с.

Литвинов-Лубинский  В. И. Душа бумеранг: по страницам дневников писателя: сборник публицистики. - Караганда: ТОО "Арко", 2004. - 185 с.

Литвинов-Лубинский  В. И.  Жил - был человечек: повесть. - Караганда: Арко, 2007. - 168 с.

Литвинов-Лубинский  В. И.  Мужчинам этого не понять. Тайны старой папки раскрывает В.И. Литвинов-Лубинский. - Караганда: Арко, 2006. - 232 с.

***

Литвинов В. И. Атоскина тоска. Зарисовки с натуры // Нива. - Астана, 2010. - № 2. - С. 150-165.

Литвинов В. И. "Где-где..." В Караганде!" ...Вспоминаю уникальный случай осени 1973 года // Индустриальная Караганда. - 2006. - 14 янв. - С. 6.

Литвинов В.И. Главы из повести "Врешь, не возьмешь!" - заключительной книги трилогии "Босоногие". Тайный уговор // Нива. - Астана, 2011. - № 12. - С. 57-64.

Литвинов В. И. "Да, есть люди в наше время! // Индустриальная Караганда. - 2005. - 3 мая. - С. 13.

Литвинов В.И. Дело и душа // Наша ярмарка. - Карагaнда, 2005 . - 28 янв.(№ 4). - С. 9.

Литвинов В. И. Детские книги как главная работа  // Индустриальная Караганда. - 2011. - 15 янв. (№ 4). - С. 4.

Литвинов В. И. Кабдулла, отец шахтеров // Наша ярмарка. - 2005 . - 29 апр.(№ 17). - С. 9.

Литвинов В. И. Критика защищает! // Индустриальная Караганда. - 2006. - 7 дек. - С. 7.

Литвинов В. И. Мир хрустальной девочки: [Отзыв о произведениях Е. Зейферт] // Авитрэк-регион. -  2002. - 13 марта (№ 10).- С.20.

Литвинов В. Мой редактор: [Фрагмент из книги] // Индустриальная Караганда. - 2005. - 29 нояб. - С. 11.

Литвинов В. И. Мой редактор // Наша ярмарка. - Карагaнда, 2005 . - 14 янв.(№ 2). - С. 9.

Литвинов В. И. Наш Евней как Антей // Индустриальная Караганда. - 2005. - 1 марта. - С. 10; 3.

Литвинов В. И. "Не считаю себя героем..."  // Взгляд. - Карагaнда, 2003. - 26 нояб. - С. 11.

Литвинов В. И. О времени и о себе // Наша ярмарка. - 2006 . - 3 февр.(№ 5). - С. 10.

Литвинов В. И. Приговор: Рассказ // Нива. - Астана, 2002. - № 3.- С.3-25.

Литвинов В. И. Протезы - на память ядерщикам: очерк-портрет // Нива. - Астана, 2011. - № 2. - С. 117-124.

Литвинов В. И. Прощальное слово Абдуллы // Взгляд. - Карагaнда, 2003 . - 3 дек.(№ 67). - С. 11.

Литвинов В. И. Пустырь: рассказ // Простор. - Алматы, 2010. - № 3. - С. 126-132.

Литвинов В. И. Пустырь. Вскрик памяти // Индустриальная Караганда. - 2000. - 1, 5 июля.

Литвинов В. И. Самородок // Индустриальная Караганда. - 2003. - 11 нояб. - С. 8.

Литвинов В. И. "Сколько стоит детство?": М.Д. Балыкин, фронтовик, поэт, острослов // Индустриальная Караганда. - 2004. - 16 нояб. - С. 11.

Литвинов В. И. Скрипка меня ревнует! // Взгляд. - Карагaнда, 2003. - 12 нояб. - С. 9.

Литвинов В. И. "Хорошая статья останется в памяти"  // Индустриальная Караганда. - 2004. - 25 нояб. - С. 3.

Литвинов В. И. Эстафета школы Аграновского  // Индустриальная Караганда. - 2004. - 6 июля. - С. 9.

Литвинов В. И. Я пришел сюда не зря: Малышко В.М., поэт, первостроитель // Ярмарка. - Караганда, 2004. - 16 нояб. - С. 11.

О нем:

Акбердин А. "Здоровья ему на писательском поприще"  // Индустриальная Караганда. - 2006. - 14 янв. - С. 6.

Бегалин А. "Живой человек с принципами и понятиями о чести"  // Индустриальная Караганда. - 2006. - 14 янв. - С. 6.

Буянов С. "Главный земляк" Владимир Литвинов // Авитрэк-регион. - 2004 . - 14 апр.(№ 15). - С. 6-7.

Зейферт Е. Есть ли в радуге черный цвет?  // Индустриальная Караганда. - 2001. - 7 июля.

Зейферт Е.И. Литература Караганды  // DAZ. - Алматы, 2007 . - 16 авг. (№ 31). - С. 10; 23.

Коханова  С. Писать и не сдаваться! // Наша ярмарка. - 2012. - 13 янв. (№ 2). - С. 10.

Курпякова Н. Будем жить и творить, земляки!  // Казахстанская правда. - Астана, 2012. - 17 февр. (№ 49/50). - С. 20.

Курпякова Н. Я выглядывал вас в окошко // Казахстанская правда. - Астана, 2012. - 1 нояб. (№ 377/378). - С. 10.

Лохвицкий С. "А мы будем ждать его новых книг" // Индустриальная Караганда. - 2006. - 14 янв. - С. 6.

Мельниченко Т. Приговор... Никитки?  // Индустриальная Караганда. - 2003. - 25 янв. - С. 14.

Мельниченко Т. Профессиональные дилетанты  // Взгляд. - 2005. - 7 сент. (№ 37). - С. 8.

Ромашихина-Кравцова Т. Он людям "спасибо" умеет сказать  // Магнитка плюс. - Темиртау, 2010. - 15 дек. (№ 49). - С. 9.

Савченко Т. И сердце раскрылось  // Индустриальная Караганда. - 1998. - 24 сент. - С. 5.

Степаненко А. "С ним нужно быть искусным дипломатом"  // Индустриальная Караганда. - 2006. - 14 янв. - С. 6.

Харитонова Л. Живут и не ломаются  // Индустриальная Караганда. - 2011. - 22 янв. (№ 7). - С. 4.

Харитонова Л. Не забыть нам этих глаз...  // Индустриальная Караганда. - 2010. - 30 янв. (№ 11). - С. 6.

Харитонова Л. Не забыть нам этих глаз...: об избранном карагандинца В. Литвинова  // Нива. - Астана, 2010. - № 4. - С. 150-151.

Широкобородов В. Главный "земляк" накануне юбилея: секрет молодости от Владимира Литвинова  // Взгляд на события. - 2006 . - 11 янв. (№ 1).

Широкобородов В. Книжным дуэтом // Индустриальная Караганда. - 2007. - 10 июля. - С. 5.

Широкобородов В. Уроки карагандинской литературы  // Индустриальная Караганда. - 2007. - 1 марта. - С. 13.

Николай Алексеевич Пичугин

Имя Николая Алексеевича Пичугина тесно связано с историей нашего края.

В 1941 году, в начале Великой Отечественной войны, приехал он в Караганду с Украины и сразу полюбил глубокую синеву небес над бескрайней ширью степей, молодой, живущий кипучей жизнью, шахтерский город. Нужно было прикипеть сердцем к этому краю, чтобы не только вступить в ряды его созидающих, но и стать летописцем и певцом строящейся Караганды.

4 декабря 1990 года отмечен вековой юбилей Николая Алексеевича Пичугина.

Родился будущий писатель в городе Харькове. Его отец - рабочий-железнодорожник, постарался дать своему первенцу образование, хоть и нелегко это было, имея большую (десять детей) семью.

Дипломы Феодосийского реального и Харьковского комерческого училища, а затем правового факультета Харьковского института народного хозяйства обеспечивали Николаю Алексеевичу верный кусок хлеба. Но в 1919 году Пичугин оставляет спокойную службу в банке и уходит добровольцем в ряды Красной Армии, несмотря на освобождение от воинской службы из-за сильной близорукости.

Революция определила дальнейшую судьбу писателя. В Армии Южного фронта он становится политпросветчиком, а затем журналистом в газете Второй Конной Армии - "Красная конница" Здесь же началась и его литературная деятельность - с писания стихов, в которых он стремился слить лирическое и гражданское начало.

После демобилизации в 1921 году Н.Пичугин живет и работает в Харькове, В эти годы он много пишет: повести для подростков: "Первый гром" и "Тигровая падь", вышедшие в Севастопольском издательстве; пьесы: "Леночка Певцова", "Когда он был министром", "Человек с луны" (о Миклухо Маклае); выпускает книгу очерков о переселенцах с Украины на Дальний Восток - "Утро над Уссури" (1932 г. на украинском языке).

В 30-х годах очерки, рассказы, пьесы Н.Пичугина печатались в издательствах Харькова, Киева, Ленинграда.

Война помешала писателю завершить роман о Т.Г. Шевченко "Шлях", главы которого в виде отдельных рассказов были опубликованы в журналах "Украинская литература" (Киев), "Литературный журнал" (Харьков) и "Звезда" (Ленинград).

Когда началась Великая Отечественная война, Н.Пичугин был эвакуирован Союзом писателей Украины в Караганду. Здесь он поначалу заведовал библиотекой Учительского института, но вскоре начинает сотрудничать в местных газетах.

В Карагандинском обкоме партии Николаю Алексеевичу предложили написать очерк о навалоотбойщике Тютяеве. Вот тогда и приблизился он вплотную к своей главной теме - жизни и труда шахтеров Караганды. С этих пор все свои душевные силы отдавал Н.Пичугин людям самой тяжелой профессии - горнякам.

"Шахтерский труд - не романтика. Это ложь! - А тягота и примитивизм», - трезво оценил он состояние и методы горнодобычной промышленности Караганды тех лет.

Чтобы поправить положение, способствовать внедрению нового в технику добычи угля и тем самым облегчить тяжелый труд горняков, Пичугин принял решение: "...сейчас необходимо писать о вооружении шахтера механизмами, автоматами, современной техникой".

Этому решению он следовал верно около десяти лет. В те годы его статьи о проблемах и достижениях шахтеров Караганды часто появлялись в прессе Казахстана и Украины.

Став первопроходцем литературы Казахстана в освоении темы шахтерского труда, писатель воплощал ее в очерковом, художественно-повествовательном и драматургическом жанрах.

Первым подходом к этой теме в драматургии была пьеса "Второй восток". Затем в 1948 г. издается очерк "С.С.Макаров - строитель горного комбайна", а 1949 г. выходит книга "Карагандинские очерки".

В альманахе "Казахстан" в 1951 г. опубликована повесть "Зори над городом", посвященная самоотверженному труду горняков послевоенной Караганды. В 1953 г. повесть издана отдельной книгой. Тема дружбы народов нашей страны в годы Великой Отечественной войны нашла воплощение в пьесе "Сильнее ночи" («Однажды ночью»). Получив сценическую жизнь в Караганде, она прошла по многим сценам театров страны, в переводе на татарский язык была поставлена в Казани.

Продолжением работы над главной темой в драматургии явилась пьеса "Шуркино дело", трижды опубликованная, в том числе в сборнике "Твои огни, Караганда", но так и не прозвучавшая с подмосткав сцены. Откровенный язык драмы, стремящийся донести до зрителя правду о судьбе юной горнячки, чуть не попавшей в жернов бюрократического бездушия, пришелся не ко двору, оказался не по погоде к концу «оттепели».

Сильная близорукость, осложненная глаукомой, привела Николая Алексеевича в 1966 г. к полной слепоте. С этого времени и до конца дней его с ним была Фира Зиновьевна - жена, друг, литературный секретарь и медсестра в одном лице.

В последнее десятилетие своей жизни Пичугин написал (вернее продиктовал жене) повести "Юнги революции" и «Никогда не расстанусь...» - о бурных событиях двух революций 1905 и 1917 годов.

В 1971 г. был издан сборник повестей и рассказов "Они вышли на рассвете".

Вновь и вновь возвращался Николай Алексеевич к своей теме: его последняя книга "Город в пути" (1976 г.) посвящена Караганде военных и послевоенных лет, людям, которые нашли в этом краю свою вторую родину.

Со страниц повести встают яркие образы и коренных жителей края: акынов Доскея и Манкина, главного врача Каркаралинской больницы Тукан Якуповой, первых переселенцев Степана Дробота и Параски Порхун, засеявших степь вблизи нынешнего Нового города, и председателя животноводческой артели "Еңбек сүйгіш" Тойши Бижанова и его коллеги из колхоза "Шокай" Ивана Колыша. С кем бы нас ни знакомил писатель, мы чувствуем, что люди эти ему дороги и близки.

"Город в пути" - это взволнованный рассказ о становлении и развитии нашего края, о его первостроителях.

Сборник "Никогда не расстанусь...", вышедший в 1978 году, не застал писателя в живых - Н.А. Пичугин умер 3 февраля того же года. Почти сорок лет творческой жизни, тепло своего сердца, темперамент общественного деятеля отдал Караганде писатель Н.Пичугин. Его перу принадлежат первая в русской литературе Казахстана книга очерков о горняках, о них же - первая пьеса "Шуркино дело", первая повесть о карагандинцах "Зори над городом".

А сколько рассказов, статей, зарисовок опубликовал Н.А. Пичугин в областной и республиканской печати!

Имя писателя связано не только с тем, что в своем творчестве он раскрыл шахтерскую тематику. Пичугин непосредственно организовывал Карагандинское отделение Союза писателей Казахстана, был хорошим учителем для многих молодых поэтов, прозаиков. И поэт Николай Титов, живший во время войны в Караганде, и Наум Коржавин, вполне сложившийся поэт еще до встречи с Пичугиным, и молодые, тогда еще никому не известные Геннадий Иванов, Юрий Герт, Владлен Берденников, Людмила Лунина, Михаил Бродский - все они не избежали его влияния.

Указом Президиума Верховного Совета Каз. ССР от 26 ноября 1970 года писатель награжден Почетной грамотой Верховного Совета Каз. ССР.

Решением исполкома городского Совета народных депутатов от 5 июля 1989 г. улица Тепловозная переименована в улицу имени Николая Пичугина.

Так увековечена память писателя в городе, которому он отдал почти всю свою творческую жизнь.

Произведения Н.А.Пичугина:

Пичугин Н. Беседа с начинающими. Жажда. Из неопубликованного. // Индустр. Караганда.-1990.-21 нояб.

Пичугин Н. Город в пути. Повесть. - Алма-Ата: Жазушы. 1976.- 156 с.

Пичугин Н, Девятнадцатый год. Путивль: Стихи. //Индустр. Караганда.-1990.- 2 дек.

Пичугин Н. Звезда пылает недаром! /Журн. публикация книги "Никогда не расстанусь"/ //Радуга.- 1967.-№ 6.-С.4-23.

Пичугин Н. Зори над городом. - Алма-Ата: Казгослитиздат, 1953.-. 55с.

Пичугин Н. Из прошлого. Воспоминания писателя. // Простор.- 1971.- № 6.- С.62-74; 1972.- № 8.- С.5-17; 1973,-№ 4.-С.4-16.

Пичугин Н. Карагандинские очерки.- Алма-Ата:Казгосиздат,1949.-98 с.

Пичугин Н. Мысли о разном: Из дневников 40-50-х годов // Индустр. Караганда.-1990.- 2 дек.

Пичугин Н. Мятежный корабль.- Алма-Ата: Жазушы, 1967.-64 с.

Пичугин Н. Никогда не расстанусь. Повесть.- Алма-Ата: Жазушы, 1968.- 69 с.

Пичугин Н. Никогда не расстанусь... Повести.- Алма-Ата: Жазушы, 1978.- 192 с.

Пичугин Н. Ноктюрн: Рассказ. // Простор.- 1962.- № 8. - С.83-86.

Пичугин Н. О Караганде: Из дневников 40-60-х годов. // Индустр. Караганда.- 1990.- 2 дек.

Пичугин Н. Они вышли на рассвете: Повести, рассказы. - Алма-Ата: Жазушы, 1971.- 176 с.

Пичугин Н. Петрушка: Рассказ //Сов. Казахстан.- 1956.-№ 8.- С.122-123.

Пичугин Н. Ранок над Уссури - Харькив: Литература и Мистецтво, 1932.-128 л.

Пичугин Н. С.С.Макаров - строитель горного комбайна. - Алма-Ата: Казгосиздат , 1948.- 36 с.

Пичугин Н. Сильнее ночи /Однажды ночью/.- М.: Отдел

Пичугин Н. Шуркино дело: Пьеса. // Твои огни, Караганда. - Алма распространения драматических произведений ВУОАП, 1957.-64 с.-Ата, 1961.-С.64-107.

Пичугин Н. Шуркино дело: Пьеса. // Простор.-1960.- № 5. - С.17-35.

Пичугин Н. Юнги революции.- Алма-Ата: Жазушы, 1969.- 112 с.

О творчестве Н.А.Пичугина:

О награждении Почетной грамотой Верховного Совета Каз. ССР писателя Пичугина Н.А.: указ Президиума Верховного Совета Казахской ССР // Индустр. Караганда.-1970.-29 нояб.

Акашева С. Пичугин Н.А. Рецензии //Русская советская литература Казахстана (1917-1980). Библиографический указатель. - Алма-Ата, 1986.- С.255.

Брагин А. Неуходящее прошлое. //Простор.- 1978.- № 8.- С.125-127.

Бродский М. Ни дня без строчки: К 80-летию со дня рождения Н.Пичугина. // Индустр. Караганда.-1970.-4 дек.

Варьялов В. О родном городе: / О кн.Н.Пичугина "Город в пути" / //Индустр. Караганда.-1976.-17 апр.

Галиев А. "Однажды ночью...": /О постановке пьесы Н.Пичугина "Юнги революции/ // Индустр. Караганда.-1969.-1 нояб.

Дараева Л. История одного портрета: / Портрет Н.А.Пичугина, написанный художником Ю.Камелиным / // Индустр. Караганда.-1982.- 5 сент.

Колыш В. Мой первый наставник: /О Н.А.Пичугине/ // Рассвет.-1990.- 20 дек.

Кудреватых Л. Свет подвига: /О журн. публ. книги "Никогда не расстанусь"/ // Правда.-1967.- 16 нояб.

Лунина Л. Наш, карагандинский: /К 90-летию со дня рождения Н.Пичугина/ // Индустр. Караганда.-1980.-14 дек.

Лунина Л. Шедший впереди: /О Н.А.Пичугине/ // Индустр. Караганда.-1988.- 2 февр.

Ляховская И. И как прежде в строю: /К 85-летию Н.А.Пичугина/ // Индустр. Караганда.-1975.- 4 дек.

Михеева Л. Память о нем хранится в истории города // Индустр. Караганда. – 1998. – 17 марта. – С. 6

Николай Пичугин. //Писатели Казахстана.- Алма-Ата, 1969.-С.251.

Обухова С. Человек чести и мужества: /К 100-летию со дня рождения Н.А.Пичугина/ // Индустр. Караганда.-1990.-2 дек.

Петров К. "Быть может, это эпоса начало...": /О пьесе Н. Пичугина Шуркино дело/ //Соц. Караганда.-1961.- 5 мая.

Пичугин Н. // Караганда в художественной литературе и публицистике (1931-1931 гг.) Библиографический указатель. - Караганда, 1982.- С.87.

Пичугина Ф. Возвращаясь к пережитому: / К 100-летию Н.А.Пичугина/ // Шахтер. неделя.- 1991.- 17 нояб.,  22 нояб.

Ридов М. "Однажды ночью": / Пьеса Н.Пичугина на сцене Караганд. обл. театра / // Сов. Казахстан.- 1957.- № 6.-С.123-124.

Сергеев В. Старейшина литературного цеха. // Индустр. Караганда.-1973.- 14 нояб.

Ильясов Толеухан Ильясович

Члена Союза журналистов Казахстана, Союза международной организации писаталей при ООН, обладателя медали «Ұлт мақтанышы» («Гордость нации»)   казахского творческого обьединения при ООН, историка-краеведа, поэта, писателя, драматурга, общественно-политического деятеля города Каражал, председателя Каражалской городской избирательной комиссии, Почетного гражданина города Каражал  ИЛЬЯСОВА ТОЛЕУХАНА ИЛЬЯСОВИЧА

Ильясов Толеухан Ильясович родился 10 декабря 1947 года, в поселке Атасу Жанааркинского района Карагандинской области. В 1966 году окончил среднюю школу имени Сакена Сейфуллина поселке Атасу Жанааркинского района, Карагандинской области.   С 1966 по 1969 годы служил в ракетных частях средней дальности на  Украине.

Окончил исторический факультет Казахского государственного университета имени С.М. Кирова. С 1969 по 1980 годы работал учителем истории и обществоведения, «Основы Советского государста и права», заместителем директора по воспитательной работе, комсоргом, профкомом, парткомом Коктенкольской средней школы Агадырского района Жезказганской области.  В 1980 году переехал в город Каражал . Работал учителем  истории, общестоведение, основы Советского государства и права.  Одновременно преподавал в Каражалском филиале Жезказганского горного техникума, где готовили специалистов среднего звена а также преподавал в «педклассе» где готовили воспитателей детских садов при ГорОНО г.Каражал: «Историю КПСС», «Научный коммунизм» и «Политэкономию».  С 1982 по 1990 годы работал директором СШ №5. За годы директорства в СШ № 5 Т.Ильясова, ни один из его учеников не состоял на учете несовершеннолетних, не курил и не пил. Двое учеников: С Качуровский и Д.Иванишин в 8 классе обновили рекорд Казахстана по штанге на 14 килограммов, Ученик 8 класса Габдолла Тускенов стал чемпионов СССР в Донбассе, по боксу среди юниоров. Боксеры Серик Шайхин, братья Тускеновы, братья Бейсембаевы, братья Трибунские дважды привезли кубок СССР в памяти героев космановтов СССР проведенной в городе Керчи. В школу директора Т.Ильясова направляли самых трудновоспитуемых детей, состоящих на учете ИДН, условно осужденных по всему городу.

Литература:

Ильясов, Т

Жайрем – Атасуйский рудный регион[Текст] / Т.Ильясов. – Алматы : «Өлке», 1997. – 42  стр.

Ильясов, А.Т

Сарбазы Сарыарки[Текст] / А.Т.Ильясов. – Караганда : «Гласир», 2007. – 264  стр.

Ильясов, А.Т

Төртінші билік майданында. На фронте четвертой власти[Текст] / А.Т.Ильясов. – Караганда : «Гласир», 2007. – 286  стр.

Ілиясов, Т

Өмір - өзен[Мәтін]: Әңгімелер /Т.Ілиясов. – Алматы: «Өлке», 1997. – 122  бет.

Ілиясұлы, Т

Сәкеннің соңғы мүмкіндігі[Мәтін]: Эсселер /Т.Ілиясұлы. – Алматы : «Өлке», 1996. – 54 бет.

Өлке тану кітаптары.

Жетімек, Ж

Арманың аласармасын[Мәтін] /Ж. Жетімек. – Астана : «Сарыарқа», 2009. – 248 бет.

Воейков, А

Город помнит их имена[Текст] / А.Воейков. – Караганда : «Гласир», 2010. – 180 стр.

Летопись города Каражал Карагандинской области[Текст] /сост. М.Т.Ильяс, З.Т.Сыздыкова, Г.А.Шапкова./ Под ред. М.А.Жетписбаевой  – Караганда, 2012. – 318 стр.

Мукашев, Г

Қаражал – Жәйрем аймағы. Каражал – Жайремский регион[Текст] / Г. Мукашев. – Караганда : «Арко», 2005. – 186 стр.

Өмір оттары [Мәтін] / құрас. Н. Бөрекешов. – Алматы : «Қазақстан», 1980. – 216 бет.

Попов Петр Васильевич

Попов П. В. родился 3 декабря 1938 г. в селе Междуозерное Кокчетавской области. Петр Васильевич – один из основоположников шахтерской династии. Это эрудированный, интересный человек, который 40 лет отдал шахтерскому труду. За доблестный и безупречный труд его имя внесено в Книгу почета. Свой творческий путь Попов П. В. начал в 2000 году. В 2016 году вышел сборник стихов «Стихи моей души»

 

Стрельчук Татьяна Владимировна

Стрельчук Т. В. родилась 17 декабря 1956 года в г. Сарани. По профессии дошкольный работник, практический психолог, по призванию – филолог и журналист. Работала воспитателем, заведующей в дошкольном учреждении, учителем истории, заместителем директора по УВР, заведующей отделом по работе с молодежью, методистом, руководителем юношеского пресс-центра.

Стрельчук Т. В. – номинант премии Акимата Карагандинской области по журналистике. Победитель и призер республиканских поэтических конкурсов и конкурсов малых литературных форм. Герой Международной энциклопедии «Лучшие люди» 2013 г., автор слов Гимна г. Сарани. В 2016 году вышла книга «Капельки счастья в брызгах дождя.

Список литературы:

Стрельчук, Т. Мы и наши дети [Текст]: Развитие дворовых клубов города / Т. Стрельчук // Ваша газета.- Сарань, 2004.- 28 февр.- С.3.

Стрельчук, Т. Презентация дворового клуба "Радуга" [Текст] / Т. Стрельчук // Ваша газета.- Сарань, 2004.- 21 авг.- С.1.

Стрельчук, Т.  Поздравляем победителей [Текст]: участие дворовых клубов в акции "Наш двор" / Т. Стрельчук // Ваша газета.- Сарань, 2005.- 29 янв.- С.9.

Стрельчук, Т.  Город моей мечты [Текст]: [журналистский блиц-турнир "Город моей мечты", посвященный 55-летию г. Сарани / Т. Стрельчук // Ваша газета.- Сарань, 2009.- 17 янв. (№3).- С. 3.

Стрельчук, Т.  Акция "Лучшие социальные проекты" [Текст] / Т. Стрельчук // Ваша газета.- Сарань, 2009.- 15 мая (№ 20) - С. 6.

Стрельчук, Т. Новые имена [Текст]: [городской конкурс художественной самодеятельности "Созвездие муз"] / Т. Стрельчук // Ваша газета.- Сарань, 2009.- 17 янв. (№ 3). - С. 9.

Стрельчук, Т.  И этим все сказано: [о ветеране Великой Отечественной войны Б. И. Бочковском] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2010.- 16 апр (№ 5) - С. 3.

Стрельчук, Т.  Страницы жизни: [о ветеране педагогического труда Н. В. Цыбульской] / Т. Стрельчук // Ваша газета.- Сарань, 2010.- 29 янв. (№ 4) - С.16.

Стрельчук, Т. Свет любви: об Анне Владимировне Жданкиной / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2010.- 20 авг. (№ 23) - С. 5.

Стрельчук, Т. Этим стоит гордиться: [шахматный клуб "Белая ладья"] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2011.- 20 мая (№ 20) - С. 8.

Стрельчук, Т. Мы верим твердо в героев спорта: [чемпионат Республики Казахстан по картингу] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2011.- 12 авг. (№ 32).- С.14.

Стрельчук, Т. Почерк молодых: [фестиваль школьной прессы "Почерк молодых"] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2012.- 20 апр.(№ 16).- С. 6.

Стрельчук, Т. Пусть счастье всегда будет рядом: [о специалисте отдела кадров ГорОО Чуриловой Г. И.] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2012.- 30 марта (№ 13).- С. 6.

Стрельчук, Т. Неповторимый штрих школьной жизни: [семинар для филологов средних общеобразовательных школ города] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2013.- 8 февр. (№ 6).- С. 6.

Стрельчук, Т.  Шанс на спасение: [юмористическая миниатюра] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2013.- 26 июля (№ 30). - С.15.

Стрельчук, Т.  Джентльмены на даче: [юмористическая миниатюра] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2013.- 9 авг. (№ 32).- С. 14.

Стрельчук, Т. Свет её глаз: [о Тамаре Александровне Кучеренко] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2014.- 13 июня (№ 24).- С. 5.

Стрельчук, Т. И вновь продолжается жизнь: [о Жданкиной А. В.] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2014.- 27 июня (№ 26).- С. 6.

Стрельчук, Т. История нового трудового дня: [о ТОО "Сараньстеклопакет"] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2014.- 8 авг.(№ 32).- С. 2.

Стрельчук, Т. Красками детства сияющий город: [городская выставка детского художественного творчества "Радужный город", посвященный 60-летию г. Сарани] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2014.- 14 нояб. (№ 46).- С. 3.

Стрельчук, Т. Судьбы неповторимые мгновенья: [о Лидии Павловне Таласовой] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2015.- 8 мая (№ 20).- С. 5.

Стрельчук, Т. Священна память поколений: [смотр-конкурс поэтических произведений] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2016.- 8 янв.(№ 1).- С. 2.

Стрельчук, Т. Под знаком счастья: [об обслуживании в магазине "Ирс люди"] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2016.- 12 февр. (№ 6).- С. 13.

Стрельчук, Т.  Жизнь в танце: [Республиканский конкурс детского творчества "Рауан"] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2016.- 15 апр. (№ 15).- С. 13.

Стрельчук, Т.  И вечно юные душой: [30-летие со дня создания Совета ветеранов г. Сарани] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2016.- 30 сент. (№ 39).- С. 3.

Стрельчук, Т.  Впереди столько познаний, открытий, побед:  [о детско-молодежном центре] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2016.- 4 нояб. (№ 44).- С. 4.

Стрельчук, Т.  День духовного согласия: [интеллектуально-познавательное мероприятие, посвященное Дню духовного согласия] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2016.- 4 нояб. (№ 44).- С. 4.

Стрельчук, Т.  Женщина. Начало всех начал....:[поэтический клуб "Лира" Совета ветеранов г. Сарани] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2017.- 24 марта (№ 14-15).- С. 5.

Стрельчук, Т.  Ах, сирень, ты так буйно цвела...: [о ветеранах Великой Отечественной войны] / Т. Стрельчук // Саран газеті.- 2017.- 5 мая (№ 27).- С. 3.

Статьи

Асадова А. Победа на конкурсе // Саран газеті.-2015.-17 апр. (№ 17).- С. 5

Омаров Жақсылық.​

Жақсылық Омаров. Кенші. Ақын. 1956 жылы Шымкент облысы, Түркістан ауданы, Жарас ауылында туған. 1974 жылы Кентау қаласындағы №2 мектеп-интернатты бітірген. Еңбек жолын Бабайқорған ауылында құрылысшы болудан бастаған ол, кейін әр түрлі салада жұмыс істеген. 1985-1999 жылдары «Қазақмыс» корпорациясының Оңтүстік Жезқазған кенішінің №65 ші шахтасында еңбек етті. Қазір Жақсылық Омаров құрметті еңбек  демалысында. Ақынның «Жүрекжарды», «Аманатқа адалдық», «Талтүс» атты атты жыр кітаптары жарық көрген.

Жезқазған кенішінде өндірісті өрге сүйрген еңбек майталманы, кеншілік пен ақындықты қатар алып жүрудің оңайға соқпайтындығына қарамастан оның  ел, Отан, өмір, адамгершілік асыл қасиеттер және т.б. тақырыптарға арналған өлең-жырлары ойлылығымен және көркем де кестелі өрнегімен тартымды оқылады. 

2016 жылы қараша айында Ш. Ділдебаев атындағы Кеншілер сарайында Жақсылық Омаровтың асқаралы 60 жасқа толуына орай жарық көрген ақынның «Талтүс» атты кітабының тұсаукесері болып өтті. 

Әдебиеттер тізімі​

Омаров Ж. Жүрекжарды. Өлеңдер жинағы / Ж. Омаров. – Шымкент: «Нұрлы Бейне» баспасы, 2011. – 84 бет.

Омаров Ж. Талтүс. Өлеңдер жинағы / Ж. Омаров. – Шымкент: «Нұрлы Бейне» баспасы, 2016. – 178 бет.

Белгібай І. Күз түсіп келеді далама / І.Белгібай// Шарайна.-2016.-11 қараша –Б.8.

Салықов Кәкімбек

1932 жылы Солтүстік Қазақстан облысы Шал ақын ауданы Еңбек ауылында туған. Қазақтың көрнекті лирик ақыны, Қазақстан жазушылар Одағының басқарма мүшесі. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері. 

1947 жылы Көкшетау қаласындағы №1 мектепте орташа білім алып, 1950 жылы Сырымбет тауы бөктерінде Казгородок қазақ орта мектебін бітірді.

Қ. Сәтбаев атындағы Халықаралық  қордың Президенті.  Қазақстан Республикасы «Экология» Ұлттық академиясының академигі.  Арал мен Каспий  проблемалары бойынша маман, Қазақстан Республикасы Ұлттық  кеңесінің мүшесі.

К.Салықовтың Москва түсті металдар және алтын институтын бітірген 1955 жылдан бергі бүкіл өмірі біздің кенді аймақпен тікелей байланысты. Еңбек жолын Жезқазған руднигінде тау-кен шебері болып бастаған ағамыз шахта бастығы, кен-металлургия комбинатының портком жетекшісі, қалалық партия комитетінің бірінші хатшысы қызметтерін атқарды. Ол СКОП орталық комитетіне барғанда да шахта мен кеніштер жағдайын  назарынан шығарған емес.

Отызға тарта жыр жинақтары жарық көрген.Алғашқы өлеңдер жинағы «Сыр» 1977 жылы жарық көрді. Сол жылы  «Жезкиік» атты жыр жинағы орыс тіліне аударылып жарияланды.

1981 жылы «Қырғыстан» баспасы оның  «Нұрлы күндер» кітабын қырғыз тілінде, 1983 жылы Ғафур Ғұлам баспасы «Жезкиік» жинағын өзбек тілінде шығарды.

Б.Жұманиязев, Н.Тілендиев, Ә.Бейсеуов, Е.Хасанғалиев сияқты композиторлар ақынның көптеген өлеңдеріне ән шығарды. «Жезкиік», «Сағыныш», «Аққу әні», «Үш арыс», «Оқжетпес», «Көкшетау», «Жамбыл ата» сынды туындылары халық әніне айналып кетті.

К.Салықов Еңбек Қызыл ту, Ленин, Қазан революциясы және Парасат және халықтар Достығы ордендерімен, медальдармен марапатталған.

Әдебиеттер тізімі​

Салықов К. Нұрлы күндер. Өлеңдер мен поэмалар /К. Салықов. -  Алматы: «Жалын» баспасы,  1976. – 160 бет.

Салықов К. Жұлдызды жылдар тынысы. Өлеңдер мен поэма /К. Салықов. -  Алматы: «Жазушы» баспасы, 1978. – 288 бет.

Салықов К. Парасат сыры. Өлеңдер, поэмалар /К. Салықов. - Алматы: «Жалын» баспасы, 1980. – 192 бет.

Салықов Қ. Шын жүректен. Өлеңдер мен поэмалар /К. Салықов. – Алматы: «Жазушы» баспасы, 1981. – 336 бет.

Салықов Қ. Тәттімбет. Поэма мен өлеңдер /К. Салықов. – Алматы: «Жалын» баспасы, 1988. – 192 бет.

Салықов К. Ақын Тайжан. Өлеңдер /К. Салықов. – Алматы: «Үш қиян» баспасы, 2004. – 184 бет.

Салықов К. Күзгі сарын. Өлеңдер, поэмалар / К. Салықов. – Астана: «Елорда» баспасы, 2005. – 296 бет.

Салықов К. Тәттімбет. Поэма, өлеңдер, толғау / К. Салықов. – Астана: «Фолиант» баспасы, 2005. – 220 бет.

Салықов К. Дүлділдердің дүбірі / К. Салықов. – Алматы: «Қазығұрт» баспасы, 2011. – 328бет.

Салықов К. Түркістанға тағзым. Өлеңдер мен поэмалар / К. Салықов. – Астана: «Фолиант» баспасы, 2012. – 264 бет.

Салықов К. Астана – елдің ажары. Поэма, толғаулар және әндер / К. Салықов. – Астана: «Фолиант» баспасы, 2013. – 200 бет.

Тобаяқов Б. Жыл толды ұлы жүрек тоқтағалы. Өшпес бейне / Б. Тобаяқов // Орталық Қазақстан. – 2014. – 27 қараша – 8 бет.

Тлеуов Мұса​

Тлеуов Мұса кенші, ақын. 1948 жылы 1965 жылы мектеп бітіргеннен  кейін аға шопан болып еңбек етті.

1948 жылы 1 сәуірде Ұлытау ауданы Шеңбер  совхозында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін еңбек жолын ауылда шопан болып бастады. Целиноград автокөлік техникумын бітірген. Кеңес Армиясы қатарындағы әскери қызметін өтеген соң, Жезді аудандық  «Октябрь туы» газетінде жұмыс істеді. 1971-72жылдары Жезді аудандық «Октябрь туы» газетінде қызмет етті.

1973 жылдан зейнет демалысына шыққанға дейін «Қазақмыс» корпорациясына қарасты Батыс және Оңтүстік Жезқазған кеніштерінде жұмысшы, бөлімше бастығының орынбасары, бөлім бастығы, кеніш кәсіподағының төрағасы  қызметтерін атқарды.

1979 жылдан «Жезқазғантүстіметалл» ӨБ жүйесінде еңбек етуде. Суретші, бөлім бастығының орынбасары, Батыс Жезқазған кеніші есепке алу бюросының бастығы, тұрғын-үй коммуналдық басқармасы бастығы, толтырым (закладочный) кешені бастығының орынбасары, тәртіп қызметі бастығы, Оңтүстік Жезқазған кеніші кәсіподақ комитетінің төрағасы қызметтерін атқарды.

1989-1990 жылдардағы Б. Бұлқышев атындағы облыстық әдеби байқаудың екі дүркін жеңімпазы.

1993 жылы «Ұлытау үні» облыстық фестивалі аясында өткен мүшәйраның екінші орын иегері.

1994 жылы Сәкен Сейфуллиннің 100 жылдық тойына арналған республикалық  ақындар мүшәйрасында, 2008 жылы Қазақстан Жазушылар одағы мен «Қазақмыс» корпорациясы ұйымдастырған Қарсақбай мыс қорыту зауытының 80 жылдығына арналған әдеби байқауда жүлдегер атанды.

Бұған дейін «Үркер» (1994), «Думаным ұласып ғасырға» (2000), «Арқаның ару көктемі» жыр жинақтары жарық көрген. Өлеңдері мен балладалары «Жез мұхиттың желкені», «Мыс сапырған, кен қазған» және т.б. бірнеше топтама жинақтарға енген. Сәтбаев қаласының Құрметті азаматы. 

Әдебиеттер тізімі​

Тлеуов М. Думаным ұласып ғасырға:Жыр кітабы./М.Тлеуов. - Алматы:ҚАЗақпарат,2000.-224 б.

Тлеуов М. Үркер:Өлендер./М.Тлеуов.-Жезқазған:Крамдс-Сарыарқа,1994.-14б.

Сәтбаев қаласы.Энциклопедия/ под ред. А.Тұрлыбек.-Алматы: «Арқас»,2008.- 248 с.

Муканов У. Город Сатпаев и сатпаевцы/У.Муканов.-Жезказган: ОАО Полиграфия,2003.-190с.

Тілеуов М. Арқаның ару көктемі. Өлеңдер, поэмалар мен аңыздар.-Астана:Фолиант, 2013.-184 б.

Белгібай І. Тау баласы тауға қарап өседі/ І.Белгібай// Шарайна.-2008.-2 сәуір –Б.2.

Мырзабеков Б. Қанатына ұлардың хат байлаған.../ Б.Мырзабеков//Мысты өңір.-2008.-4сәуір –Б.6.

Белгібай І. «Гүлін тердім 60 ару көктемнің»/ І.Белгібай// Шарайна.-2008.-23сәуір –Б.2.

Шынболат Ділдебаев

Ш. Ділдебаев 1937 жылы 22 сәуірде Қызылорда облысы, Шиелі ауданы Сұлутөбе ауылында дүниеге келді.

1950 жылы кешкі жұмысшы жастар мектебін, 1964 жылы Жезқазған тау-кен техникумын бітірген. 1957-1992 ж. Жезқазған кенішінің №45 шахтасында жұмысшы, ауысым мастері болып істеді. 1980 жылдардан республикалық ақындар айтысына жиі қатысып, жүлделі орындарға ие болды, шебер термешілігімен танылды. ЖКМК «Горняк» мәдениет үйінде көркемөнерпаздар үйірмелеріне жетекшілік еткен. Сәтбаев қаласындағы «Байқоңыр» кинотеатрының алғашқы директоры (1974), «Арман» халықтық ән-би ансамблін ұйымдастырып, жетекшісі болды (1975). Ансамблмен бірге Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан, Украина жерлерінде өнер көрсеткен.  «Ұлытау үні», «Байқоңыр дауысы» фестивальдерін алғаш ұйымдастырушылардың бірі.

1991 жылы ҚР еңбек сіңген мәдениет қызметкері атағы берілді. Сәтбаев, Ақтөбе, Қызылорда қаласының, Шиелі ауданының, (1997) Сұлутөбе ауылының «Құрметті азаматы» атағы берілді.

Ш.Ділдебаев халыққа кеңінен танымал «Кенші сыры» (1993), «Жылжиды жылдар» (1997) атты жыр жинақтарының авторы. Сәтбаев қаласындағы Кеншілер сарайына Ш.Ділдебаев есімі берілді.

1998 жылы 7 қарашада қайтыс болды.

 Әдебиеттер тізімі​

Ділдебаев, Ш.  Кенші сыры: өлеңдер,термелер,айтыстар / Ш. Ділдебаев. - Алматы: Жазушы, 1993. - 111 б.

Ділдебаев Ш. Ұят болды-ау // Арқаның би-шешендері мен ақын-жыраулары: шешендік сөздер және жыр-толғаулар / Қарағанды облысының әкімдігі; құраст. Қ. Асанов. - Астана : Фолиант, 2013. – 284-297 б.

Ділдебаев Ш. Алға ұстар ағамыз еді // Мысты өңір. - Жезқазған, 2003. - 14 наурыз.- 6 б.

Ділдебаев Ш. Алпысыншы көктемім // Шарайна. - 2007. - 2 наурыз (№ 25).- 4 б.

Ділдебаев Ш. Ардақтайтын елім бар // Мысты өңір. - Жезқазған, 2003. – 7 қараша.- 16 б.

Ділдебаев Ш. Жезқазған: жыр шашу // Сарыарқа. - Жезқазған, 2004. - 16 желтоқсан.- 14 б.

Ділдебаев Ш. Сізден ғана нәр алам // Мысты өңір. - Жезқазған, 2008. - 1 мамыр (№16) .- 7 б.

Ділдебаев Ш. Шындық // Қарағанды жастары. - 1990. - 19 қазан (№ 41). - 5 б.

Ш.Ділдебаевтың шығармашылығы туралы әдебиеттер:

Ұлытау ақындары: мақалалар, өлеңдер, толғаулар, айтыстар / құраст. Ғ. Е. Ештанаев, 2007. - 233 б.

Ділдебаев Шынболат (1937-1998) // Жезқазған: энциклопедиялық анықтама / бас ред. С.Ү. Қожамсейітов. - Алматы : Эверо, 2004. - 191 б.

Шынболат Ділдебаев (1937-1998) // Қарағанды. Қарағанды облысы: энциклопедия / ред. А. А. Абдулин. - Алматы: Атамұра, 2006. - 558 б.

Шынболат Ділдебаев.  - Жезқазған: Қазақмыс, 2007. - 36 б.

Шынболат Ділдебаев [Электрондық ресурс] : 70 жыл, [2009]. - 1 эл. опт. диск (CD-ROM)